قاسيەتىڭنەن اينالايىن تۋعان جەردىڭ قادىرىن ودان الىس كەتكەندە بىلەسىڭ. سوناۋ سەكسەنىنشى جىلداردىڭ ورتاسىندا الماتىدا وقىپ جۇرگەنىمىزدە اتىراۋدى قاتتى اڭساپ, ساعىناتىن ەدىك. اۋىلدان ءۇش مىڭ شاقىرىم الىستا ءجۇرۋ وڭاي ما؟ ونىڭ ۇستىنە قالتاسى جۇقا ستۋدەنتپىز. قارنىڭ اشسا شاۋىپ بارا قوياتىن اعايىن جوق. بىرەۋ “گۋرەۆتەن ەدىم” دەسە, جىلاپ قويا بەرۋگە شاق جۇرەسىڭ. ءبىزدىڭ وسىنداي كوڭىل-كۇيىمىزدى ودان سايىن بوساتقىسى كەلگەندەي سول كەزدە راديودان ەدىل, جايىق, جەم, ويىل تۋرالى نەبىر عالامات سۇلۋ اندەر شىرقالاتىن. سولاردىڭ ىشىندە جانىمىزدى ەرەكشە تولقىتىپ, ەلگە دەگەن ساعىنىشىمىزدى جۇدىرىقتاي جۇرەگىمىزدە تۋلاتاتىن ءبىر ءان – ءشامشى قالداياقوۆتىڭ “اق ەركە اق جايىعى” ەدى.
اق جايىقتىڭ كوز تويعىسىز عاجاپ سۇلۋلىعىن اسقاق رومانتيكامەن جىرلايتىن بۇل ءاننىڭ شىعۋ تاريحى تۋرالى ءبىر جولى اتىراۋ وبلىسىنىڭ دەندەر اۋدانىندا ءىسساپاردا بىرگە جۇرگەن كەزىمىزدە جازۋشى-دراماتۋرگ, مارقۇم بەرىك قورقىتوۆ اعامىز بىلاي دەپ اڭگىمەلەپ بەرگەن بولاتىن.
– 1965 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا اتىراۋعا اقىن تولەگەن ايبەرگەنوۆ پەن كومپوزيتور ءشامشى قالداياقوۆ كەلە قالدى. ەكەۋى سول كەزدەگى گۋرەۆ قالاسىندا بىرنەشە كۇن بولىپ, وبلىس اۋداندارىن دا ارالادى. سول كەزدە ولاردى جايىقتىڭ ماحامبەت اۋدانىنىڭ تۇسىنان وتەتىن قالىڭ توعايدىڭ اق قىراۋدان سىرعا تاققان تالدارى قاتتى تامساندىردى. جايىق, شىركىن قىستا دا ادەمى عوي. اعاش بۇتاقتارىنا جابىسقان قىراۋلار بەينەبىر اپپاق قىلقاندى شىرشالار سەكىلدى كوزدى اربايتىن. ال وعان كۇن ساۋلەسى تۇسكەندە اسپاننىڭ سانداعان جۇلدىزدارى ۇشىپ كەپ, اعاش بۇتاقتارىنا قونا قالعانداي اسەرگە بولەۋشى ەدى...
اۋدانداردى ارالاپ, قالاعا ورالعان كۇنى اقىن مەن كومپوزيتوردى “ورال” مەيرامحاناسىندا كۇتىپ الدىق (بۇل مەيرامحانا كۇنى بۇگىنگە دەيىن بار). ءبىراز وتىرىپ, مەيرامحانادان شىققان سوڭ جايىقتى بويلاپ, قوناق ۇيگە جاياۋ تارتتىق. اياق استىندا جەلتوقساننىڭ اپپاق قارى سىقىر-سىقىر ەتەدى. ايازدى اۋا جان سەرگىتەتىندەي تاپ-تازا ەدى. تولەگەن ايبەرگەنوۆ جانە وبلىستىق كومسومول كوميتەتىنىڭ سول كەزدەگى جاۋاپتى قىزمەتكەرى قاتيموللا ريزۋانوۆ باستاعان ءبىر توپ ءسال ىلگەرى كەتىپ, ءشامشى ارتتا قالىڭقىراپ قويىپتى. ونىڭ ۇستىنە ول اڭگىمەگە ونشا ارالاسا بەرمەيتىن. ءبىر جاعىنان سونىسىن ەسكەرىپ, ءبىز ونى ونشا قىستامادىق تا. ارنەنى اڭگىمەلەپ كەلەمىز.
كەنەت ءبىزدىڭ اڭگىمەمىزدى جانىمىزعا القىنا جەتكەن ءشامشى ءبولىپ جىبەردى:
– ءتو-ءتو-تولەگەن, – دەدى ول تۇتىعىڭقىراپ. – قا-قاراشى, اق جايىق ءان سالىپ تۇر عوي...
