قوش بول, افريكا, بار بول, برازيليا!

يسپانيا – چەمپيون! يسپاندىقتار مەن گول­لان­دىق­تار الەم كۋبو­گىنىڭ يەسىن انىقتاۋ ءۇشىن قان مايداندا ات ويناتىپ, ءبىر-بىرىنە نايزا تىرەمەدى دەمە­سە­ڭىز, ايانباي-اق قار­جىستى. ءبىرىنشى تايم وي­نادى, ناتيجە جوق. ەكىن­شى تايم وينادى, ناتيجە جوق. ءۇش­ىنشى تايم وينادى, ءنا­تيجە جوق. ءتورتىنشى تايم­نىڭ سوڭعى مي­نۋتتارى. ەكى جاق پەنالتيگە دايىن­دالعانداي. الاڭ سىرتىن­دا­عى ويىنشى­لار­دىڭ قار­بالاسى كوبەيدى. ۆينسەنتە دەل بوسكە ەڭسەگەي بويلى توررەستى الاڭعا بەكەر شى­عارماپتى. ەۋروپا چەمپيونا­تى­نىڭ شەشۋشى گولىن سوعىپ, يس­پان­دىق­تاردى كارى قۇر­لىق­تىڭ الدى قىل­عان تور­رەس گوللاندىقتار قاق­پا­سىنىڭ الدىندا سۇركىل سال­دى. وعان جۇلدىزداي اققان فابرە­گاس قوسىلىپ, شابۋىلدى شيە­لە­نىستىرىپ جىبەردى. ويىن­نىڭ 116-شى مينۋتى. فاب­رەگاس قورعاۋ­شى­لاردىڭ ارا­سىنان سا­ڭى­لاۋ تاۋ­ىپ, قاپ­تالداسىپ كەلىپ قالعان ينەس­تاعا دوپ شىعارىپ بەردى. ميل­­ليون­دا­عان جانكۇيەر­لەردىڭ كوز قۇرتى بولىپ جۇرگەن ول سول جاعىنا ءسال جانتايا بەرىپ, وڭ ايا­عى­مەن شىرەنە تارتتى. تالاي ءۇمىت­سىز گولداردىڭ جولىندا تاس قا­مال بولىپ تۇرىپ العان ستە­كە­لەنبۋرگ ورنىنان قوزعالا دا ال­ماي قالدى. جەيدەسىن شەشىپ العان ين­ەس­تا قولىن جۇرەگىنە الىپ يسپان كورولەۆاسى سوفيا وتىرعان تۇسقا اقتى. ءبۇتىن ءبىر مەملەكەتتىڭ, عۇ­مىرىندا الەم چەمپيوناتىنىڭ ءجۇل­دەسىن كورمەگەن مەملەكەتتىڭ ابى­رويىن كوككە جەتكىزگەن جام­پوز­دىڭ جۇرەگى قۋانىشتان جا­رى­لىپ كەتە جازداعان شىعار. ۇيقى دەگەندى تارس ەسىنەن شىعارىپ, يس­پان­دىقتار جەر اتتى جۇمىر پلا­نە­تانى مويىندارىنا ءىلىپ كەتەر­دەي حالدە بولىپ جۇرگەندە گول­لان­دىق يوريس ماتەيسەن باستا­عان قورعاۋشىلار سۋديا حوۆارد ۋەب­بانى جان القىمعا الىپ جاتتى. ۋاجدەرى: “گول وفسايد­تان سو­عىلدى”, دەگەن ايقاي. ولاي ەمەس ەكەن. فابرەگاس تا, ينەستا دا وف­سايدتا جوق. الەم كۋبوگى  قول­­دا­رىنان سۋسىپ بارا جاتقان گول­لان­دىق­تاردىڭ بۇل سوڭعى تال قارماۋى ەدى. ەكى قۇراما دا جەڭىسكە لاي­ىق-تىن. كونگە تىگىلگەن اناۋ-مىناۋ جۇلدە ەمەس, فۋت­بول الەمىنىڭ باس ءباي­گەسى بول­عان سوڭ قارسىلاستار قاق­پا­سى­نا جالعىز ءوزى ات قوياتىن با­تىرلىقتى قويىپ ساق ويناعان. ەكى قۇراما دا ءوز تاريحىندا الەم چەمپيوناتىنىڭ التىنىن الما­­­عان. گوللاندىقتار 1974 جانە 1978 جىل­دارى اقتىق سىنداردا فرگ-مەن ارگەنتيناعا الەم كۋ­بوگىن ۇستاتىپ جىبەرىپ, ىشتەرى ءالى كۇنگە دەيىن ۋداي اشىپ جۇرسە, بۇل “قىزىل فۋريالىق­تار­دىڭ” في­نال­عا