سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن پالاتا وتىرىسى ءوتىپ, وندا دەپۋتاتتار جوعارعى سوت سۋدياسىن قىزمەتىنەن بوساتۋ ماسەلەسىن جانە كۇن تارتىبىنە شىعارىلعان بىرقاتار زاڭدى قارادى.
راقىمشىلىق تۋرالى زاڭ قابىلدانادى
وتىرىستى اشقان ماۋلەن اشىمباەۆ جاڭا كونستيتۋتسيانى ىسكە اسىرۋدى زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋگە قاتىستى الداعى مىندەتتەردى ايقىنداپ بەردى. سونداي-اق ول جۇيەلى جاڭعىرۋدىڭ كەلەسى كەزەڭىنە ارنالعان جوسپار مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاڭا اتا زاڭدى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى جارلىعىنا سايكەس بەلگىلەنۋگە ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستامالارى جالپىحالىقتىق قولداۋعا يە ەكەنىن ايقىن كورسەتتى. ازاماتتارىمىزدىڭ 87 پايىزدان استامى جاڭا كونستيتۋتسيانى قولداپ داۋىس بەردى. وتاندىق جانە حالىقارالىق بايقاۋشىلار داۋىس بەرۋدىڭ اشىق ءارى ءادىل وتكەنىن ايتتى. وسى اپتادا مەملەكەت باسشىسى كونستيتۋتسياعا جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى جارلىققا قول قويدى. وسىعان بايلانىستى پارلامەنتتىڭ الدىندا جاڭا كونستيتۋتسيالىق زاڭداردى قاراۋ مەن قولدانىستاعى زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ سياقتى ماڭىزدى مىندەتتەر تۇر. سونداي-اق پرەزيدەنت سەسسيانىڭ سوڭىنا دەيىن اكىمشىلىك ىستەر بويىنشا راقىمشىلىق تۋرالى زاڭ قابىلداۋدى تاپسىردى. وسى اۋقىمدى جۇمىستى ماجىلىسپەن جانە ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ, ۋاقتىلى ءارى ساپالى جۇزەگە اسىرۋىمىز كەرەك», دەدى سەنات توراعاسى.
كۇن تارتىبىنە سايكەس وتىرىستا, الدىمەن, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەرلان قوسمۇراتوۆتى جوعارعى سوت سۋدياسى قىزمەتىنەن بوساتۋ تۋرالى ۇسىنۋى قارالدى. بۇل ماسەلە الدىن الا سەناتتىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىندە تالقىلاندى. سونىڭ ناتيجەسىندە سەناتورلار پرەزيدەنت ۇسىنۋىن قولداۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى.
ماڭىزدى قۇجاتتار ماقۇلداندى
پالاتا وتىرىسىندا «حالىقارالىق ازاماتتىق اۆياتسيا تۋرالى كونۆەنتسيانىڭ 50 ا)-بابىن وزگەرتۋگە قاتىستى حاتتامانى جانە حالىقارالىق ازاماتتىق اۆياتسيا تۋرالى كونۆەنتسيانىڭ 56-بابىن وزگەرتۋگە قاتىستى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ دا قارالىپ, ماقۇلداندى. تالقىلاۋ كەزىندە اتالىپ وتكەندەي, حاتتامانى راتيفيكاتتاۋ قازاقستاننىڭ حالىقارالىق اۆياتسيالىق ساياساتتى قالىپتاستىرۋعا نەعۇرلىم بەلسەندى قاتىسۋىنا مۇمكىندىكتەردى كەڭەيتۋگە جاعداي تۋعىزادى. سونداي-اق ەلىمىزدىڭ كانديداتۋراسىن يكاو ورگاندارىنىڭ قۇرامىنا ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن العىشارتتار جاسايدى.
سونىمەن قاتار سەناتورلار ء«بىر تاراپتان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى جانە ەكىنشى تاراپتان حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى, حالىقارالىق قارجى كورپوراتسياسى مەن ينۆەستيتسيالار كەپىلدىگىنىڭ كوپجاقتى اگەنتتىگى اراسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ورنىقتى دامۋىنا جانە وركەندەۋىنە جاردەمدەسۋ ماقساتىندا ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ جونىندەگى ارىپتەستىك تۋرالى نەگىزدەمەلىك كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭدى قاراپ, ماقۇلدادى. بۇل زاڭ ەكونوميكانىڭ ورنىقتى وسۋىنە, حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. اتاپ ايتقاندا, شىعىستاردى نەعۇرلىم شۇعىل جانە الەۋمەتتىك باعدارلانعان جوبالارعا قايتا ءبولۋ ەسەبىنەن مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە جۇكتەمەنى ازايتۋ كوزدەلىپ وتىر.
دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ۇلتتىق جوبالارعا قارجىلىق تۇرعىدا قاتىسۋى ءىجو-ءنىڭ تۇراقتى ءوسۋىن, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋدى, يننوۆاتسيالار مەن جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ ارقىلى ەلىمىزدىڭ ينفراقۇرىلىمىن جۇيەلى جاڭعىرتۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
سەنات وتىرىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قاۋىپسىز ەڭبەك جاعدايلارىن جەتىلدىرۋ, جۇمىسكەرلەردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىن قورعاۋ جانە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ دا ەكى وقىلىمدا قارالىپ, ماقۇلداندى.