– ءيا, – دەپ تولەگەن دە توقتاي قالدى. سول ساتتە ءبارىمىز اق قار, كوك مۇز قۇرسانىپ جاتقان جايىققا قارادىق. بىراق, ءشامشى مەن تولەگەننەن وزگەمىزدە تابيعاتپەن تىلدەسەتىن قابىلەت شامالى ەدى. بار تۇيگەنىمىز: “ە, شاكەڭنىڭ جۇرەگىنەن ءان تۋىپ كەلە جاتىر ەكەن عوي” دەپ قويدىق. وسىدان سوڭ ءبارىمىز قوناق ۇيگە جەتۋگە اسىقتىق. وندا پيانينو تۇرعان زال بار ەدى. شاكەڭ سول جاققا اياڭدادى. ءبىزدىڭ ءدال كوز الدىمىزدا وسى كۇنگى “اق ەركە اق جايىقتىڭ” اۋەنى وينالدى. ەكى-ءۇش كۇننەن بەرى جايىقتىڭ كەربەز كوركىنە تاڭ-تاماشا بولىپ جۇرگەن تولەگەن دە قامشى سالدىرمادى. وتىرا قالىپ, مىناداي سۇلۋ شۋماقتاردى مولدىرەتە جازدى:
ارمانىم ساعان اۋعان,
سامال سوقسا جاعالاۋدان.
جۇرەكتە تەربەتىلگەن اق جايىعىم,
اق ەركەم, اڭساعان ءان ولكەم...
وسىلايشا جايىق تۋرالى جاڭا ءان دۇنيەگە كەلدى. ونىڭ تۇساۋى اتىراۋدا كەسىلدى. ءاندى اتىراۋلىق ءانشى وتەگەن ولجاباەۆ ورىندادى.
– سول جولى اتىراۋداعى “جيلگورودوك” شاعىن اۋدانى كلۋبىنىڭ كونتسەرت زالىنا حالىق سىيماي, كەشتى اياقتارىنان تىك تۇرىپ تاماشالادى. ولاردىڭ اراسىندا سول كەزدەگى وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى مۇحامبەت ەسەنوۆ تە بار ەدى, – دەپ جازادى ءوزىنىڭ ءبىر ەستەلىگىندە سول كەزدەگى وبلىستىق كومسومول كوميتەتىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرى قاتيموللا ريزۋانوۆ اعامىز. قاتيموللا اعا سول جولى اقىن مەن كومپوزيتوردىڭ وبلىستاعى ءىس- ساپارىندا ولاردىڭ قاسىندا بولىپتى.
بۇگىندە ءشامشى مەن تولەگەن اعالارىمىز ءدام تاتقان “ورال” مەيرامحاناسى تۋرا سول كەزدەگى ءوز ورنىندا تۇر. كەيدە مۇندا تۇستىك ءىشىپ وتىرىپ, جان-جاعىما ەلەڭدەي قارايمىن. ءشامشى اعامىز مىنا ۇستەلدەردىڭ قايسىسىندا وتىردى ەكەن؟ مەيرامحانا ىرگەسىنەن ءوتىپ جاتقان اق جايىق تا ءدال باياعىسىنشا تولىقسي اعىپ جاتىر, جارىقتىق... ءشامشىنىڭ قۇدىرەتتى ءانى تۋعان جەر. وسى ءبىر ءان بۇگىندە سيرەك ورىندالادى. وسىدان كوپ جىل بۇرىن اتىراۋ تەلەديدارى بۇل ءاننىڭ مۋزىكاسىن ءار كۇنگى حابارلار باستالار ساتتەگى بەتاشار اۋەن رەتىندە قولداناتىن. كەيىن بۇل نەگە ەكەنى بەلگىسىز, الىنىپ تاستالدى...
بۇگىندە كوپتەگەن جيىن-توي, وتىرىستاردا جۇرتتىڭ بۇگىندە رەتروعا اينالعان كەشەگى ەستى ءاندەردى ۇمىتىپ قالعانىن بايقايمىز. ءتىپتى, تابيعات عاجاپ داۋىس سىيلاعان انشىلەردىڭ ءوزى ءاننىڭ ءسوزىن بۇزىپ ايتىپ تۇرعانىنا ەش ءمان بەرمەيدى.
...اق جايىقتىڭ ءشامشى مەن تولەگەن ءجۇرىپ وتكەن تۇسى گازەت رەداكتسياسىنان تاياقتاستام جەردەن كورىنەدى. كەيدە كومپيۋتەر سورىپ, شارشاعاندا الدىمداعى ءۇيىلىپ جاتقان جۇمىسىمدى ىسىرىپ تاستاپ, سول جەرگە تارتامىن. جاعاداعى سازداۋىتتان ءشامشى مەن تولەگەننىڭ باسىپ وتكەن ءىزىن ىزدەيمىن. سول ساتتە قاسيەتىڭنەن اينالايىن, اق جايىق كوز الدىمدا ءان بولىپ تولقيدى...
تاراس ناۋرىءزالى, قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى.
اتىراۋ.