قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ سويلەگەن ءسوزى
قۇرمەتتى كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار!
قادىرلى قوناقتار!
حانىمدار مەن مىرزالار!
سىزدەردى قازاق جەرىندە ءمارتەبەلى فورۋمدا قابىلداعانىما قۋانىشتىمىن.
فورۋمعا كەلگەن ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا قاتىسۋشى 56 ەلدىڭ مينيسترلەرى مەن مارتەبەلى وكىلدەرىنە جانە حالىقارالىق بەدەلدى ۇيىمداردىڭ باسشىلارىنا شىنايى ريزاشىلىعىمدى ءبىلدىرەمىن.
فورۋمدى وتكىزۋگە وسى جەردىڭ تاڭداپ الىنۋىندا ۇلكەن ءمان بار.
ءبىر كەزدەرى وسى ىلە الاتاۋىنىڭ اسەم باۋرايى ارقىلى ۇلى جىبەك جولى وتەتىن.
ءوڭىر ارقىلى اعىلعان كەرۋەندەر لەگى ۇلان-عايىر ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى ءتۇرلى ەلدەردى ءبىر-بىرىمەن ءوزارا بايلانىستىراتىن.
سوندىقتان, بۇل جەردە شىعىس پەن باتىس قاۋىشىپ, مادەني قۇندىلىقتار مەن اقپاراتتار اعىنى ءتۇيىسىپ, بابالارىمىز يدەيالارىن ءبولىسىپ, تاۋارلارىن الماسىپ جاتاتىن.
بۇگىندە قازاقستان ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى رەتىندە جانە سەرىكتەرىنىڭ بەلسەندى قولداۋىمەن قۇرلىقتار مەن وركەنيەتتەر اراسىنداعى دانەكەرلىك ءداستۇرلەرىن قايتا جاڭعىرتۋدا.
ءبىزدىڭ ۇيىمىمىز قۇرىلعان 1975 جىلى, سول تۇستا ءالى الەمنىڭ ساياسي كارتاسىندا ورىن الماعان قازاقستان ءتارىزدى مەملەكەتتىڭ 35 جىلدان كەيىن ونى باسقاراتىنى, ءسىرا, ەشكىمنىڭ قيالىندا بولماعان شىعار.
تاريح ءۇشىن تىم قىسقا ۋاقىت ىشىندە دۇنيە ءجۇزى مۇلدەم وزگەشە سيپات الدى. گەوساياسي احۋال جاڭارىپ, حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ ءمانى وزگەردى, ترانسۇلتتىق قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ جاڭا تۇرلەرى پايدا بولدى.
بۇل رەتتە ءبىزدىڭ ۇيىمىمىزدىڭ زامان تالابىنا ساي بولۋى اسا ماڭىزدى. وسىعان بايلانىستى ءبىز ارتىقشىلىقتارىمىزدى ايقىنداپ, جاڭا قاۋىپ-قاتەرلەرگە توتەپ بەرەتىن قارىمتا جاۋاپتارىمىزدى بەلگىلەۋىمىز كەرەك.
حانىمدار مەن مىرزالار!
قازاقستاندىق توراعالىق مەرزىمىنىڭ العاشقى جارتىسى ارتتا قالدى.
ءبىز ەقىۇ-نىڭ ءۇش ولشەمى اياسىندا, ءتورت “ت”-دان تۇراتىن – “تراست” (سەنىم), “تراديشن” ء(داستۇر), “ترانسپارەنسي” (اشىقتىق) جانە “تولەرانس” (توزىمدىلىك) دەپ جاريا ەتىلگەن ۇرانىمىز رۋحىندا بارلىق مالىمدەلگەن باسىمدىقتار بويىنشا تەڭدەستىرىلگەن جۇمىس ءستيلىن كورسەتۋگە ۇمتىلدىق.
ءبىز ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىك ۇعىمى كونتينەنتتىك ايادان الدەقايدا شىعىپ تۇراتىنى تۋرالى تەزيستى دايەكتىلىكپەن جانە بەلسەندى تۇردە ىلگەرىلەتتىك.
سونىڭ ناتيجەسىندە بۇگىندە ەقىۇ قازىردىڭ وزىندە ەۋرواتلانتيكالىق جانە ەۋرازيالىق قاۋىپسىزدىك ۇعىمدارىن نىق پايدالانۋدا.
