پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا كومىر ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ مەن كومىر گەنەراتسياسى جونىندەگى ۇلتتىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەسى قارالدى.
وتىرىستى اشقان ۇكىمەت باسشىسى الدىمەن پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا سايكەس كونستيتۋتسيانى ءتۇسىندىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارى بەكىتىلگەنىن اتاپ ءوتتى.
«قازىر ساراپشىلار مەن قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن كونستيتۋتسيانىڭ بارلىق نوۆەللاسى بويىنشا اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىسى جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلىپ جاتىر», دەدى و.بەكتەنوۆ.
وسى رەتتە بۇگىنگى قارقىندى باياۋلاتىپ الماۋ قاجەتتىلىگىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. پرەمەر-مينيستر بىرقاتار مينيسترلىكتەر مەن ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاندارعا جوسپارلى جۇمىستى ودان ءارى جالعاستىرۋدى, بارلىق مەملەكەتتىك ورگانعا ءتۇسىندىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋدى تاپسىردى.
كۇن تارتىبىندەگى نەگىزگى تاقىرىپقا كوشكەن پرەمەر-مينيستر ەلىمىزدىڭ كومىرمەن قۋات وندىرۋدەگى الەۋەتىنە توقتالىپ, سالاداعى ارتىقشىلىقتاردى ءتيىمدى پايدالانۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق قۇرىلتايدا كومىر ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, كومىرمەن قۋات ءوندىرۋ ءىسى بويىنشا ۇلتتىق جوبا قابىلداۋدى تاپسىردى. جوبا اياسىندا 5 جىل ىشىندە جاڭا ستانسا سالۋ جانە قولدانىستاعى 11 ستانسانى جاڭعىرتۋ ەسەبىنەن 8 گۆت قوسىمشا ەنەرگيا قۋاتىن الۋ كوزدەلىپ وتىر. كومىر ونەركاسىبى جانە كومىر ستانسالارىندا ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ وتاندىق وتىن-ەنەرگەتيكالىق كەشەننىڭ نەگىزگى سالالارى سانالادى. ولار ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەدى. مەملەكەت باسشىسى ەل ەكونوميكاسىندا كومىرمەن قۋات ءوندىرۋ ءىسىنىڭ ماڭىزىن ءاردايىم اتاپ ءوتىپ, سالانى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن بىرقاتار باعىتتاردى ايقىنداپ بەردى. كومىر قورى بويىنشا الەمدەگى جەتەكشى 10 ەلدىڭ قاتارىنا كىرەمىز. بۇل – ءبىزدىڭ ەلەۋلى باسەكەلىك ارتىقشىلىعىمىز, ونى ءتيىمدى پايدالانۋىمىز كەرەك», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ولجاس بەكتەنوۆتىڭ سوزىنشە, كومىر الەم ەلدەرىندە, سونىڭ ىشىندە ەڭ كوپ ەنەرگيا پايدالاناتىن وندىرىستەرمەن قاتار, تسيفرلىق پلاتفورمالار ءۇشىن دە ماڭىزدى قۋات كوزدەرىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى. سونىمەن قاتار كەيىنگى ۋاقىتتا قورشاعان ورتاعا اسەرى بارىنشا از «تازا كومىر» تەحنولوگياسى بەلسەندى دامىپ كەلەدى.
ينفوگرافيكانى جاساعان – امانگەلدى قياس, «EQ»
بۇل باعىتتا قىتاي, اقش, ءۇندىستان, وڭتۇستىك كورەيا جانە باسقا ەلدەردىڭ قالىپتاسقان تاجىريبەلەرى بار. كەيىنگى جىلدارى كومىرقىشقىل گازى مەن قوسپالاردى 90%-عا دەيىن ۇستاپ قالىپ, زياندى قالدىقتاردى قاۋىپسىز ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا تەحنولوگيالار قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانى اتاپ ءوتىلدى. پرەمەر-مينيستر قولدانىستاعى كومىر ستانسالارىن جاڭعىرتۋ, اۋاعا تارايتىن زياندى قالدىقتار كولەمىن ازايتىپ, تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا بەلسەندى قولدانۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى.