تۇڭعىش شىعۋى ەدى. العاشقى ون مينوتتە-اق يس­پاندىقتاردىڭ العا شىعارداي ءسات­تەرى بولعان. حاۆيدەن ايىپ الا­ڭىندا دوپ العان راموس ون ءبىر مەتر جەردەن باسپەن ۇرعاندا سا­عىزداي سوزىلعان مارتەن ستەكە­لەن­بۋرگ قاقپا بۇرىشىنان سىرت­قا قاعىپ جىبەردى. سول راموس وڭ قاناتتا كۋيتتى الداپ ءوتىپ, قاق­پاعا تاعى بەتپە-بەت كەلگەندە حەيتينگ الدىنان شىقتى. الەم كۋبوگىنىڭ سۇرمەرگەنى داۆيد ۆيليا دا ءۇش مۇمكىندىكتى پاي­دالانا المادى. يسپاندىقتاردىڭ قارسىلا­سى­نا ءوز ويىنىمەن ويناۋىن تا­ڭاتىندىعى بەلگىلى. گوللاندىقتار مۇنداي بوپساعا كونگەن جوق. ءوز ەرەجەسىن كۇشپەن كورسەتتى. سو­نى­مەن قىم-قيعاش ايقاس باستالعان. يسپاندىقتاردىڭ ارىنىن باسۋ ءۇشىن گوللاند ويىنشىلارى شا­لىپ قۇلاتۋدى جيىلەتتى. اعىل­شىندىق سۋديا ۋەببا قالتاسىنا سارى قاعازداردى سىيعانىنشا سىقيتىپ سالىپ كەلىپتى. اياعان جوق. شۇلەن تارات­قان­داي ۇلەستىردى. ەكى جاققا دا. ەكىنشى تايمدا گوللان­دىق­تاردىڭ باستى كوزىرى ارەن روب­بەننىڭ ەكى رەت ءجۇز پايىز گول سو­عاتىن مۇمكىندىگى بولدى. بىرىندە سنايدەر الدىنا دوپ سالىپ بەردى. الەمدەگى ۇزدىك قاقپاشىلاردىڭ ءبىرى كاسيلياس اتىپ شىعىپ, اياعىنىڭ ۇشىمەن دوپتى قاقپا سىرتىنا شىعارىپ جىبەرگەن. تۇلا بويى بۋىرقانعان كۇش روببەن قورعاۋشىلاردى قوعاداي جاپىرىپ 83-ءى مينوتتە يسپان­دىق­تاردىڭ ايىپ الاڭىنا تاعى ءوتتى. يسپاندىق جانكۇيەرلەردىڭ جۇرەگى توقتاپ قالا جازداعان شى­عار. اياعىنا جىلانداي ورالعان پۋيولدىڭ ۇستىنەن ارعىماقتاي قارعىعان روببەن كاسيلياسپەن تاعى دا بەتپە-بەت كەلىپ, گول سوعا الماي كەتتى. وسى ەكى مۇمكىندىك روببەننىڭ جۇرەگىن كەلەسى الەم چەمپيو­ناتىنا دەيىن ينەدەي شانشىپ, ءتۇن ورتاسىندا تالاي رەت قارا تەرگە تۇسىرەتىنى انىق. ەكسترا-تايمدا دا ەسەپ اشار­لىق­تاي مەزەتتەر ەكى جاقتا دا بول­عان. فابرەگاس روببەننىڭ “قا­تە­لىگىن” قايتالادى. جانىن شۇبە­رەك­كە ءتۇيىپ جۇرگەن ستەكەلەنبۋرگ كاسيلياستىڭ ەرلىگىن قايتالادى. ۆان مارۆەيك پەن دەل بوسكە تىڭ ويىنشىلاردى بىرىنەن سوڭ ءبىرىن شىعاردى. 109-ى مينوتتە حەيتينگ ايىپ الاڭىنىڭ ماڭىندا العا سۋىرىلعان ينەستانى شالىپ جىقتى. ءبىر ويىندا ەكى رەت ايىپتى بولعان قورعاۋشى الاڭنان قۋىلدى. گوللاندىقتاردىڭ ايىپ الاڭىنا نايزاداي بويلاپ قايتا-قايتا كىرە بەرگەن ينەستا اقىرى گول سوعىپ, دەگەنىنە جەتتى. ەركەكتەر دە جىلايدى. قاقپا­شى كاسيلياس بوي-بوي دەپ ەگىلدى دەي­سىڭ. ال, شابۋىل وتىندە جۇرگەن­دەر­دىڭ قۋانىشتان جىلاۋعا ۋاقىتى جوق ەدى. ويىننىڭ بىتۋىنە ەكى مي­نوت قالعان. تورەشى