“كورفۋ ۇدەرىسى” اياسىندا ءبىز ودان ارگى جۇمىسىمىز ءۇشىن كونسەنسۋستىق سالالاردى انىقتاۋدا پروگرەسكە قول جەتكىزە الدىق.
وسىنىڭ ءبارى سەنىمدى نىعايتۋ جانە ورتاق سىناقتارعا ۇنقاتۋ ءۇشىن جاقسى جاعدايلار جاسايدى.
ءبىز ەقىۇ-نىڭ جاۋاپكەرشىلىك ايماعىنداعى “سوزىلمالى” قاقتىعىستاردى رەتتەۋ جونىندەگى كەلىسسوز فورماتتارىن دايەكتىلىكپەن ىلگەرىلەتۋدەمىز. “سوزىلمالى” قاقتىعىستار جونىندەگى ارناۋلى وكىل بەلسەندى جۇمىس ىستەۋدە. ءازىربايجاننىڭ, ارمەنيانىڭ پرەزيدەنتتەرىمەن تاۋلى قاراباق پروبلەمالارى بويىنشا بىرقاتار كەزدەسۋلەر وتكىزىلدى.
قازاقستان رەسەي پرەزيدەنتى د.مەدۆەدەۆتىڭ ءازىربايجان-ارميان قاقتىعىسىن رەتتەۋ جونىندەگى كۇش-جىگەرىنە قولداۋ بىلدىرەدى. بۇگىن وسىندا ەقىۇ-نىڭ تاۋلى قاراباق بويىنشا مينسك توبى تەڭتوراعالارىنىڭ وتىرىسى وتەدى. ءبىز بۇل كەزدەسۋگە شىن نيەتتەن تابىس تىلەيمىز.
ءبىزدىڭ ۇيىمنىڭ تيىمدىلىگىنە قىرعىزستانداعى ساياسي داعدارىس ەلەۋلى سىناق بولدى.
قىرعىزستانعا قاتىستى باسپاسوزدە جانە ءتۇرلى ساياسي سامميتتەردە كوپ ايتىلدى. احۋال قالىپتاسۋىنىڭ كەيبىر قىرلارىنا عانا توقتالىپ وتكىم كەلەدى.
سوڭعى 5 جىلداعى ەكى مەملەكەتتىك توڭكەرىستىڭ باستى سەبەپتەرى ەكونوميكانىڭ دامىماعاندىعى, حالىقتىڭ كەدەيلىگى, بيلىك تىكتەمەسىنىڭ السىزدىگى جانە مەملەكەتتىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭىندەگى دەموكراتيالىق ينستيتۋتتاردىڭ تۇرلاۋسىزدىعى بولدى.
قازاقستاننىڭ الەمدىك كوشباسشىلارمەن كەلىسىلگەن كۇش-جىگەرى بۇل ەلدەگى كەڭ اۋقىمدى ازامات سوعىسىنىڭ قاۋپىنە جول بەرمەدى.
جاڭا كونستيتۋتسيانى جانە وتپەلى كەزەڭدەگى قىرعىزستان پرەزيدەنتىن بەكىتۋ ءۇشىن بولعان رەفەرەندۋم بۇل ەلدىڭ بولاشاعىنا قاتىستى ماسەلەلەردىڭ از عانا ءبولىگىنە جاۋاپ بەردى.
شەتىن تۇراقتىلىق كەز كەلگەن ۋاقىتتا بۇزىلۋى مۇمكىن.
ونىڭ ۇستىنە قازىر بۇل ەلدىڭ ومىرىندە رەسپۋبليكا پارلامەنتى سايلاۋىنىڭ قارساڭىندا ساياسي كۇرەستىڭ شيەلەنىسۋىمەن سيپاتتالاتىن وتە جاۋاپتى ءسات باستالادى.
قىرعىزستان حالقى بۇل كەزەڭدە ءوز ەلىنىڭ پەرسپەكتيۆالارى تۋرالى بايىپتى ويلانۋى ءتيىس.
ازاماتتار سايلاۋ ناتيجەسىندە بۇرىنعى قاتەلىكتەردى قايتالامايتىن, قاجەتتى رەفورمالاردى, ەڭ الدىمەن ەكونوميكا مەن الەۋمەتتىك سالادا جۇرگىزۋدى قامتاماسىز ەتەتىن بيلىك پەن ونىڭ تارماقتارىن قالىپتاستىراتىن بولادى.