سونداي-اق ەلىمىزدە تۇتىنۋ كولەمىنىڭ ءوسۋى مەن تسيفرلىق اكتيۆتەردىڭ قارقىندى دامۋىن ەسكەرە وتىرىپ, ەنەرگيا نىساندارىن جوسپارلى ءارى ۋاقتىلى ىسكە قوسۋ كەرەك.
«مەملەكەت باسشىسى جاڭا جىلۋ ستانسالارىنىڭ قۇرىلىسىن جەدەلدەتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. قازاقستاندا تۇتىنۋ كولەمىنىڭ ءوسۋى مەن تسيفرلىق اكتيۆتەردىڭ قارقىندى دامۋىن ەسكەرە وتىرىپ, ەنەرگيا نىساندارىن جوسپارلى ءارى ۋاقتىلى ىسكە قوسۋ كەرەك. وسى ماقساتتا ناۋرىز ايىندا كومىر گەنەراتسياسى بويىنشا ۇلتتىق جوبا قابىلداندى. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى «سامۇرىق-ەنەرگو» كومپانياسىمەن جانە ءوڭىر اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسىپ, ۇلتتىق جوبانىڭ ورىندالۋىن ەرەكشە باقىلاۋعا السىن. ءاربىر جاڭا ستانسانىڭ ىرگەتاسىن قالاۋدان باستاپ ىسكە قوسۋعا دەيىنگى بارلىق جۇمىستىڭ ناقتى جوسپارى بولۋعا ءتيىس», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ەرلان اقكەنجەنوۆ پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى اياسىندا 2026 جىلعى 20 ناۋرىزدا «كومىر گەنەراتسياسىن دامىتۋ» ۇلتتىق جوباسى بەكىتىلگەنىن مالىمدەدى. جوبا جيىنتىق قۋاتى 7,8 گۆت بولاتىن جاڭا وندىرىستەردى ىسكە قوسۋ, قولدانىستاعى ستانسالاردى جاڭعىرتۋ, زاماناۋي تازارتۋ جۇيەلەرىن ەنگىزۋ, كومىر ءوندىرۋ مەن لوگيستيكانى دامىتۋ, كادر الەۋەتىن كۇشەيتۋ جانە تۇراقتى ينۆەستيتسيا تارتۋدى قامتيدى. ەلىمىز الەمدە كومىر قورى بويىنشا 10-ورىندا (33,6 ملرد توننا). بۇل قازىرگى قارقىنمەن 300 جىلدان استام ۋاقىتقا جەتەدى. نەگىزگى كەن ورىندارى قاراعاندى, ەكىباستۇز جانە باسقا باسسەيندەردە ورنالاسقان. بيىل كومىر ءوندىرۋ كولەمى 128,9 ملن تونناعا جەتۋگە ءتيىس. بىلتىر 115,9 ملن توننا ءوندىرىلىپ, ونىڭ 85,9 ملن تونناسى ىشكى نارىققا, 30 ملن تونناسى رەسەي, پولشا, وزبەكستان, تۇركيا, ءۇندىستان, مالايزياعا ەكسپورتتالعان. سالادا 40 جەر قويناۋىن پايدالانۋشى 41 كەلىسىمشارتپەن جۇمىس ىستەيدى, 32 مىڭعا جۋىق ادام ەڭبەك ەتەدى. ال ينۆەستيتسيا كولەمى بىلتىرعى 305 ملرد تەڭگەدەن بيىل 553,5 ملرد تەڭگەگە دەيىن وسەدى. سونداي-اق جىل سوڭىنا دەيىن 10 ۋچاسكەگە اۋكتسيون وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
ەلىمىزدە كومىر گەنەراتسياسىنىڭ جاڭا قۋات كوزدەرى سالىنادى. «سامۇرىق-ەنەرگو» باسقارما توراعاسى قايرات ماقسۇتوۆتىڭ ايتۋىنشا, 4 ءىرى جوبا ىسكە اسىرىلادى. بارلىق جوبالار ەنەرگيا تاپشىلىعىن ازايتۋعا باعىتتالعان. جاڭا ستانسالاردا تسيفرلىق مونيتورينگ ەنگىزىلىپ, «تازا كومىر» تەحنولوگيالارى (SCR, سۇزگىل ەر, كۇكىرت تازارتۋ) قولدانىلىپ, ەكولوگيالىق تالاپتار ساقتالادى.
