ۋاقىتپەن ۇندەسكەن ءۇردىس
بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى ازىرلەگەن ەلەكتروندى ۇكىمەتكە جاھاندىق دايىندىقتىڭ جىل سايىنعى رەيتينگى بويىنشا قازاقستان رەسەي (59-ورىن), بەلارۋس (64-ورىن) جانە ۋكراينا (54-ورىن) ەلدەرىن ارتتا قالدىرىپ, الەمدىك رەيتينگتە جوعارى ساتىعا كوتەرىلۋ ارقىلى بىرقالىپتى العا باسۋشىلىقتىڭ ايقىن نىشاندارىن تانىتۋدا. ەلدە 70 مىڭعا جۋىق (زاڭدى دا, جەكە دە تۇلعالار) “ە-ۇكىمەت” قىزمەتىن پايدالانۋشىلار تىركەلگەن.
ازاماتتاردىڭ ەلەكتروندى مەملەكەتتىك جوبالارعا “ەلەكتروندى قاتىسۋى” كورسەتكىشى بويىنشا كلاسسيفيكاتسيالاۋدا قازاقستان 0,5270 يندەكسىمەن (24-ورىن) الەمدىك ورتاشا دەڭگەيدەن ايتارلىقتاي العا شىعىپ, 2008 جىلمەن (106-ورىن) سالىستىرعاندا 18-ورىندا تۇر.
الەم ەلدەرىنىڭ ەلەكتروندى ۇكىمەتتى پايدالانۋعا دايىندىق دەڭگەيىن باعالاۋ بۇۇ-نىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك دامۋ دەپارتامەنتىنىڭ قىزمەتى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلادى. ول جىل سايىن الەمدەگى 192 ەل بويىنشا وسى تەحنولوگيالاردىڭ الەۋەتى مەن دامۋ ءمۇمكىندىكتەرىن كورسەتەتىن ەسەپتى جاريالاپ وتىرادى.
بۇۇ رەيتينگى كوشباسشىلارىنىڭ العاشقى بەستىگىندە بۇرىنعىسىنشا وڭتۇستىك-شىعىس ازيانىڭ, باتىس ەۋروپا مەن سولتۇستىك امەريكانىڭ, كورەيا, اقش, كانادا, ۇلىبريتانيا جانە نيدەرلاندى سياقتى جەتەكشى ەلدەرى تۇر.
قازاقستان رەيتينگىنىڭ كوتەرىلۋىنە جالپى پايدالانىمداعى اقپاراتتىق جۇيەلەر مەن جەلىلەردى مودەرنيزاتسيالاۋعا جانە جاڭالارىن ەنگىزۋگە باعىتتالعان ءتيىمدى تەحنولوگيالىق ساياساتتىڭ تۇراقتى تۇردە جۇرگىزىلىپ وتىرۋى, سول سياقتى, قازىرگى زامانعى جانە جوعارى ساپالى قىزمەتتەر رىنوگىنىڭ دامىتىلۋى ءوزىنىڭ وڭ ىقپالىن تيگىزدى.
ءىCT-ءMarketىng زەرتتەۋ كومپانياسىنىڭ جىل سايىنعى جۇرگىزەتىن زەرتتەۋلەرىنە سايكەس, 2009 جىلدىڭ سوڭىندا 3,16 ميلليون ادام نەمەسە قازاقستان رەسپۋبليكاسى حالقىنىڭ 19,8 پايىزى ينتەرنەت قىزمەتىن پايدالانعان. وسىلايشا, ونىڭ الدىنداعى ءبىر جىلمەن سالىستىرعاندا اتالعان كورسەتكىش 30 پايىزدان استامعا ۇلعايعان. ماسەلەن, 2008 جىلدىڭ سوڭىندا ەڭ بولماعاندا ايىنا ءبىر رەت ينتەرنەت قىزمەتىن پايدالاناتىن تۇراقتى ينتەرنەت اۋديتوريا قازاقستان قالالارىندا ينتەرنەت پايدالاناتىن ەرەسەك ادامداردىڭ 84 پايىزىن قۇراسا, بۇل سان وتكەن 2009 جىلدىڭ سوڭىندا 92 پايىزدى قۇراعان.
ينتەرنەت پايدالانىلاتىن نەگىزگى ورىن بۇرىنعىسىنشا ۇيلەر, ياعني پاتەرلەر بولىپ قالىپ وتىر. ەگەر 2008 جىلدىڭ قازان ايىندا 70 مىڭنان اساتىن تۇرعىنى بار قالالارداعى ەرەسەك ينتەرنەت پايدالانۋشىلاردىڭ 56 پايىزى ينتەرنەتتى ءوز ۇيلەرىندە قولدانسا, 2009 جىلدىڭ سوڭىندا بۇل كورسەتكىش 61 پايىزعا جەتكەن. ونىڭ ەسەسىنە جۇمىستاعى ينتەرنەت 2008 جىلعى 17 پايىزدان 2009 جىلى 14 پايىزعا تومەندەگەن.