قازاقستان توراعالىعى ءوز قۇزىرىنىڭ اياسىندا ارەكەت ەتىپ, ەقىۇ-نىڭ بۇۇ-مەن جانە ەۋروپا وداعىمەن قاجەتتى ءوزارا ىقپالداستىعىن قامتاماسىز ەتتى.
بۇل پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە قاقتىعىستى بىرلەسكەن ءتيىمدى رەتتەۋدىڭ العاشقى تاجىريبەسى بولدى.
قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ ارنايى قۇرىلعان ماماندار توبى قىرعىز تارابىمەن بىرگە قولداۋ ءبىلدىرۋدىڭ كەيىنگە قالدىرىلماس شارالارىن انىقتادى. بۇزىلعان ۇيلەرگە قۇرىلىس ماتەريالدارى, تەتس ءۇشىن وتىن – بۇل شۇعىل كومەكتى ءبىز ون ميلليون دوللار كولەمىندە كورسەتەمىز. رەسەي مەن وزبەكستان دا كومەك كورسەتتى, الايدا بۇل جەتكىلىكتى ەمەس.
قىرعىزستانعا قارجىلاي جانە نارلەندىرۋ كومەگىن كورسەتۋ ءۇشىن ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ شىلدەسى مەن تامىزىندا ەكى حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتكىزۋ بەلگىلەنگەن.
بيۋدجەتتىڭ كۇتىلىپ وتىرعان ەلەۋلى تاپشىلىعى جانە ب ۇلىنگەن ينفراقۇرىلىمدى قالپىنا كەلتىرۋگە ارنالعان قارجىنىڭ وتە-موتە جەتىسپەۋشىلىگى جيناقتاي العاندا شامامەن 1 ميلليارد دوللارعا باعالانادى. بۇگىن ءبىز سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىزدى الدا بولاتىن فورۋمداردىڭ جۇمىسىنا قولداۋ ءبىلدىرىپ, وعان قاتىسۋعا شاقىرامىز.
حانىمدار مەن مىرزالار!
ءبىز ءوزىمىزدىڭ قيىن تاڭداۋىمىزدى جاساپ, ەقىۇ-نىڭ ءىس باسىنداعى توراعاسى رەتىندە ۇيىم ءسامميتىن استانادا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ اياعىندا وتكىزۋدى ۇسىندىق.
جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋ ەقىۇ-نىڭ وسى زامانعى سىناقتار مەن قاتەرلەرگە بەيىمدەلۋىنە قۋاتتى سەرپىن بەرىپ قانا قويمايدى, سونىمەن بىرگە ۇيىمنىڭ ءوزىنىڭ بەدەلىن ارتتىرىپ, ونىڭ ەۋروپالىق جانە ەۋرازيالىق قاۋىپسىزدىك ارحيتەكتۋراسىنداعى ءرولىن كۇشەيتەدى.
وزدەرىڭىزگە ءمالىم بولعانىنداي, ەقىۇ-عا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ باسىم كوپشىلىگى جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋدى 2010 جىلى وتكىزۋ يدەياسىن نىق سەنىممەن قولدايدى. بۇگىن ونى مازمۇندىق جاعىنان تولىمدى ەتۋدى ايقىنداۋ ماڭىزدى.
سىزدەرگە ەقىۇ-نىڭ جاڭا ءسامميتىن شاقىرۋ قاجەتتىلىگى نەدەن تۋىپ وتىرعانى جونىندەگى ءوز كوزقاراسىمدى ۇسىنعىم كەلەدى.
ءبىرىنشى. ءتىپتى وسى جۋىرعا دەيىن قالىپتاسقان الەمدىك ءتارتىپ تۇراقتى دا بەرىك بولىپ كورىنەتىن.
بىراق تا وسى زامانعى قاتەرلەر مەن سىناقتار – سوعىستار مەن قاقتىعىستار, الەمدى شايقاعان تابيعي, تەحنوگەندىك جانە ەكونوميكالىق كاتاكليزمدەر قازىرگى قاۋىپسىزدىك جۇيەلەرى مەن ينتەگراتسيالانعان الەمدىك ەكونوميكاداعى بار شەتىن ورىنداردى جالاڭاشتاپ, جاعدايدى شيەلەنىستىرىپ جىبەردى.