ۇكىمەت وتىرىسىندا «بوگاتىر كومىر» جشس باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى اسىلبەك جۇماتاەۆ 2026–2032 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى دامۋ جوسپارىن تانىستىردى. كومپانيا – ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى كومىر ءوندىرۋشى, قورى 2,4 ملرد توننا, جىلدىق قۋاتى 42 ملن توننا (ەل ءوندىرىسىنىڭ 38%-ى), 6,5 مىڭنان استام ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. جالپى قۇنى 360 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن جوسپار اياسىندا 114 ملرد تەڭگەگە زاماناۋي تەحنولوگيالار ەنگىزۋ, 132 ملرد تەڭگەگە جابدىقتاردى جاڭارتۋ, 114 ملرد تەڭگەگە ءوندىرىستى جاڭعىرتۋ مەن تسيفرلىق ترانسفورماتسيا قاراستىرىلعان.
ال «Qarmet» كومپانياسى ەنەرگەتيكالىق قۋات كوزدەرىن ارتتىرىپ, كومىر حيمياسىن دامىتىپ جاتىر. كومپانيانىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى ەربول يسمايلوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر جەو-2 مەن بۋ-اۋا ستانساسىنىڭ جيىنتىق قۋاتى شامامەن 400 مۆت بولسا, بولات ءوندىرىسىن 5 ملن تونناعا دەيىن ۇلعايتۋ جوسپارىمەن قاجەتتىلىك 630 مۆت-قا ءوسىپ, تاپشىلىق تۋىندايدى. وسىعان بايلانىستى جەو-2 بازاسىندا 300 مۆت بولاتىن ەكى جاڭا ەنەرگيا بلوگىن سالۋ كوزدەلگەن. سونىمەن قاتار جەو-دا قازاندىق سالۋ, گاز قۇبىرلارىن اۋىستىرۋ, ءتۇتىن قۇبىرلارىن جوندەۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. كومپانيا كومىر حيمياسىن دامىتۋ اياسىندا 422 ملن دوللارعا №8-9 كوكس باتارەيالارىن, 166 دوللارعا كوكس گازىن تازارتۋ جۇيەسىن ىسكە اسىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. ناتيجەسىندە, جىلىنا 35 مىڭ تونناعا دەيىن شيكى بەنزول, 15-تەن استام ءونىم ءوندىرۋ كوزدەلگەن.
پاۆلودار, قاراعاندى, اباي وبلىستارىندا دا ەنەرگەتيكالىق قۋاتتى ارتتىرۋ مەن كومىر سالاسىن دامىتۋ باعىتىندا ءىرى جوبالار جولعا قويىلعان. جاڭا نىساندار سالىنىپ, قولدانىستاعى ستانسالار جاڭعىرتىلىپ, وڭىرلەردىڭ ەنەرگيا تاپشىلىعىن ازايتۋ كوزدەلگەن. جوبالار ءوندىرىس كولەمىن ۇلعايتىپ, مىڭداعان جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
وتىرىس قورىتىندىسىندا ولجاس بەكتەنوۆ مەملەكەتتىك ورگاندارعا بىرقاتار تاپسىرما بەردى. ەنەرگەتيكا جانە ەكولوگيا مينيسترلىكتەرى ءبىر اي ىشىندە ەنەرگيا كوزدەرىن تالداپ, «تازا كومىر» تەحنولوگياسىن ەنگىزۋدىڭ جول كارتاسىن ازىرلەۋگە ءتيىس. قولدانىستاعى ستانسالاردا زاماناۋي تازارتۋ جۇيەلەرىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزۋ, ولاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءارى حالىقارالىق تاجىريبەنى بەيىمدەۋ قاجەت. سونداي-اق 1 شىلدەگە دەيىن كومىر حيمياسىن دامىتۋعا ارنالعان مەملەكەتتىك قولداۋ مەن قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرىن ازىرلەۋ, تسيفرلىق تەحنولوگيالار ارقىلى ءوندىرىس تيىمدىلىگى مەن ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋ جوسپارىن بەكىتۋ تاپسىرىلدى.