Cوڭعى كەزدە ەلىمىزدىڭ كەيبىر ايماقتارىندا ازىق-ت ۇلىك باعالارى كۇرت كوتەرىلىپ, تولعاقتى ماسەلەلەر تۋىنداۋدا. اسىرەسە, نان باعاسىنا بايلانىستى الىپ-قاشپا اڭگىمەلەر كوپشىلىكتى ەلەڭدەتىپ وتىر. اعىمداعى جىلعى قۇرعاقشىلىق ءبىرسىپىرا ايماقتارداعى ەگىستىكتىڭ ەتەك جايۋىنا كەرى اسەرلەرىن تيگىزىپ, ەگىن شىعىمىن, ياعني بيداي ءونىمىن ازايتپاق دەگەن دە بولجام بار. وسى ءبىر تولعاقتى ساۋالدار التىن كۇزدەگى ەگىن وراعىندا ءوز جاۋاپتارىن الاتىن بولار.
سىر ايماعى حالقىنىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا بيىلعى جىلى وڭىردە 160,2 مىڭ گەكتار القاپقا اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارى ەگىلگەن. ول وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا, 5,6 مىڭ گەكتارعا ارتىق. ايتا كەتەيىك, اعىمداعى جىلعى اۋقىمدى جۇمىستار ناتيجەسىندە بيىلعى جىلى مول ونىمگە نەگىز قالاندى دەپ ايتۋعا ابدەن بولادى. اسىرەسە, سىر مارجانى – اق كۇرىشتىڭ شىعىمى كوپشىلىك كوكەيىندەگى كۇدىكتى سەيىلتىپ, ءۇمىتتى وياتىپ وتىر. سىرداريا وزەنىندەگى سۋدىڭ مولدىعى اق كۇرىشتى القاپتى سۋلاندىرىپ وتىرۋعا تولىق مۇمكىندىك بەرگەن. دەمەك, سىر ايماعى تۇرعىندارىنىڭ كۇرىشكە دەگەن سۇرانىستارى بيىلعى جىلى دا قامتاماسىز ەتىلمەك. كۇرىش باعاسى دا تۇراقتايتىن بولار.
“قازاگروماركەتينگ” اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ بىزگە بەرگەن دەرەكتەرىنە جۇگىنەر بولساق, سىر ايماعىندا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ باعالارى وتكەن ايلارمەن سالىستىرعاندا, ءبىرشاما تومەندەگەن. اتاپ ايتقاندا, سىر جەرىندە ماكارون ونىمدەرى – 3,3, سيىر ەتى – 0,3, جۇمىرتقا – 7,3, ءسۇت – 7,8, كارتوپ – 10,6, پياز –4,2, قيار – 18,5, قىزاناق – 40,5, الما 12,5 پايىزعا ارزانداعان. ال, ۇن, كۇرىش, جىلقى جانە قوي ەتتەرى باعالارى تۇراقتى باعادا تۇرعان كورىنەدى.
اسا ماڭىزدى, ياعني كوپشىلىك كۇندەلىكتى تۇتىناتىن ازىق-ت ۇلىك باعالارىن تۇراقتاندىرۋ ماقساتىندا “قىزىلوردااگروسەرۆيس” مكك-ءنىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن 20,0 ملن. تەڭگە قارجى قارالعان. وسى قارجى ارقىلى كورشىلەس وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان ارزان باعاعا كارتوپ جانە كوكونىس ونىمدەرىن كوپتەپ تاسىمالداۋعا كوڭىل ءبولىپ وتىر. ويتكەنى, سىر ايماعىنا قاراعاندا وڭتۇستىك قازاقستاندا كوكونىس ونىمدەرى الدەقايدا ارزان كورىنەدى. سوندىقتان دا بۇگىنگى كۇنگە دەيىن وبلىسقا 105,4 توننا كارتوپ, 8,5 توننا پياز, 3,5 توننا قىرىققابات جانە وزگە دە كوكونىس ونىمدەرى جەتكىزىلگەن. بۇل ونىمدەر الداعى ۋاقىتتا دا تۇرعىندار سۇرانىسىنا ساي تاسىمالدانا بەرمەك.