ەكى ءمينوت قوس­تى. گوللاندىقتار ىشقىندى. بولمادى. يسپاندىقتار توبەسى كوككە جەت­كەن­دەي قۋاندى. الەم چەمپيو­نا­تى­نىڭ ءۇش رەت فينالىندا ويناپ, ال­تىن كۋبوكقا قولدارى ءبىر جەتپەي قوي­عان گوللاندىقتاردىڭ ءتۇرى ءورت ءسون­دىرگەندەي. جانكۇيەرلەر دە جى­لادى. ءبىر جاعى – قۋانىشتان, ەك­ىن­شى جا­عى – وزەكتى ورتەگەن وكىنىشتەن. سولاي بولارى ءسوزسىز ەدى. ءجۇل­دە­نى ەكى جاققا يتجىعىس ءتۇستى دەپ ءبو­لىپ بەرۋ دەگەن جوق. يسپانيا – تاريحىندا تۇڭ­عىش رەت الەم چەمپيونى. كۇندەي جاي­ناعان جىگىتتەردىڭ موينىندا التىن مە­دالدار وتشاشۋلار جارقىلىمەن مىڭ تۇسكە قۇبىلدى. كۇمىس مە­دالدى بىلاي شىعا بەرە قال­تاسىنا ۇرعان بەرت ۆان ماۆ­رەيك: “ويىن بىتۋگە ەكى-ءۇش ءمينوت قالعاندا جەڭىلۋدىڭ ازا­­­بى سۇمدىق ەكەن. پەنال­ت­يدە جە­ڭەمىز بە دەگەن ءۇمىتىمىز بار ەدى, امال قانشا, قاتال بولسا دا بۇل سپورت”, دەدى. ال, ۆينسەنتە دەل بوس­كەگە نە ايتسا دا, قالاي سويلەسە دە جا­­را­سادى. ء“بىزدىڭ ويىنشى­لار­دىڭ كە­مىن­دە تاعى ءبىر گول سوعاتىن ءمۇم­كىن­دىكتەرى بولعان. بىراق, ويىن ءناتي­جەسىنە رازىمىن. بۇل – ءبىز ءۇشىن ەڭ با­قىتتى كۇن. مەن ءوز ويىن­شى­لارىم ءۇشىن ەرەكشە قۋانامىن ءارى ماق­تانامىن”, دەدى. الەم كۋبوگى باسەكەسىندە ءتورت بىردەي ويىنشى بەس گولدان سوقتى. فيفا-نىڭ انىقتاۋى بويىنشا ەڭ ۇزدىك فۋتبولشى اتاعىنا ۋرۋگۆاي­دىڭ شابۋىلشىسى ديەگو فورلان يە بولدى. ال, “التىن بۋتسا” گەر­مانيانىڭ سارى التىن ۇلى توماس ميۋللەرگە بۇيىردى. سونىمەن قا­تار, ميۋللەر ەڭ جاس ويىنشىعا بە­رىلەتىن ءجۇل­­­دەگە يە بولدى. لەۆ ياشين ات­ىن­­داعى جۇلدە يس­پانيا قۇ­را­ماسىنىڭ تاس قامال قاقپا­شى­سى يكەر كاسي­لياستىڭ ەنشىسىنە ءتيدى. سونىمەن, فۋتبول تويى تارقا­دى. يسپان حالقى كۇن, ءتۇن دەگەندى ۇمىت­تى. قا­نىن­دا سال-سەرىلەردىڭ جا­لى­نى بار حالىق فۋتبول تويى­­نىڭ وتىز كۇن ويىن, قىرىق كۇن تويىن توي­لاماي استە ساباسىنا ءتۇس­پەيتىندەي. مىسالى, وسى ەلدىڭ اتاقتى تەننيس­شى­سى رافاەل نادال: ء“بىز بۇل جەڭىستى ءبىر جىل توي­لاۋعا حا­قىمىز بار” دەي­دى. يسپانيا جەڭ­گەندە بۇل وعلان جاس بالاشا ەڭى­رەپ جىلا­عا­نىن جاسىرمايدى. يسپانيا فۋتبول فەدە­را­تسياسى وڭتۇستىك افريكا رەس­پۋبلي­كا­سىن­داعى تاماشا جەڭىستەن سوڭ فيفا-دان 23,7 ملن. ەۆرو سىيلىق الدى. ال, گوللانديا قۇراماسى 19 ملن. السا, ءۇشىنشى ورىن ءۇشىن تىرەس­كەن گەر­مانيا مەن ۋرۋگ­­ۆايعا تيگەنى 16 ميل­ليون ەۆرو. ماسەلە اقشادا ەمەس. “قۇراماڭ الەم چەمپيونى بولادى, كونگە نە تىگەسىڭ” دەسە, تالاي مەملەكەت ءبىر­نە­شە