بىراق تا ولار جاھاندىق پروبلەمالاردى قازىرگى بار بىرلەستىكتەر مەن ەسكى كوزقاراستار اياسىندا عانا شەشۋ جەتكىلىكسىز بولاتىنىن كوپ رەتتە كورسەتىپ بەردى.
ءتىپتى مۇنى ەقىۇ-نىڭ ىستامبۇلداعى سامميتىنەن كەيىن وتكەن 11 جىل دا كورسەتتى.
حالىقارالىق قاتىناستار جۇيەسىنىڭ داعدارىسى ابدەن ايقىن بولىپ وتىر.
كەز كەلگەن داعدارىستى احۋال سەكىلدى ودان شىعۋدىڭ ەكى جولى بار: بۇرىنعى ءتارتىپتىڭ ءتۇرى ءسال وزگەرگەن فورماسىن قالپىنا كەلتىرۋ نەمەسە جاڭاسىن سانالى تۇردە قالىپتاستىرۋ.
ءبىرىنشى باعىتتا ءاردايىم سىندارلى بولا بەرمەيتىن, بىراقتا تۇتاستاي العاندا مەملەكەتتەردىڭ ايتارلىقتاي بەلسەندى كۇش-جىگەرى جۇمسالۋدا.
ەكىنشى باعىتتا ەشقانداي قوزعالىس بىلىنبەيدى.
ءبىز الدا بولاتىن ءسامميتتى ءوزىمىزگە ەۋرواتلانتيكالىق, ەۋرازيالىق جانە الەمدىك قوعامداستىق ءۇشىن ورتاق قاعيداتتار مەن قۇندىلىقتار نەگىزىندە كوز الدىمىزعا كەلتىرەتىن ماقساتقا جەتۋدىڭ جولىن اشۋعا بارىنشا پايدالانۋعا ءتيىسپىز.
ۆانكۋۆەردەن ۆلاديۆوستوكقا دەيىنگى بولاشاق كەڭىستىكتى, ال ءىس جۇزىندە ۇلان-بايتاق ەۋرازيا سۋبكونتينەنتىن تالقىلاۋعا ءتيىستى بولاتىن ەكىنشى سەبەپ بار. ول مىنادا, كەيدە ءتىپتى دە سىندارلى ەمەس يدەيالار ءبىرىنشى تۇرعىعا شىعۋى مۇمكىن.
ال ولاردىڭ قازىر وي-سانادا ۇشىپ جۇرگەندەرى كوپ – بۇل, ماسەلەن, لاڭكەسشىلدىك, ەسىرتكى ساۋداسى, ترانسۇلتتىق قىلمىستىق جانە باسقا وسى زامانعى قاسىرەتتەر ەرتە ءجۇرەتىن ۇلتشىلدىق پەن ءدىني ەكسترەميزم. كەز كەلگەن وڭىردە بەتىمەن ءجىبەرىلگەن احۋال امەريكان, ەۋروپالىق كونتينەنتتەردىڭ ەلدەرىندە, جاھاندىق تاۋەلدى بۇكىل الەمدە ءسوزسىز كورىنىس بەرەدى.
بۇگىندە جوسپارلانىپ جاتقان ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستى (اوسشك) قوسا العاندا سەگىز اسا ءىرى حالىقارالىق ۇيىمنىڭ باسشىلارى مەن مارتەبەلى وكىلدەرىنىڭ بەيرەسمي كەزدەسۋىنىڭ زور ماڭىزى بار.
قازىردىڭ وزىندە ەۋروپا ءۇشىن ءبىر ساياسات جانە ازيا ءۇشىن مۇلدەم باسقاسىن ازىرلەۋ مۇمكىن ەمەستىگىن مويىنداۋ قاجەت. ۇزاق مەرزىمدى جوسپاردا بۇل كەڭىستىكتەگى تۇراقتىلىقتى ترانسەۋرازيالىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن قۇرۋ جولىمەن نىعايتۋعا بولادى.
ىستامبۇلداعى اوسشك-ءنىڭ ءۇشىنشى ءسامميتى اياسىندا وتكەن اوسشك مەن ەقىۇ-نىڭ العاشقى ينستيتۋتتىق فورۋمى بولاشاقتا مۇنداي ترانسكونتينەنتالدىق قاۋىپسىزدىك بەلدەۋىن قۇرۋ ءۇشىن نەگىز قالاعانى قۋانىشتى.