مەملەكەت پەن ازاماتتار ءۇشىن “ەلەكتروندى ۇكىمەت” قىزمەتىن ۇسىنۋدا دا ەلەۋلى ءناتيجەلەر بار. “ەلەكتروندى ۇكىمەت” پورتالى تۇراقتى جۇمىس ىستەۋدە, سول سياقتى, ونى دامىتۋ ءىسى دە ودان ءارى جۇرگىزىلۋدە. 2009 جىلدىڭ ءوزىندە 15 ءتۇرلى قىزمەت قوسىمشا ىسكە قوسىلعان. وعان قاتىسۋشىلار قاتارى قازىرگى كەزدە 1,6 ميلليون ادامنان اسىپ وتىر. بۇگىندە پورتالدا بارلىعى 59 ەلەكتروندى قىزمەت جۇزەگە اسىرىلىپ, ولاردى 45 مىڭنان استام ادام پايدالانعان.
ماسەلەن, ەلەكتروندى قىزمەت ارقىلى سوتتالماعاندىعى تۋرالى, جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ بار نەمەسە جوق ەكەندىگى تۋرالى, ادك مەن ستن تۋرالى انىقتامالار الۋعا بولادى. بۇلاردى ەلەكتروندى-ساندىق قولتاڭبانىڭ كومەگى ارقىلى عانا جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بار. قازىردىڭ وزىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق كۋالاندىرۋشى ورتالىعىنىڭ 28 ءتىركەۋ ورتالىعى اشىلدى. بۇگىندە ۇلتتىق كۋالاندىرۋشى ورتالىقتىڭ 53 مىڭنان استام ەلەكتروندى-ساندىق قولتاڭبالارى شىعارىلدى.
ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ەلەكتروندى مەملەكەتتىك قىزمەتتەرىن دامىتۋدىڭ سىرتىندا, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدى دامىتۋ جونىنەن دە ەلەۋلى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. وسىلايشا, 2009 جىلدىڭ قاراشاسىندا “ە-اكىمدىك” جۇيەسى تاجىريبەلىك پايدالانۋعا قوسىلدى, ول قازىرگى ۋاقىتتا 5 ەلەكتروندى سەرۆيستەر ۇسىنۋ ارقىلى پاۆلودار وبلىسى اكىمدىگىندە سىناقتان وتۋدە.
“ەلەكتروندى ۇكىمەت” ماسەلەلەرى جانە ينفراقۇرىلىمنىڭ اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جونىنەن نورماتيۆتىك اكتىلەر پاكەتى ازىرلەنىپ, ەلكتروندى قىزمەتتى قارقىندى العا باستىرۋ جولىمەن مەملەكەتتى دامىتۋعا باعىتتالعان شەبەرلىك-جوسپار بەكىتىلدى. “ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ” جاڭا كومپونەنتتەرىن قۇرۋ جانە دامىتۋ جونىنەن دە بەلسەندى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
16 اكىمدىك, ونىڭ ىشىندە استانا مەن الماتى قالالارى بار, ەلەكتروندى قۇجات اينالىمىنىڭ بىرەگەي جۇيەسىنە قوسىلدى, ۆەدومستۆوارالىق قۇجات اينالىمى ورتالىعىنا مودەرنيزاتسيالاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى.
“ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ” تولەم ءشليۋزىن دامىتۋ شەڭبەرىندە ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرمەن ينتەگراتسيا جولعا قويىلىپ, تولەم كارتالارى جانە اعىمداعى بانكتىك شوتتاردى پايدالانا وتىرىپ تولەم تولەۋدىڭ تەتىكتەرى جۇزەگە اسىرىلدى. سول سياقتى, تولەم كارتالارى, بانكتىك شوتتار جانە سمس ارقىلى ءموبيلدى وپەراتوردىڭ قىسقا ءنومىرى بويىنشا تولەم تولەۋ تەتىكتەرى دە قاراستىرىلدى. ەكىنشى دەڭگەيلى ءتورت بانكپەن قىزمەتتەستىك جولعا قويىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا كازكوممەرتسبانك, بتا, نۇربانك جانە رەسەي جيناقبانكى سياقتى قارجى ۇيىمدارى بار. قازىردىڭ وزىندە تولەم ءشليۋزىن پايدالانا وتىرىپ سالىق كوميتەتىنىڭ 120 ءتۇرلى سالىقتارى مەن ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ قىزمەتتەرىنە اقى تولەۋگە بولادى.