ميللياردتاردى ۇستەلگە اتىپ ۇرارى ءسوزسىز ەدى. الەم كۋبوگىنىڭ باعاسى ءول­شەۋ­سىز. ونىڭ قۇنىن جەڭىسكە جەت­كەن­دەر جاقسى بىلەدى. چەمپيوناتتان تۇيگەن وي الەم چەمپيوناتى اياقتالعاندا قازاق فۋتبولىنىڭ جانا­شىرلارى عالىم شورا سارىباەۆ جانە اقىن تۇمانباي مول­داعاليەۆتەن ءبىر اي بويى بۇكىل الەمدى وزىنە قاراتقان جارىس تۋرالى پىكىرلەرىن بىلگىمىز كەلىپ, حابارلاسقان ەدىك. شورا اعامىز بىلاي دەدى: – قازىر دەن­ساۋلىعىم ازداپ سىر بە­رىپ ءجۇر. دە­گەن­مەن, فۋت­بولدى جاس­­تاي­ىمنان جا­ق­سى كورە­تىن­دىكتەن, جە­كە­لەگەن قۇ­را­­مالاردىڭ وي­ىندارىن كو­رۋگە تىرىستىم, – دەدى ول كىسى. – مەن بۇرىندا دا ايتقانمىن, قازىر دە اي­تا­مىن, فۋتبولدىڭ كەلەشەگى افريكادا. وسى قۇرلىق­تىڭ قۇرامالارى بيىل بار كۇش-جىگەرلەرىن سالۋعا تى­رىستى. سونىڭ ىشىندە گانا كومان­داسىنىڭ ويىنى ماعان ۇنادى. اف­ريكالىقتار فۋتبولدى جانىن سالىپ وينايدى. سولار جارتىلاي فينالعا شىقسا ەكەن دەپ تىلەدىم. بىراق امال نە, دوپ دومالاق دەگەندەي, فۋت­بولدان ءبارىن كۇتۋگە بولادى. – فينالدا قاي كومانداعا بولىستىڭىز؟ – ماعان سەنساتسيا كەرەك. گانا جاقسى وينادى دەپ ايتتىم عوي. سولاردىڭ سەنساتسيا جاسايتىنىن كۇتتىم. ال يسپانيا مەن گوللان­­ديانىڭ ويىنى قىزىقتىرمادى. بيىلعى باسەكەدە ەۋروپا مەن وڭ­تۇستىك امەريكا كوماندالارىنىڭ اقتىق ايقاسقا شىعاتىنىن ءبارىمىز ىشىمىزدەن سەزىنىپ جۇردىك قوي. ءبىر وكىنىشتىسى, ارگەنتينانىڭ شيرەك فينالدا جولى بول­ما­دى. مارا­دو­نانى ايا­دىم. بۇرىن ول جاقسى وينايتىن. ال چەمپيو­نات­­تا ودان باسقا گول­لان­ديا, يسپانيا, ۋرۋگ­­ۆاي, گەرمانيا شە­بەر وينادى. ءبى­راق, يس­پان­دىق­تاردان باسقا­لا­رى دەگەندەرىنە جەتپەدى. – چەمپيوناتقا بايلانىستى قانداي تىلەگىڭىز بار؟ قازاق جىگىتتەرىن دايىنداۋ كەرەك. كەزىندە “قايراتتا” قارا­كوز قانداستارىمىز از ەدى. قازىر دە “ورداباسى”, “قايساردان” باس­قالارىندا قازاق بالالارى از. ءبىز­دە كومانداعا كولدەنەڭ كوك اتتى­لار الىنادى دا, ولار قازاق فۋتبولىنا ۇلەس قوسۋدىڭ ورنىنا ءبىر ەكى جىل ويناپ, اقشاسىن الا­دى دا كەتىپ قالادى. سوندىقتان الدىمەن جەردىڭ يەسى, ەلدىڭ كيەسى بار دەگەندەي, قازاق فۋتبولىنا جا­نى اشيتىن ازاماتتاردى كو­مان­دالارعا كوپتەپ تارتۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. وسىدان سوڭ تۇمانباي مولداعاليەۆپەن حابارلاسقانىمىزدا, اقىن اعامىز بيىلعى چەمپيوناتتى دا جىبەرمەي تاماشا­لا­عانىن, بۇل كىسىنىڭ ءوزى 1958 جىلدان بەرى فۋتبولدىڭ جانكۇيەرى بولىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. مەن “قايراتتىڭ” ويىنىن ەشقاشان جىبەر­گەن ەمەسپىن, – دەدى اقىن اعا. – بالا كۇنىمنەن بەرى فۋتبولعا اۋەسپىن. سون­دىق­­­تان فۋتبول مەنىڭ ءسۇي­ىكتى سپورت ءتۇرىم. وسى جەردە تۇمانباي اعادان بيىلعى چەمپيو­نات­ سىزدىڭشە قالاي ءوت­تى, قاي كومانداعا بو­لىس­تىڭىز دەپ سۇراعا­نىمىزدا: “چەم­­­پيوناتقا ريزامىن. كۇشتى كوماندالار جي­نالىپ وي­نادى. گوللانديا, يسپا­نيا بيىل الەمدەگى مىقتى كومان­دا­لاردىڭ ءبىرى ەكەنىن, ال سوڭعىسى قاتارىنان ەۋروپا مەن الەم چەم­پيونى بو­لىپ, قازىر ونىڭ الدىندا الىن­باي­­تىن قامالدىڭ جوقتىعىن دالەلدەدى”, دەدى. ودان ءارى تۇماعاڭ مىقتى قۇرامالار عانا جەتىستىككە جەتەتىنىن, سولاردىڭ ىشىندە ءوزى كۇشتى قۇراما رەتىندە سانايتىن برازيليانىڭ جانكۇيەرى بولعانىن, ونىڭ شيرەك فينالدا جەڭىلگەنى قازىر الەمدە ولارمەن دە يىق تەڭەس­تىرىپ, باسەكەلەسە الا­تىن كوماندالاردىڭ شى­عىپ كەلە جاتقانىن ءدا­لەلدەيتىنىن ايتتى. ال وي­ىن­شىلار اراسىندا ءوز باسى يس­پا­نيادان اندرەاس ينەستا مەن گوللان­ديادان ۋەسلي سنەيدەردىڭ ۇنا­عانىن جاسىرمادى. جازىپ العان داستان كەنجالين. باسى قاتتى, اياعى ءتاتتى ونىڭ اقتىق سىنىندا وسى­مەن ءۇشىنشى رەت ايتۋلى دودانىڭ في­نالىنا شىققان گوللانديانى جەڭگەن يس­پانيا تۇڭعىش رەت الەم چەمپيونى اتاعىنا يە بولدى. ال وسى باسەكەدە تاماشا ونەر كورسەتىپ, بىردە-ءبىر رەت جەڭىلىپ كورمەگەن گوللانديا قۇراماسى تاعى دا 1974 جانە 1978 جىلدارداعى جاعدايدى قايتالاپ, كۇمىس جۇلدەنى مىسە تۇتۋعا ءماجبۇر بول­­دى. قولا جۇلدە ەكىنشى رەت قاتارىنان ءۇشىنشى ورىن العان گەر­مانيانىڭ, ءتور­تىن­شى ورىن چەمپيوناتتا ەرىك-جىگەرىمەن كوزگە تۇسكەن ۋرۋگۆاي كومانداسىنىڭ ەنشى­سىن­ە بۇيىردى. مىنە, وسىنداي نوتامەن اياق­تال­عان بي­ىل­عى باسەكە كۇن سايىن جا­ڭا­رىپ تۇرا­تىن ينتەرنەت-سايت­تارىنداعى جانكۇيەر­لەر­دىڭ پىكىرى بويىنشا وسى كەز­گە دەيىن وتكەن الەم چەمپيوناتتا­رىن­داي قىزىق­تى جانە تارتىستى وتكەن­گە ۇقسايدى. قولدا بار دەرەكتەرگە قا­را­عاندا, مۋن­ديال وزىنە جەر ءجۇزىنىڭ 715 ميلليون حال­قىن ىن­تىق­تىرسا, تىمە كومپا­نيا­سى فينال­دا­عى يس­پانيا مەن گوللان­ديانىڭ اراسىنداعى ويىندى 700 ملن. جانكۇيەر تاماشا­لا­دى دەگەن دەرەك كەل­تىرەدى. قالاي دە­گەن­مەن بيىلعى باسەكە وسىعان دەيىن بولعان جارىستار­دىڭ ءبا­رىنەن اسىپ تۇسكەنى ءسوزسىز. 