ەكىنشى. الەمدىك قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىسى سالدارىنان جاھاندىق الەم تارتىبىندە تەكتونيكالىق جىلجۋلار ءجۇرىپ جاتىر. جانە بۇل ۇدەرىس ءتىپتى دە اياقتالعان جوق.
جاھاندىق داعدارىستىڭ العاشقى تولقىنى بۇعان دەيىن تۇراقتى دا مىزعىماستاي بولىپ كەلگەن الەمنىڭ بۇكىل نەگىزدەرىن ورنىنان قوزعادى. بۇگىندە ءبىز ەندى ونىڭ ەكىنشى تولقىنى تۋرالى ايتۋدامىز.
بولاشاقتىڭ سان ءتۇرلى ستسەناريلەرى بار, ولار ءبىر ماسەلەلەردە ۇقساس كەلەدى, ءبىر ماسەلەلەردە قاعيداتتىق تۇرعىدا ايىرماسى بار.
بىراق تا داعدارىستان كەيىنگى الەمنىڭ ورتاق, تۇتاس كارتيناسى بۇگىندە ءالى جوق.
جاعدايدى ەكولوگيا, كليمات, تەڭسىزدىك جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى, باسقا دا پروبلەمالار سەكىلدى ورتاق سىناقتار كۇردەلەندىرە تۇسۋدە.
باسقاشا ايتقاندا, داعدارىستان كەيىنگى دامۋدىڭ جاھاندىق كۇن تارتىبىندە قارجى-ەكونوميكالىق الەم ءتارتىبىنىڭ جاڭا مودەلى تۇر.
الەمدىك ۆاليۋتانىڭ اقاۋلى بۇرمالانۋىنا, “قامپيعان” رەسۋرستاردىڭ الىپ-ساتارلىق ارنالانۋىنا جانە دامىعان ەلدەردىڭ تۇتىنۋىن دامۋشى ەلدەردىڭ نەسيەلەۋىنە جول بەرمەۋدى قامتاماسىز ەتەتىن قارجى رەسۋرستارىن رەتتەۋ مەن قاداعالاۋدىڭ جاھاندىق جۇيەسىن قۇرۋ كەرەك.
بۇدان دا تۇراقتى ماكروەكونوميكانى قۇرۋ ءۇشىن بىرىڭعاي ۇلتۇستىلىك ۆاليۋتانى ەنگىزۋ تالاپ ەتىلەدى.
تىكەلەي ءبىزدىڭ ۇيىمنىڭ اياسىندا داعدارىس جانە داعدارىسقا قارسى پروبلەماتيكا العاش رەت جۋىرداعى استانانىڭ ەكونوميكالىق فورۋمىندا تالقىلاندى.
ەقىۇ ەكونوميكالىق-ەكولوگيالىق ولشەمدى دامىتۋعا كوبىرەك كوڭىل ءبولۋى ءتيىس دەپ بىلەمىن. ەقىۇ-نىڭ بونن دەكلاراتسياسى مەن مااستريحت ستراتەگياسى وزگەرگەن جاعدايعا بەيىمدەۋدى جانە “مااستريحت ءپليۋستى” قۇرۋدى تالاپ ەتەدى.
مەن ەۋرازيا سۋبكونتينەنتىندە تەرەڭ دە دايەكتى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ سەنىمدى جاقتاسىمىن جانە ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى مەن باعىتتارىن بەينەلەيتىن ءبىرتۇتاس قۇجات ءازىرلەنۋى قاجەت دەپ سانايمىن.
بۇل قۇجات داعدارىستان كەيىنگى ناقتىلىقتاردى جانە الەمنىڭ ورتا جانە ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆاداعى دامۋ ءۇردىسىن ەسكەرۋى ءتيىس.
ەۋروپا مەن ازيا ينتەگراتسياسىنىڭ ەۋرازيالىق سۋبكونتينەنتتىڭ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە بۇكىل داعدارىستان كەيىنگى الەمنىڭ ەكونوميكالىق دامۋى مەن الەۋمەتتىك بەرەكەلىلىگىنە وڭ ىقپالى بولادى.
ءۇشىنشى. ەلدەردىڭ بارلىعىندا بىردەي ەتنوستىق جانە ءدىني ءتوزىمدىلىك سالاسىندا كوپتەگەن پروبلەمالار قوردالانىپ قالدى. بۇگىندە ەقىۇ-نىڭ جاۋاپكەرشىلىك ايماعىندا مادەني, وركەنيەتتى جانە دىنارالىق ۇنقاتىسۋدىڭ وتكىر قاجەتتىلىگى ءپىسىپ جەتىلدى.
