مەملەكەتتىك ماڭىزدى ماسەلەلەردى, ۇلكەن قالالاردىڭ ەڭسەسىن كوتەرۋدى قاتار نازاردا ۇستاعان پرەزيدەنت وڭىرلەردەگى جاعدايدى ەش ۋاقىتتا ۇمىت قالدىرمادى. قولداۋمەن قاتار قاتاڭ تالاپتار قويدى.
بۇگىندە وركەنيەتتى ەلدەر باعىتىنا قاراي قادام باسىپ, دامۋ قارقىنىن قامشىلاي تۇسكەن قازاقستاندى, سارابدال ساياساتىمەن كۇللى دۇنيەنىڭ نازارىن اۋدارعان ەلباسى ن.نازارباەۆتى بىلمەيتىندەر كەمدە-كەم. بيىلدىڭ وزىندە وزگە مەملەكەتتەردە ءبىزدىڭ پرەزيدەنتكە ارنالىپ ەسكەرتكىش ورناتىلدى, كوشەگە, مەكتەپكە اتى بەرىلدى, تاعى-تاعى ىستىق ىقىلاستار كورسەتىلىپ جاتىر. قازاق ەلىنىڭ ماڭدايىنا باق بولىپ بىتكەن ءتول پەرزەنتىن باسقالار توبەسىنە كوتەرىپ, قادىرلەپ جاتقاندا, كوشباسشىمىزدىڭ يگى باستامالارىن قولداپ-قۋاتتاپ, جۇمىلعان جۇدىرىقتاي بىرلىگىمىزدى تانىتا ءبىلمەسەك, ەلدىگىمىزگە, ەر ۇستىندە ءجۇرگەن ازاماتتىعىمىزعا سىن ەمەس پە؟
ۇلكەن مەملەكەتتىڭ تىزگىنىن بۇلتاقتاتپاي مىعىم ۇستاپ, قيىن ماسەلەلەردى كورەگەندىكپەن قيىستىرا شەشىپ وتىرعان مەملەكەت باسشىسىنىڭ باتىلدىعى مەن بايقامپازدىعى سۇيسىندىرەدى. ەلباسى تاپسىرعان ءمىندەتتەردى ماڭداي تەرىمدى توگە ءجۇرىپ, كوپپەن بىرگە جۇزەگە اسىرۋعا بارىمدى سالامىن. باسشى بولۋ باسقادان بولەكتەنۋ, بيىك مانساپقا قول جەتكىزۋ ەمەس, كەرىسىنشە, قاراپايىم حالىقپەن ەتەنە جاقىنداسۋ, مۇڭىن تىڭداپ, سىرىن ۇعۋ, سىنىن قابىلداۋ. ەل تاعدىرىنا ارالاسىپ, اتقا مىنگەن سانالى عۇمىرىمدا ەل باسقارۋ جايلى وڭدى پىكىر قالىپتاستىرسام, ىلگەرى باتىل قادام جاساۋعا ۇيرەنسەم, مۇنىڭ بارلىعى ەلباسىمىزدىڭ ۇلاعاتتى ءومىر جولىنان ساباق الۋىمنىڭ اسەرىنەن بولدى دەپ بىلەمىن.
جەتىسۋ جەرىنىڭ كوركەم ءبىر بۇرىشى – شاعىن عانا تەكەلى قالاسى دا قايتا قۇرۋدىڭ قارماعىنا ءتۇسىپ, تىرلىگى قاۋساعان ساتتە مەملەكەت باسشىسى نۇسقاعان باعىتتى بەتكە الا وتىرىپ, قاناتىن قايتا قومدادى. مەملەكەتتىك ماڭىزدى ماسەلەلەردى, ۇلكەن قالالاردىڭ ەڭسەسىن كوتەرۋدى قاتار نازاردا ۇستاعان پرەزيدەنت وڭىرلەردەگى جاعدايدى ەش ۋاقىتتا ۇمىت قالدىرمادى. قولداۋمەن قاتار قاتاڭ تالاپتار قويدى. سونىڭ ارقاسىندا بۇگىندە تەكەلى قالاسىنىڭ تاسى ورگە دومالاپ, حالىق سانى دا كوبەيىپ, تىرلىگى تۇزەلدى. وسى قالانىڭ باسشىلىعى قىزمەتىنە 2005 جىلدان باستاپ كىرىسىپ, ەلباسى ساياساتىنىڭ سورابىنا تەرەڭدەپ بويلادىق. ناعىز دامۋ ۇدەرىسىنىڭ ەكپىنىمەن جانە ەل مەن ەلباسى الدىنداعى اسقان جاۋاپكەرشىلىكتى ۇمىتپاي, قالانىڭ كورىكتەنە ءتۇسكەن كەلبەتىنە, تۇرعىنداردىڭ تۇتاستىقپەن تۋرا جولدان تايماعان ءتىرشىلىگىنە سۇيسىنە ءجۇرىپ, ۋاقىتتىڭ قالاي وتكەنىن دە بايقاماي قالعاندايمىز.