2008 جىلى بەي­جىڭدە وتكەن وليمپيادانى 600 ملن. حالىق تاماشالاعان بولاتىن. ەندى مىنا ءبىر دەرەككە قاراڭىزشى. كەشە دۇنيە ءجۇزىنىڭ حالقىن زەرتتەيتىن گاننوۆەر قورى مىناداي مالىمەتتەردى تاراتتى. بيىل جەر ءجۇزىنىڭ حالقى 6,89 ملرد. ادامدى قۇراپتى. كۇندە ءار سەكونت سايىن دۇنيەگە 3 نارەستە كەلسە, سونىڭ ناتيجەسىندە جىلىنا حالىقتىڭ سانى 80 ملن. ادامعا كوبەيىپ تۇرادى ەكەن. ال بەس جىلدان كەيىن شارتاراپتا 9,1 ملرد. حالىق ءومىر سۇرسە, 2050 جىلى الەمنىڭ تۇرمىس دەڭگەيى تومەن 49 مەملەكەتىندە حالىقتىڭ سانى ەكى ەسەگە ءوسىپ, ول ەلدەردە تۇراتىن ادامدار سانى 1,7 ملرد. بولادى دەپ بولجانۋدا. بۇل ەندى ءسوز ورايى كەلگەندە 2014 جىلى برازيليادا وتەتىن ءمۋنديالدى قانشا ادام تاماشالاي الادى دەگەن ويىمىزعا قاتىستى كەلتىرگەن دەرەكتەرىمىز دەپ بىلىڭىزدەر. سوندا ءتورت جىلدان كەيىن دۇنيە ءجۇزىنىڭ حالقى 320 ملن. ادامعا وسسە, چەمپيوناتتى بيىل­عى­داي 715 ملن. حالىق ەمەس, ودان دا كوپ جان­كۇيەر تاماشالاۋعا مۇمكىندىك الاتىن بولعانى عوي. بيىلعى چەمپيوناتتى جانكۇيەرلەردىڭ كوگىلدىر ەكراننىڭ الدىنان شىقپاي تاماشالاي العانىن ءبىر اي بويى وڭتۇستىك افريكا اسپانى استىندا وتكەن ماتچتار­دىڭ تارتىستى بولعانىمەن عانا ەمەس, جا­رىس توڭىرەگىندە بولعان نەشە ءتۇرلى وقي­عا­لارمەن, اتاقتى فۋتبولشىلار مەن ما­م­ان­­داردىڭ ءبىر-بىرىمەن ايتىسىپ, جاعا ۇستاسۋعا دەيىن بارعان جەرلەرىمەن دە قىزىقتى وتكەنىن بايلانىستىرۋعا بولادى. مۇندا چەمپيوناتقا ارگەنتينا قۇراما­سىن ايگىلى مارادونانىڭ باستاپ اكەلۋى كەيبىر ادامداردىڭ قىتىعىنا ءتيىپ, سونىڭ ىشىندە پەلەمەن كوپ جىلدان بەرى كەلە جاتقان ايتىسىنا تاعى دا ماي قۇيدى. پەلە ارگەنتينانىڭ ويىنىنا باعا بەرىپ, مارادونا باپكەر ەمەس دەگەن پىكىرىن ءبىل­دىرسە, ديەگو ارماندو ءوز كەزەگىندە برازي­ليالىقتى ءسوزى سۇيەگىنەن وتەتىندەي ەتىپ, ءبىراز جەرگە اپارىپ تاستادى. وسىدان كەيىن ءوزىنىڭ, ءوز ەلىنىڭ نامىسىن قورعاعان عاسىر ويىنشىسىنا ەشكىم تيمەدى. كەرىسىنشە, ارگەنتينانىڭ پارلامەنتاريلەرى وعان ارناپ ەسكەرتكىش ورناتۋ كەرەك دەسە, كەزىندە ءوزى ويناعان يتاليانىڭ “ناپولي” كومانداسىنىڭ باسشىلىعى ونى كلۋبقا باس باپكەر بولىپ كەلۋىن ءوتىندى. چەمپيوناتتا قىلمىستىق وقيعالار دا كۇن ارا بولىپ جاتتى. جارىس باس­­­تالار الدىندا وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبلي­كاسىنىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى نەلسون ماندەلانىڭ نەمەرەسىن كولىك قاعىپ كەتتى. وسى­دان سوڭ تۋريستەر مەن ۇلتتىق قۇرا­مالاردىڭ قوناق ۇيلەرىنە ۇرىلار ءتۇسىپ, ءتارتىپ ساقشىلارىن ءبىراز ابىگەرگە ءتۇسىردى. مۇنداي وقيعالار ءالى كۇنگە دەيىن ەلدىڭ ءار تۇكپىرىندە بولىپ جاتقانى