ءسوز ورايى كەلگەندە ايتا كەتەيىك, سىر ايماعىندا نان ونىمدەرى قىمباتتاعان جوق. بۇعان سەپتىگىن تيگىزگەن جاقىندا وبلىس ورتالىعىنداعى “شاپاعات-ءسۇت” جشس جانىنان تاۋلىگىنە 30 توننا نان جانە نان ونىمدەرىن شىعاراتىن زاۋىتتىڭ ىسكە قوسىلۋى بولار. كاسىپورىن نان باعاسىن تۇراقتاندىرۋ مەن ونىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا مەيلىنشە جول اشىپ وتىر. سودان دا قالا تۇرعىندارىنىڭ سۇرانىسى كۇن ساناپ كوبەيە تۇسۋدە ەكەن. بۇل كاسىپورىن بۇگىندە وبلىس ورتالىعى تۇرعىندارىنىڭ 63,3 پايىزىن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان سىڭايلى.
نان جانە نان ونىمدەرى باعالارىن تۇراقتاندىرۋدا, ياعني قىمباتتاتپاۋدا ەلىمىزدەگى “ازىق-ت ۇلىك كەلىسىم-شارت” كورپوراتسياسى ارقىلى جوسپارلى جۇمىستار ءجۇرگىزىلۋدە. قازاقستاننىڭ استىقتى ءوڭىرلەرىنەن سىر بويىنا قولايلى باعادا ۇن ونىمدەرى جەتكىزىلمەك. ارينە, بۇل ونىمدەر نان ونىمدەرىن دايىندايتىن كاسىپكەرلەرگە وڭتايلى باعالارمەن بەرىلىپ, ولار تۇتىنۋشىلارعا قولايلى باعامەن ۇسىنادى.
“قىزىلوردااگروسەرۆيس” مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق كاسىپورنىنىڭ ديرەكتورى ق.توعىزباەۆتىڭ بىزگە بەرگەن دەرەكتەرىنە جۇگىنەر بولساق, سوڭعى جىلدارى سىر ايماعىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار ءوندىرۋشىلەرىنە اسىل تۇقىمدى مال جانە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وڭدەۋگە جانە قايتا وڭدەۋگە قاجەتتى قۇرال جابدىقتاردى تەحنيكالاردى ليزينگ جولىمەن الىپ بەرۋ باعىتىندا قوماقتى جۇمىستار جاسالۋدا ەكەن. ياعني, وتكەن جىلى كاسىپورىن قولداۋىمەن 8 ينۆەستيتسيالىق جوبا قولعا الىنعان. وسى جوبالاردىڭ باسىم بولىگى اعىمداعى جىلى ىسكە قوسىلادى دەپ كۇتىلۋدە. وسىنىڭ ءناتيجەسىندە كۇرىش داقىلىنىڭ جاڭا سورتتارىن شىعارۋ, ونى اۋدانداستىرۋ جانە وندىرىسكە ەنگىزۋ ماقساتىندا ناقتى جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلا باستادى. سونداي-اق جۇمىرتقا ونىمدەرىن كوپتەپ ءوندىرۋ, كوكونىس, جەمىس-جيدەك ونىمدەرىن وڭدەۋ, جىلىجاي شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعىتىندا دا ءبىرسىپىرا يگى ىستەر قولعا الىنۋدا. مال تۇقىمدارىن اسىلداندىرۋ باعىتىندا دا ناقتى تىرلىكتەر جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
بۇگىندە ەلىمىزدە ازىق-ت ۇلىك باعالارىن باقىلاۋعا الۋعا جانە ونى تۇراقتاندىرۋعا باسا كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. وسىعان وراي, سىر ايماعىندا دا جوسپارلى دا جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى سول, سىر ايماعىندا دا ازىق-ت ۇلىك باعاسىن باقىلاۋ جانە تۇراقتاندىرۋ باستى نازاردا قالا بەرمەك.
ەركىن ءابىل, قىزىلوردا.