قازاقستاندا كىمدەر قىلمىستىق جانە اكىمشىلىك امنيستياعا ىلىگۋى مۇمكىن

جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ قابىلدانۋىنا بايلانىستى مەملەكەت باسشىسى قىلمىستىق جانە اكىمشىلىك امنيستيا جۇرگىزۋدى باستاما ەتتى. قازاقستاننىڭ كونستيتۋتسيالىق دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭى ادىلەتتىلىك, گۋمانيزم جانە ادامنىڭ قادىر-قاسيەتىن قۇرمەتتەۋ قاعيداتتارىن بەكىتىپ, بۇل ەلدىڭ قۇقىقتىق جۇيەسىن ودان ءارى جاڭعىرتۋدىڭ ماڭىزدى نەگىزى بولدى.

امنيستيا قىلمىسقا جۇمساقتىق تانىتۋ ەمەس, مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ گۋمانيستىك جانە جاسامپازدىق باعىتىن كورسەتەتىن ەرەكشە قۇقىقتىق اكت. ونىڭ نەگىزگى ماقساتى – قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعان, بىراق قوعامعا ايتارلىقتاي قاۋىپ توندىرمەيتىن ادامداردىڭ الەۋمەتتىك بەيىمدەلۋىنە جاعداي جاساۋ. مەملەكەت مۇنداي ازاماتتاردىڭ قوعامدىق, ەڭبەك جانە ەكونوميكالىق ومىرگە تولىققاندى ورالۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن قۇقىقتىق جانە قارجىلىق كەدەرگىلەردى ازايتۋدى كوزدەيدى.

پرەزيدەنتتىڭ وسى تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى جەكەلەگەن ساناتتاعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتار بويىنشا امنيستيا تۋرالى زاڭ جوباسىن ازىرلەدى. ءىىم باسقا دا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, قۇجات جوباسىن تالقىلاۋ جونىندەگى جۇمىس توپتارىنا بەلسەندى قاتىسۋدا.

امنيستيا قىلمىستىق تا, اكىمشىلىك تە قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا قاتىستى. ايتا كەتۋ كەرەك, تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىندا اكىمشىلىك امنيستيا العاش رەت وتكىزىلگەلى وتىر.

ءىىم جەلىسى بويىنشا قىلمىستىق امنيستيا قىلمىستىق تەرىس قىلىقتار مەن ونشا اۋىر ەمەس قىلمىستار جاساعان ادامدارعا قولدانىلادى. سونداي-اق ول اۋىرلىعى ورتاشا قىلمىستار ءۇشىن سوتتالعان, زالال كەلتىرىلمەگەن نەمەسە تولىق وتەلگەن جاعدايدا قولدانىلۋى مۇمكىن.

ادامداردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارى ءۇشىن قىلمىستىڭ اۋىرلىعىنا جانە سوتتالعاننىڭ تارتىبىنە بايلانىستى جازا مەرزىمىن قىسقارتۋ كوزدەلگەن.

قىلمىستىق امنيستيا شارالارى 15 مىڭنان استام ادامعا, سونىڭ ىشىندە تۇزەۋ مەكەمەلەرىندەگى 1,5 مىڭ سوتتالعانعا قاتىستى بولۋى مۇمكىن. زاڭ جوباسى بەلگىلەنگەن نورمالاردى ساقتاۋعا جانە زاڭعا باعىناتىن ءومىر سالتىن ۇستانۋعا دايىن ەكەنىن دالەلدەگەن ازاماتتاردى قوعامعا قايتارۋعا جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان.