جا­سىرىن ەمەس. ەندى چەمپيوناتتىڭ وزىنە كەلسەك, ول بۇ­رىنعىلارعا قاراعاندا ەڭ كوپ اعايىن­دى­لار ونەر كورسەتكەن جارىس بولدى. مى­سالى, گەرمانيا قۇراماسىن­داعى جەروم بواتەنگتىڭ باۋىرى گانا كومانداسىندا وينا­دى. ءبىر قىزىعى ەكەۋى باۋىر بولسا دا جاسىل الاڭدا ءوز ەلدەرى ءۇشىن ايانباي كۇ­رەستى. بيىلعى ءمۋنديالدىڭ يسپانيا مەن گوللانديا اراسىندا وتكەن اقتىق ايقا­سىن­دا 72 جىلدان سوڭ فينالدىڭ ەڭ جاس ءتو­رەشىسى رەتىندە 38 جاسار اعىلشىن گو­ۆارد ۋەبب تورەلىك جاسادى. وعان دەيىن 1938 جىلى فينالدىڭ تورەشىسى جورج لۋي كاپداۆيل ەسىمدى ازامات بولعان ەكەن. ال چەمپيو­ناتتىڭ ەڭ جاس مەرگەنى بولىپ بەس دوپ سوققان گەرمانيانىڭ 20 جاسار جار­تىلاي قورعاۋشىسى توماس ميۋللەر اتان­دى. وسىنشاما دوپتى تاعى يسپان داۆيد ۆيليا, گوللاندىق ۋەسلي سنەيدەر مەن ۋرۋگ­ۆايلىق ديەگو فورلان سوقتى. دە­گەنمەن, باسەكەنىڭ باس مەرگەنى اتاعىنا نەمىس ويىنشىسى لايىق دەپ تانىلدى. ەگەر ويىنشىلاردىڭ ءبارى بىردەي دوپ سوقسا, فيفا فۋتبولشىنىڭ كوماندالاس ارىپتەستەرىنە گولعا شىعارعان پاستارىن ەسەپتەيدى ەكەن. نەمىس ويىنشىسى وسى جارىستا ءۇش رەت ارىپتەستەرىنە تاماشا پاس بەرىپتى. حالىقارالىق فۋتبول فەدەرا­تسيا­سى وسىنى ەسكەرىپ, توماستى چەمپيونات­تىڭ ەڭ جاس مەرگەنى اتاعىنا لايىق دەپ تا­نىدى. سونىمەن بىرگە, ول وسى چەمپيو­نات­تاعى جاڭا ەسىم دەگەن اتاققا دا يە بول­عا­نىن اتاپ ءوتۋ ءجون. بيىلعى باسەكەدە ميۋل­لەر باسقالاردىڭ دا كوزىنە تۇسكەن مەك­سي­كا­لىق دجوۆانني دەس سانتوس پەن گانالىق اندرە ايۋدىڭ الدىن وراپ كەتتى. بۇعان دەيىن ونىڭ وتانداستارىنىڭ ارا­سى­نان 1966 جىلى فرانتس بەككەنباۋەر مەن 2006 جىلى لۋكاس پودولسكي سول دودا­لار­داعى جاڭا ەسىمدەر دەپ تانىلعان بولاتىن. بيىلعى فينالدا ويناۋ ۋرۋگۆايلىق اياقدوپ شەبەرى ديەگو فورلاننىڭ ماڭ­دايى­نا جازىلماسا دا ول چەمپيوناتتىڭ ەڭ ۇزدىك فۋتبولشىسى اتاعىنا يە بولدى. ال ەگەر ونىڭ گوللانديامەن وتكەن جار­تىلاي فينالدىق كەزدەسۋدە الىستان سوق­قان دوبى نويەر قورعاعان قاقپانىڭ ماڭ­دايشاسىنا تيمەي, گول بولعاندا ول جا­رىس­تىڭ بەس ەمەس, التى دوبىن سوققان سۇر­مەرگەنى بو­لار ەدى. وسى جىلعى مۋنديال­دىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, ءبىر اي بويى سوزىلعان جارىستا وينالعان 64 ماتچتا 145 دوپ سوعىلدى. ورتاشا ەسەپپەن العاندا ءار ويىندا 2,2 دوپ سوعىلدى. 