بارلىق ءىستىڭ باعىت سىلتەر باعدارشامى رەتىندە ەلباسىمىزدىڭ ءداستۇرلى حالىققا جولداۋى يگى باستامالاردىڭ ۇيىتقىسى بولۋدا. داعدارىستىڭ باتپان جۇگىن حالىقتىڭ يىعىنا باتىرماۋعا باعىتتالعان ۇكىمەتتىك باعدارلاما – “جول كارتاسى” قالامىزدىڭ الەۋمەتتىك الەۋەتىن كوتەرۋگە ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزدى. بيىلعى “بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020” باعدارلاماسىنىڭ دا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ تىنىسىن كەڭەيتۋگە ىقپالى زور بولماق. سوڭعى جىلداردا جۇرتشىلىقتى قۋانتقان قابىرعالى ىستەردىڭ قاتارىندا تالدىقورعان-تەكەلى تاس جولىنىڭ كەڭەيتىلۋى بار. ال تەكەلى قالالىق “Green House – زەلەنىي دوم” جشس جىلىجاي كەشەنىنە قوسىمشا 3,65 گا قۇرىلىس جۇرگىزۋ جوباسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ءجۇزەگە اسىرىلاتىن جوبالاردىڭ قاتارىنا ىلىگۋى داعدارىستىڭ قيىندىعىنا شىداس بەرىپ, جاڭا دامۋ ساتىسىنا كوتەرىلۋدى كوزدەگەن كەشەنگە تىڭ ەكپىن بەرىپ وتىر. قازىرگى ۋاقىتتا گوللانديالىق تاسىلمەن راۋشان گۇلدەرىن وسىرەتىن جىلىجايدى الداعى ۋاقىتتا كوكونىس ءوسىرۋ ءۇشىن كەڭەيتۋگە “قازاگروقارجى” قولداۋ كورسەتتى. جالپى, قالاداعى ونەركاسىپ ورىندارى ارناسىنىڭ كەڭەيۋى جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋدىڭ ومىرشەڭ ورنەگى ەكەنى ءمالىم. ءماسەلەن, تەكەلىدە شىعارىلاتىن ءمارمار ۇنتاعى, جول جيەگىنە ءتوسەلەتىن تاقتاتاس, كىرپىش تەك ءوز قالامىزدىڭ قاجەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتىپ قانا قويماي, باسقا وڭىرلەردىڭ دە قۇرىلىسى مەن جوندەۋ جۇمىستارىنا پايدالانىلۋدا. جاقىن بولاشاقتا وسى سەكىلدى ىشكى ونىمدەرىمىزدىڭ ساپاسى مەن كولەمى ارتتىرىلىپ, “قازاقستاندا جاسالعان” دەگەن بەلگىمەن شەت ەلگە شىعىپ جاتسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.
قالاي بولعاندا دا, ءبىز ماڭداي تۇزەر باعىتىمىزدى ايقىنداپ الدىق. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ “قازاقستان-2030” ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارى جۇرەر جولىمىزدى جارىقتاندىرىپ قانا قويعان جوق, ايبىنىمىزعا ايبىن قوسىپ, جىگەرىمىزدى جانىدى, نامىسىمىزدى قايرادى. پرەزيدەنتتىڭ ءار جىلدارداعى حالىققا جولداۋلارى ناقتى مىندەتتەر جۇكتەپ, ەكونوميكانى كوتەرۋ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ەسەلەۋ, ەلدى وركەنيەتتەر كوشىنە قاراي ورلەتۋدىڭ ايقىن قوزعاۋشىسى بولىپ كەلەدى. ەلباسىنىڭ كورەگەن ساياساتى, كەشەگى الەمدى ءدۇرلىكتىرگەن داعدارىس كەزىندەگى كەمەڭگەر ۇسىنىستارى قازاق مەملەكەتىنىڭ مەرەيىن اسىرىپ, ىشكى تۇراقتىلىقتى عانا قامتاماسىز ەتكەن جوق, سونىمەن قاتار, قاۋقارلى, دامىعان ەلدەردىڭ دە بيىك باعاسىنا يە بولىپ, باعدارىنا اينالدى.
تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ەڭ ءبىر تاۋەكەلشىل قادامى, ەلباسىمىزدىڭ ماڭىزدى ستراتەگيالىق شەشىمى ەل استاناسىن سارىارقانىڭ توسىنە كوشىرىپ, جاڭا استانا سالۋ يدەياسى ەدى. تاپ سول مەزەتتە مۇنىڭ اقىرى نە بولار ەكەن دەگەن سەنىمسىزدىك پەن سەكەمشىلدىك ويىمىزدى بيلەدى. بىراق ۋاقىت وتە كەلە استانامىزدىڭ قاناتىن كەڭگە جايا باستاعان, ەگەمەندى ەلىمىزدىڭ ناعىز ەلورداسىنا لايىق سيپاتتا بوي تۇزەگەن قالىبىنا كوز جىبەرە وتىرىپ, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ تاعى ءبىر كورەگەن, كوزدەگەنىن ىسكە اسىراتىن ماقساتكەرلىك قاسيەتىنە ءتانتى بولدىق. قازىر استانانى تەك ءوزىمىز عانا ماقتان تۇتىپ, ونىڭ كۇن ساناپ رەڭدەنىپ كەلە جاتقان كورىكتى كەلبەتىنە, ەرەكشە ورنەكپەن بوي كوتەرگەن عيماراتتارىنا تاڭداي قاعىپ, تاڭىرقامايمىز, باسقا مەملەكەتتەردىڭ دە قازاق ەلىنىڭ باس قالاسىنا دەگەن قىزىعۋشىلىعى باسىم, بالكىم, كەيبىرەۋلەر قىزعانىشپەن دە قارايتىن بولار.