سونىمەن قاتار امنيستيا وتكىزۋ قوعامدىق قاۋىپسىزدىككە قاۋىپ توندىرمەيدى, سەبەبى زاڭ جوباسىندا ناقتى شەكتەۋلەر مەن ەرەكشەلىكتەر كوزدەلگەن. امنيستيانىڭ كۇشى تەرروريستىك, ەكسترەميستىك جانە سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستار, ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتاردىڭ قۇرامىندا جاسالعان ارەكەتتەر, ازاپتاۋ, سونداي-اق جىنىستىق تيىسپەۋشىلىككە قارسى قىلمىستار, اسىرەسە كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى جاسالعان قىلمىستاردى جاساعان ادامدارعا قولدانىلمايدى. بۇدان بولەك, امنيستيا رەتسيديۆ جاعدايلارىندا قولدانىلمايدى.

وسىلايشا قۇجات اۋىر جانە قوعامعا قاۋىپتى ارەكەتتەر ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ بۇلتارتپاستىعى قاعيداتىن ساقتايدى: قۇقىق بۇزۋشىلىق قايتا جاسالعان جاعدايدا جاۋاپكەرشىلىك شارالارى جالپى نەگىزدەردە قولدانىلادى, - دەدى ءىىم زاڭ مەن نورما شىعارماشىلىعىن ۇيلەستىرۋ دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى ەرمەك شۇلدەن.

ءوز كەزەگىندە كەڭ اۋقىمدى اكىمشىلىك امنيستيا 15 مەملەكەتتىك ورگاننىڭ قۇزىرەتىنە جاتاتىن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستىڭ 263 بابىن قامتيدى.

اكىمشىلىك امنيستيا اياسىندا ازاماتتاردى, جەكە كاسىپكەرلەردى, سونداي-اق جەكە پراكتيكامەن اينالىساتىن ادامداردى (نوتاريۋستار, ادۆوكاتتار, جەكە سوت ورىنداۋشىلاردى) 2026 جىلعى 17 ناۋرىز ساعات 24:00-گە دەيىن جاسالعان قۇقىق بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن ورىندالماعان اكىمشىلىك ايىپپۇلداردان بوساتۋ كوزدەلەدى.

بۇل شارا حالىق پەن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ قارجىلىق جۇكتەمەسىن ازايتۋعا, سونداي-اق ولاردىڭ ودان ءارى ەكونوميكالىق بەلسەندىلىگىن ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان.

تەك ءىىم جەلىسى بويىنشا بۇل شارا 17 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا شامامەن 1 ملن اكىمشىلىك ايىپپۇلدى قامتيدى.

بۇل رەتتە اكىمشىلىك امنيستيا تەڭگەرىمدى سيپاتقا يە جانە ادامداردىڭ ءومىرى مەن قوعامدىق تارتىپكە قاۋىپ توندىرەتىن قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا قولدانىلمايدى. ولاردىڭ قاتارىندا قارۋ مەن ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمى, جول ءجۇرىسى قاعيدالارىن ورەسكەل بۇزۋ (ماس كۇيدە كولىك جۇرگىزۋ, قارسى جولاققا شىعۋ جانە جۇرگىزۋشى كۋالىگىنەن ايىرۋعا اكەپ سوققان باسقا دا بۇزۋشىلىقتار), سونداي-اق قايتالانعان قۇقىق بۇزۋشىلىقتار مەن سوتتار قارايتىن ىستەر بار.

وسىلايشا اكىمشىلىك امنيستيا جۇرگىزۋ قولدانىستاعى باقىلاۋ تەتىكتەرىنە جانە قوعامدىق قاۋىپسىزدىك دەڭگەيىنە تەرىس اسەر ەتپەيدى. جولداردا جانە قوعامدىق ورىنداردا قۇقىقتىق ءتارتىپتى ساقتاۋدى باقىلاۋ تولىق كولەمدە ساقتالادى, - دەدى سپيكەر.

ۇسىنىلىپ وتىرعان زاڭ جوباسى گۋمانيزم قاعيداتتارىن جانە زاڭ مەن ءتارتىپ يدەولوگياسىن ۇشتاستىرا وتىرىپ, مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ جۇيەلىلىگىن كورسەتەدى. قازىرگى ۋاقىتتا قۇجات قر پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ قاراۋىندا.