1990 جىلى يتاليادا وتكەن دودادا ورتاشا ەسەپپەن العاندا ءاربىر ماتچتا 2,2 دوپ سوعىلعان بو­لاتىن. سودان كەيىنگى جارىستاردا دوپتار قاقپادا ءجيى تۋلاپ جۇرگەن. وڭتۇستىك افريكادا اياقتالعان مۋن­دي­الدە فيفا ءۇش ادىلەتسىز سوعىلعان گول­دار ءۇشىن جانكۇيەرلەر مەن ۇلتتىق قۇرا­ما­لاردان كەشىرىم سۇرادى. اتالمىش فۋت­بول ۇيىمى وسىندا سوعىلعان بارلىق 145 دوپتى سارالاي كەلە برازيليانىڭ وي­ىن­شىسى لۋيس فابيانونىڭ كوت د يۆۋار­دىڭ (3:1) قاقپاسىنا قولىن دوپقا تيگىزىپ سوق­قان گولىن, ارگەنتينالىق كارلوس تە­ۆەستىڭ مەكسيكامەن بولعان 1/8 فينال­دىق وي­ىن­دا (3:1) جانە داۆيد ۆيليانىڭ يس­پانيا مەن پورتۋگاليا اراسىندا وتكەن كەز­دەسۋدە (1:0) وفسايدتان سوققان دوپتا­رىن ەسەپكە العاندارى ءۇشىن كەشىرىم ءوتىندى. الەم چەمپيوناتى كەزىندە فۋتبولشى­لار­دىڭ اتىنان گورى گەرمانيادا سۋدا ءتىر­شى­لىك ەتەتىن “پاۋل” اتتى سەگىزاياقتىڭ اتى شارتاراپقا تاراپ كەتتى. “كورىپكەل” سە­گىز­ا­ياق گەرمانيانىڭ ويىندارى مەن باسقا قۇرامالاردىڭ سوڭعى ماتچتارىنا “بال” اشىپ, كەزدەسۋلەردىڭ ناتيجەسىن اينا-قا­تە­سىز ءبىلدىرىپ تۇردى. قازىر استانانىڭ ما­ڭىن­داعى اۋىلداردىڭ بىرىندە ءبىر تۇيە­نىڭ دە فۋتبول باسە­كە­لەرىنە بولجام جاساي الا­­­­تىنى, اۆس­ترا­ليانىڭ سيدنەي قالا­سىن­دا مەكەندەيتىن گارري اتتى قولتى­راۋىن­نىڭ, سينگاپۋر­دەگى توتىقۇستىڭ الا دوپ ويىن­دارىنا ءدال “دياگنوز” قويا الاتىن­دارى بەلگىلى بولىپ وتىر. بىراق بۇلاردىڭ ءبارى اتاقتى ء“پاۋلدىڭ” كولەڭكەسىندە قالىپ قويدى. الەم چەمپيوناتى تاريحىندا جان­ۋار­لاردىڭ ويىندارعا بولجام جاساعان كەز­دەرى بۇرىن-سوڭدى بولعان ەمەس. بولسا دا جۇرتشىلىقتى وسىن­شا­ما تاڭقال­دىرماعان. بيىلعى دودادا يسپانيا ەڭ تازا وي­ناعان كوماندا اتاعىنا يە بولدى. “قىزىل فۋريا” جەتى ويىندا سەگىز سارى قاعاز الدى. 2006 جىلى گەرمانيادا وتكەن جا­رىستا يسپانيا برازيليا ەكەۋى وسى اتاق­تى بولىسكەن بولاتىن. ءسوز ورايى بيىلعى الەم چەمپيوندارىنا كەلىپ تۇرعاندا يسپانيانىڭ فۋتبول فەدەراتسياسى ءاربىر ويىنشىعا 600 000 ەۋرو كو­لە­مىندە سىياقى تاعايىن­دا­عانىن اتاپ ءوت­كەنىمىز ءجون. جارىستىڭ كۇمىس ءجۇلد­ە­­گەرى – گوللانديا قۇرا­ما­سىنا سول ەلدىڭ فەدەراتسياسى ءاربىر وي­ىن­شىعا 300 000 ەۋرونى ساناپ بەرە­تىندەرىن مالىمدەۋدە. ال وار بولسا, الەم چەم­پيو­ناتىن وتكىزۋشى ەل رەتىندە ۇيىم­داس­تىرۋ جۇمىسىنا 3,5 ملرد. دوللار جۇم­ساپ, 5 ملرد. اقش دوللارى كولەمىندە تابىس تاپتى دەگەن دەرەك بار. بۇل جا­عىنان ەلگە چەمپيوناتقا دە­مەۋ­شى بو­لىپ, 1,8 ملرد. دوللار جۇمساعان ء“Adىdas” “Coca-Cola”, ء“Emىrates”, “Hyun­daى-ءkىa”, “Sony” مەن ء“VىSA” كومپانيالارى كوپ كومەكتەسىپتى. داستان كەنجالين.