استانانىڭ العاشقى قارلىعاش قانات قايتالانباس جوبالارىنىڭ ءبىرى ء“بايتەرەك” بەيبىتشىلىگىمىزدىڭ, بەرەكە-بىرلىگىمىزدىڭ بەلگىسىنە, ەلوردامىزدىڭ ءبىتىمى بولەك سيمۆولىنا اينالدى. ءباتۋالى ۇستانىمعا كەلۋ ءۇشىن الەمنىڭ ءار باعىتتاعى ءدىنباسىلارىن ءتورىنە جيناعان “بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم سارايى” جالپاق عالامنىڭ عالاماتىن بويىنا جيناپ, جان-جاعىنا نۇر تاراتىپ تۇرعان جۇماقتى مەكەندەي اسەر قالدىرادى. جاقىندا عانا تۇساۋى كەسىلگەن زاماناۋي تەحنولوگيانىڭ جاڭا جەتىستىكتەرىنىڭ جەمىسى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى ءبىلىمدى ۇرپاقتىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ, ءىلىم-عىلىمنىڭ بەسىگىندە تەربەتەتىن, بولاشاق ەل تۇتقاسىن ۇستايتىن باتىر تۇلعالاردى تاربيەلەپ شىعاراتىن قازىنالى قارا شاڭىراق اتانارىنا سەنىم كامىل. ايتا بەرسەك, استانامىزدىڭ اۋىز تولتىرىپ ماقتانىشپەن ايتاتىن قىرلارى كوپ, باس قالامىزدىڭ قالىپتاسۋ تاريحىندا ەلباسىنىڭ ىزگىلىككە تولى ايشىقتى ءىزدەرى سايراپ جاتىر, الەمدىك ناقىش پەن ۇلتتىق بوياۋعا قانىق قولتاڭباسى قالدى.
قازاقستان قالىپتاسۋ سىنىنان امان-ەسەن, ءتىپتى وراسان جەتىستىكتەرمەن ءوتىپ, دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا ءتۇستى. ەنشىلەرىن بىرگە بولەكتەگەن تمد ەلدەرى اراسىندا قازاق ەلى تەرەزەسى تەڭ, كەرەگەسى كەڭ, ءتۇتىنى ءتۇزۋ ۇشىپ, ايداي الەمگە تەگەۋرىندى, كەلەشەگى زور مەملەكەت رەتىندە تانىلدى. قابىرعالى مەملەكەتتەردىڭ كوپشىلىگى قازاقستاندى مويىندادى, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساليقالى ساياساتكەرلىگىنە ءسۇيسىندى. بيىل قازاقستان ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ تىزگىنىن ۇستاعاندا جان-جاقتان قاۋمالاعان ءۇمىت پەن سەنىم جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن سالماقتاندىرا ءتۇستى. الەمدەگى دامىعان دەموكراتيالىق, قۇقىقتىق مەملەكەتتەردىڭ, وركەنيەتتى ەلدەردىڭ قاتارىنا كىرۋگە مۇمكىندىگىمىزدى ارتتىرۋعا سەپ بولعان ۇلكەن ۇيىمعا توراعالىق ەتۋ ەل مەرەيىن ۇستەمەلەدى. قازاقستاننىڭ توبەبيلىك جاساۋ كەزەڭى اسا كۇردەلى بولىپ وتىرعانى بارشامىزعا ءمالىم. وسىنداي جاعدايدا ەقىۇ-نىڭ مەملەكەت باسشىلارى دەڭگەيىندەگى ءسامميتىن وتكىزۋگە قول جەتكىزۋ ايىرىقشا تابىس بولسا كەرەك.
كەڭ بايتاق ەلىمىزدىڭ قاي تۇكپىرىندە قىزمەت ىستەسەك تە, ماقساتىمىز ءبىر, تىلەگىمىز ورتاق, سوندىقتان ءاردايىم حالقىمىزدىڭ باعى باسىم, جارقىن بولاشاققا باستاعان كوشباسشىمىزدىڭ ابىرويى بيىك بولارى ءلازىم. ءوركەنيەتتەر كوشىنىڭ ورەلى جولاۋشىسى رەتىندە قازاق ەلىنىڭ جۇلدىزى جارقىراپ, جاراتقان يەم ەل باسشىسىنا مەيىرىمىن توگىپ, ىرگەمىزدى تىنىش, بىرلىگىمىزدى بەرىك ەتۋگە جازسىن!
سەرىكجان بەسكەمپىروۆ, تەكەلى قالاسىنىڭ اكىمى.
الماتى وبلىسى.