“ەلەكتروندى ۇكىمەت” پەن ەلەكتروندى قىزمەتتى دامىتۋ باعىتى بويىنشا 2009 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا استانا قالاسىندا قاناتقاقتى ايماقتا “ە-نوتاريات” بىرەگەي نوتاريالدىق اقپاراتتىق جۇيە ينۆەستيتسيالىق جوباسى ونەركاسىپتىك پايدالانۋعا قوسىلدى. ول نوتاريۋستاردىڭ ءتيىمدى جۇمىسىن جانە ولاردىڭ رەسپۋبليكالىق, اۋماقتىق نوتاريالدىق پالاتالارمەن, ادىلەت مينيسترلىگىمەن, حالىقپەن اراداعى ءتيىمدى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتىپ, ساپالى دا ۋاقىتىلى نوتاريالدىق قىزمەت كورسەتۋگە ءارى نوتاريالدىق ءىس-قيمىلدارداعى ەسەپتىلىكتىڭ ناقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە جاعداي جاسايتىن بولادى. 2010-2012 جىلدارى بۇل تاجىريبە بۇكىل رەسپۋبليكاعا تاراتىلادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. اتالمىش جوبانىڭ جۇزەگە اسۋى مامىلەلەر جاساعان كەزدە زاڭدى جانە جەكە تۇلعالاردىڭ قۇجاتتارىن, جىلجىمايتىن جانە جىلجىيتىن م ۇلىكتەردى, سونداي-اق جەر ۋچاسكەلەرىن سالىستىرۋ مەن تەكسەرۋ ەسەبىنەن الاياقتىقتىڭ ورىن الۋ تاۋەكەلدەرىن تومەندەتپەك.
وتكەن جىلدان باستاپ “ە-ليتسەنزيالاۋدىڭ” مەملەكەتتىك مالىمەتتەر بازاسىن قۇرۋ جونىنەن جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇگىندە جۇيەگە 10-شاقتى مەملەكەتتىك ورگان قوسىلدى, بيىلعى جىلى تاعى دا وسىنشا مەمورگاندار قوسىلاتىن بولادى. جوبا تولىعىنان 2012 جىلى اياقتالادى دەپ كۇتىلۋدە. قازىردىڭ وزىندە ليتسەنزيار مەملەكەتتىك ورگاندار ليتسەنزيالاردى ەلەكتروندى تۇردە بەرۋدى قولعا الدى.
مەملەكەتتىك ەلەكتروندى ساتىپ الۋلار پورتالى قازىرگى تاڭدا ەلىمىز بويىنشا ەڭ كوپ پايدالانىلاتىن پورتالداردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. اۆتوماتتاندىرىلعان ينتەگراتسيالانعان “ەلەكتروندى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار” اقپاراتتىق جۇيەسى تاپسىرىس بەرۋشىلەر مەن ءونىم جەتكىزۋشىلەردىڭ مۇقتاجدارىن بىرەگەي اقپاراتتىق ورتادا ۇيلەستىرە وتىرىپ, “ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ” جالپى بەينەسىنىڭ اجىراماس بولىگى بولىپ تابىلادى.
مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردى ەلەكتروندى جولمەن جۇزەگە اسىرۋ وسى سالاداعى سىبايلاستىق زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى بولدىرماۋعا, پروتسەدۋرالاردىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە, سونىمەن بىرگە, ادال باسەكەلەستىكتى قامتاماسىز ەتۋگە جاعداي تۋعىزىپ, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك كاسىپورىندارىنىڭ مەملەكەتتىك تاپسىرىستارعا قول جەتكىزۋىنە جول اشاتىن بولادى.
ۋاقىتپەن ۇندەسكەن قىزمەت ءتۇرىنىڭ بۇگىنگى تاڭداعى دامۋ كوكجيەگى مىنە, وسىنداي. بۇل باعىتتا قازىردىڭ وزىندە قوماقتى تابىستارعا جەتىپ وتىرعان قازاقستاننىڭ بولاشاقتا بۇدان دا زور اسۋلاردى الارىنا كۇمان جوق. وعان بۇگىنگى قول جەتكىزىلگەن جەتىستىكتەردىڭ وزىدەرى-اق دالەل بولا الادى.
سەيفوللا شايىنعازى.