كوپ ۇلتتى جانە كوپ كونفەسسيالى, مادەنيەتارالىق جانە ءوركەنيەتارالىق ۇنقاتىسۋدى جاقتايتىن مەملەكەت رەتىندە قازاقستان ۇلتشىلدىقتى, ءدىني توزبەۋشىلىكتى, ءراسيزمدى, كسەنوفوبيانى جانە انتيسەميتيزمدى ءتيىمدى ەڭسەرۋ ءۇشىن ەقىۇ الەۋەتىن بەلسەنە پايدالانۋدى جاقتايدى.
كەڭ تۇرعىداعى تولەرانتتىلىق تاقىرىبى ەقىۇ اياسىندا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ءبىزدىڭ 2011 جىلى يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنا توراعالىعىمىز بارىسىندا دا قازاقستاننىڭ باستى نازارىندا بولادى.
وتكەن ايدىڭ اياعىندا استانادا بولعان ەقىۇ-نىڭ توزىمدىلىك جانە كەمسىتپەۋشىلىك جونىندەگى جوعارى دەڭگەيدەگى كونفەرەنتسياسىنىڭ تابىستى قورىتىندىلارى ۇلتارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىم سالاسىندا پىكىر الماسۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن قۋاتتاپ بەردى.
ءبىز بىرلەسىپ سوڭعى ون جىلدىقتاردا توزىمدىلىك ساياساتىنداعى ەلەۋلى ىلگەرىلەۋشىلىككە تالداۋ جاساۋعا جانە “ەقىۇ: جاڭا ونجىلدىقتا توزىمدىلىككە قاراي” دەگەن شارتتى اتاۋمەن ورتاق قۇجاتقا شىعۋعا ءتيىسپىز دەپ بىلەمىن.
وسىلايشا, “ەكىنشى” جانە ء“ۇشىنشى” سەبەتتەردى تولتىرۋ, ناقتى ايتقاندا ۇلتۇستىلىك داعدارىسقا قارسى يننوۆاتسيالار, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق ينتەگراتسيا ءماسەلەلەرى مەن توزىمدىلىك تاقىرىبى الدا بولاتىن ەقىۇ ءسامميتىنىڭ كۇن تارتىبىنە كىرە الار ەدى.
ءتورتىنشى – اۋعانستان پروبلەماسى. ەقىۇ-نىڭ اۋعانستانعا قاتىستى جاڭا ستراتەگياسىنىڭ قاجەت ەكەندىگىنە ەش كۇمان جوق. بۇل ەلدى نارلەندىرۋ جونىندەگى حالىقارالىق كۇش-جىگەردى ارتتىرا ءتۇسۋى قاجەت.
لوندونداعى حالىقارالىق كونفەرەنتسيادا قۋاتتالعان, اۋعانستانداعى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جاۋاپكەرشىلىگىن جەرگىلىكتى بيلىككە كەزەڭ-كەزەڭمەن بەرۋدى كوزدەيتىن باستامانىڭ زور ماڭىزى بار.
ەلدە تاليباندى قوسا العاندا بارلىق ساياسي كۇشتەر سپەكترىنىڭ وكىلدەرىن بەيبىت ومىرگە قايتا كىرىكتىرۋ جولىمەن قانتوگىستى توقتاتۋ ماقساتىنداعى كابۋلدىڭ باعىتى دا قولداۋعا لايىق. بۇعان قالاي قاراعاندا دا, ولار حالىقتىڭ ينتەگرالدىق بولىگىن قۇرايتىن تۇبەگەيلى اۋعاندىقتار بولىپ تابىلادى. سونىڭ ىشىندە ولارعا دا ءوز ەلىندە ارى قاراي ءومىر ءسۇرىپ, ەندى بەيبىت ءومىردى قۇرۋ كەرەك.
بۇل ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءتۇرلى سالالارى ءۇشىن بىلىكتى كادرلار شتاتىن قۇرۋ اۋعانستاننىڭ وتكىر قاجەتتىلىگى بولىپ تابىلادى.
سوندىقتان دا قازاقستاندا اۋعان ازاماتتارىن ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتۋ جونىندەگى, قۇنى 50 ميلليون دوللارلىق ءبىلىم باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ باستالدى.