ەلەكتروندى جۇيەنىڭ مۇمكىندىكتەرى مول
جاقىندا جوعارعى سوت اپپاراتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى بولات ساقالوۆ شىعىس قازاقستان وبلىستىق سوتىنا ارنايى قىزمەت ساپارىمەن كەلدى. ونىڭ ماقساتى – “سوت ىستەرىنىڭ انىقتامالىعى” اتتى جاڭا ەلەكتروندى جۇيەنىڭ تۇساۋكەسەرىن وتكىزۋ. اتالمىش شاراعا وبلىستىق سوت القالارىنىڭ توراعالارى, اۋداندىق سوتتاردىڭ, سوتتار اكىمشىسىنىڭ, وبلىستىق سوتتىڭ قىزمەتكەرلەرى قاتىستى. سونىمەن قاتار تۇساۋكەسەرگە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ, پروكۋراتۋرانىڭ, شقو بويىنشا قربپ قس جانە اەكب-نىڭ, وزگە دە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, ادۆوكاتۋرانىڭ, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى شاقىرىلدى.
سوڭعى جىلدارى جوعارعى سوت قازاقستاننىڭ سوت جۇيەسىنە جاڭا اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى كەڭىنەن جانە جوسپارلى تۇردە ەنگىزۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. “ەلەكتروندى ۇكىمەت” باعدارلاماسى اياسىندا بارلىق سوتتاردا “قر سوت ورگاندارىن بىرىڭعاي اۆتوماتتاندىرىلعان اقپاراتتىق-تالداۋ جۇيەسى” باعدارلاماسى ورناتىلعان. اتالعان باعدارلاما سوت جۇيەسى ءىشىندە دە, سول سياقتى ونىڭ سىرتىندا دا ەلەكتروندى قۇجات اينالىمىن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, سوت ىستەرىن جۇرگىزۋدى ءبىر جۇيەگە كەلتىرىپ وتىر.
– باعدارلامانىڭ اۆتورى جانە ونى ازىرلەۋشى جوعارعى سوت اپپاراتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى بولات ساقالوۆتىڭ قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا سوت جۇيەسى جاڭا تەحنيكالىق جەتىستىكتەردى پايدالانۋ ارقىلى دامۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا اۋىسىپ, قارقىندى جۇمىس ىستەۋدە. قازىرگى ۋاقىتتا سوت وتىرىستارى دىبىس-بەينەجازۋ جۇيەسىن پايدالانۋ ارقىلى وتكىزىلەدى, بەينەكونفەرەنتسبايلانىس جۇيەسى ويداعىداي جۇمىس ىستەۋدە, – دەپ اتاپ ءوتتى شىعىس قازاقستان وبلىستىق سوتىنىڭ توراعاسى مۇحامەدجان پاقىردىنوۆ تۇساۋكەسەر راسىمىندە.
سونىمەن قاتار, وبلىستىق سوتتىڭ توراعاسى مۇحامەدجان پاقىردىنوۆ, ەلباسىمىزدىڭ رەسپۋبليكا سۋديالارىنىڭ V سەزىندە اقپاراتتاردىڭ ايقىندىلىعى مەن تۇرعىنداردىڭ قولجەتىمدىلىگى, سوت جۇيەسىنىڭ جاريالىلىعى مەن اشىقتىعىنا ۇلكەن ءمان بەرگەن, سوندىقتان سوت جۇيەسىن بارلىق جەردە اقپاراتتاندىرۋ اتالعان ءمىندەتتەردىڭ جۇزەگە اسۋىنا العىشارت بولادى دەپ اتالعان شارانىڭ تۇساۋىن كەستى.
بولات ساقالوۆ قاتىسۋشىلاردى جوعارىدا اتالعان باعدارلاما اياسىندا “سوت ىستەرى انىقتامالىعىنىڭ” نەگىزگى جۇمىس ىستەۋ قاعيدالارىمەن تانىستىرىپ, شىعىس قازاقستان وبلىستىق سوتىنىڭ رەسمي سايتىندا وسى قىزمەتتىڭ تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەرىن كورسەتتى. بولات ساقالوۆ الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىنىڭ اراسىندا سوت جۇيەسىندەگى ءىس جۇرگىزۋ تەك قانا قازاقستاندا تولىق تۇردە ەلەكتروندى (قاعازسىز) جۇيەگە اۋىسقانىن اتاپ ءوتتى.
شارانىڭ سوڭىندا قاتىسۋشىلار بولات ساقالوۆقا ونىڭ بەلسەندى ازاماتتىق ۇستانىمى, جوعارى وتانسۇيگىشتىك قاسيەتى ءۇشىن, قولدانىستاعى ەلەكتروندىق باعدارلاماعا جاڭالىقتار ەنگىزۋ ارقىلى سوت ءوندىرىسىن اقپاراتتىق جانە تەحنولوگيالىق قولداۋمەن قامتاماسىز ەتكەنى ءۇشىن العىستارىن ءبىلدىرىپ, ەڭبەگىنە تابىستار تىلەدى.
وڭداسىن ەلۋباي, وسكەمەن.