سوعان سايكەس 2010-2018 جىلدارى قازاقستاندا مىڭ اۋعان ستۋدەنتى وقىتىلادى.
ءبىز اۋعان جاستارىنا ساپالى ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگىن بەرىپ, بۇل ەلدى نارلەندىرۋ ۇدەرىسىنە عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ەكسترەميزم جانە لاڭكەستىك يدەولوگياسىنىڭ تارالۋىن قىسقارتۋعا ماڭىزدى ۇلەس قوساتىنىمىزعا سەنىمدىمىز.
حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ ماڭىزدى ءبىر قام-قارەكەتى اۋعانستاندا ەسىرتكىنىڭ وندىرىلۋىمەن جانە ونىڭ ترافيگىمەن كۇرەس بولىپ قالىپ وتىر.
مۇندا بۇعان دەيىن قولدانىلعاندارىنان باسقا وتە ءتيىمدى ءادىس ەلدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ءۇشىن مامانداندىرىلعان باعدارلامالار ازىرلەۋ جانە ىسكە اسىرۋ بولار ەدى, ولار اپيىندىق كوكنار ەگىستىكتەرىن وڭىردەن شىعارۋدى ىنتالاندىرار ەدى.
ناقتى ۇسىنىستار مەن ءبىرلەسكەن ءىس-قيمىل جوسپارلارىن ازىرلەۋ اۋعانستان پروبلەماسىن كەڭىنەن وي سارابىنان وتكىزۋدى تالاپ ەتەدى.
سوندىقتان دا اۋعانستان تاقىرىبى ترانسۇلتتىق قاتەرلەر تۇرعىسىنان الداعى سامميتتە تالقىلاۋعا لايىق.
قۇرمەتتى قاتىسۋشىلار مەن مەيماندار!
ءبىزدىڭ كەزدەسۋىمىز ەقىۇ شەجىرەسىندەگى وزەكتى تاريحي داتانىڭ قارساڭىندا ءوتىپ وتىر.
1 تامىزدا حەلسينكي قورىتىندى اكتىسىنە – “قىرعي-قاباق سوعىستىڭ” اياقتالىپ, حالىقارالىق قاتىناستاردىڭ دەموكراتيالانۋىنا جاعداي جاساعان, حح عاسىرداعى بارىنشا ەلەۋلى حالىقارالىق-قۇقىقتىق قۇجاتتاردىڭ بىرىنە قول قويىلعانىنا تۋرا 35 جىل بولادى.
ەقىۇ مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ ءسامميتىن 2010 جىلى وتكىزۋ ءبىزدىڭ حالىقتارىمىزعا جانە الەمدىك قوعامداستىققا ۇيىمنىڭ “حەلسينكيدەن استاناعا دەيىنگى” ەۆوليۋتسياسىن كورسەتۋدىڭ بىرەگەي مۇمكىندىگىن بەرەدى.
ءبىز وتكەندى وزگەرتە المايمىز. بىراق تا ءبىز ودان تاعىلىم الۋعا جانە بولاشاققا دەگەن ءبىزدىڭ ورتاق كوزقاراسىمىزدى انىقتاۋعا ءمىندەتتىمىز.
ەقىۇ “قىرعي-قاباق سوعىس” ۋاقىتىندا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە بۇگىن دە ءتيىمدى بولىپ, وسى زامانعى جاھاندىق ساياسات پەن ەكونوميكانىڭ جاندى جاسۋشاسىنا تىعىز توقىلعاندىعىن دالەلدەۋى ءتيىس.
بۇل ءسامميتتى وتكىزۋ يادرولىق پوليگوندى ءبىرىنشى بولىپ جاۋىپ, يادرولىق قارۋدان تولىق باس تارتقان ءبىزدىڭ حالقىمىزعا دەگەن قۇرمەتتىڭ كورىنىسى بولار ەدى. سونىمەن قاتار بۇل ەقىۇ-نىڭ ەۋروپالىق جانە ازيالىق بولىكتەرىن بىرىكتىرۋ فاكتورىنا اينالار ەدى.
سىزدەرگە تابىستى جۇمىس تىلەيمىن جانە نازارلارىڭىزعا راحمەت.
“اقبۇلاق”, الماتى وبلىسى,
2010 جىلعى 17 شىلدە.