«اتالعان زاڭ قىزمەتكەرلەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ قوسىمشا تەتىكتەرىن ەنگىزۋدى جانە ەڭبەك جاعدايلارىن جەتىلدىرۋدى كوزدەيدى. ناقتى ايتقاندا, كەيبىر الەۋمەتتىك وسال توپتاعى ازاماتتارعا قاتىستى ەڭبەك شارتىن جۇمىس بەرۋشىنىڭ باستاماسىمەن بۇزۋعا تىيىم سالىنادى. سونداي-اق جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋگە باعىتتالعان شارالار ناقتىلاندى. زاڭدى قابىلداۋ ەلىمىزدەگى ەڭبەك ادامدارىنىڭ قۇقىقتىق كەپىلدىگىن كۇشەيتۋگە جانە جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا ۇلەس قوسادى دەپ سەنەمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.
مەديتسينالىق وقۋ ورىندارىن دامىتۋ قاجەت
وتىرىس بارىسىندا دەپۋتاتتار وزدەرىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. سەناتور نۇرتورە ءجۇسىپ ءوزىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالىندا مەديتسينالىق نەگىزگى جوعارى وقۋ ورىندارىن ودان ءارى دامىتۋ قاجەتتىگى تۋرالى ءسوز قوزعادى.
سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارى اياسىندا ەلىمىزدە مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ مەن بىلىكتى كادرلاردى دايارلاۋ ماقساتىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا جۇيەلى رەفورمالار ىسكە اسىپ كەلەدى. دەپۋتات تاريحى باي ءارى حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىمال استانا مەديتسينالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مامان دايارلاۋ مەن سالانى دامىتۋدا ماڭىزى زور ەكەنىن اتاپ ءوتتى. دەمەك, ونىڭ الەۋەتىن ودان ءارى نىعايتۋدى ۋاقىتتىڭ ءوزى تالاپ ەتىپ وتىر.
«ۋنيۆەرسيتەت باكالاۆرياتتان باستاپ رەزيدەنتۋرا, ماگيستراتۋرا جانە PhD-عا دەيىنگى بارلىق دەڭگەيدە 80-نەن اسا ءبىلىم باعدارلاماسىن ىسكە اسىرادى. ۋنيۆەرسيتەتتە 11 مىڭنان اسا ءبىلىم الۋشى, ونىڭ ىشىندە 20 ەلدەن 700-دەن اسا شەتەلدىك ستۋدەنت وقيدى. كەيىنگى 3 جىلدا مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسى بويىنشا تۇلەكتەردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋ دەڭگەيى 99%-دى قۇرادى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ستراتەگيالىق باعىتى – پروفيلاكتيكالىق مەديتسينا جانە حالىق دەنساۋلىعىن ساقتاۋ. بۇل باعىت وتاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى تورەگەلدى شارمان ۇلىنىڭ عىلىمي مۇراسىمەن تولىق ۇيلەسەدى», دەدى ن.ءجۇسىپ.
سەناتور وسىعان بايلانىستى استانا مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنە «ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەت» مارتەبەسىن بەرۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى, سونداي-اق جوعارى وقۋ ورنىنا اكادەميك تورەگەلدى شارمانوۆتىڭ ەسىمىن بەرۋدى ۇسىندى. ول, سونىمەن قاتار, وسى باستامالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قۇقىقتىق جانە ۇيىمداستىرۋ تەتىكتەرىن پىسىقتاۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
جول-كولىك اپاتى ازايار ەمەس
سەناتور گەننادي شيپوۆسكيح دەپۋتاتتىق ساۋالىندا جول-كولىك وقيعالارىنىڭ كوبەيۋىنە جانە جۇرگىزۋشىلەردى دايارلاۋ ساپاسىنىڭ تومەندەۋىنە نازار اۋداردى. دەپۋتاتتىڭ مالىمەتىنشە, 2023 جىلى ەلىمىزدە 15 886 جول-كولىك اپاتى تىركەلگەن. 2024 جىلى بۇل كورسەتكىش كۇرت ءوسىپ, 31 597-گە جەتكەن. ال 2025 جىلى 36 146 جول اپاتى بولعان. سونىمەن قاتار كەيىنگى 3 جىلدا مىڭداعان ادام قازا تاۋىپ, 100 مىڭنان اسا ادام ءتۇرلى جاراقات الدى.
«جۇرگىزۋشىلەردى دايارلاۋ ماسەلەسى دە ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەت. ءىىم-ءنىڭ «اۆتومەكتەپ» اۆتوماتتاندىرىلعان اقپاراتتىق جۇيەسىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس, بۇگىندە ەلىمىزدە 727 اۆتومەكتەپ تىركەلىپ وتىر, ال سونىڭ 160-ى – مەملەكەتتىك, ال 567-ءسى – جەكەمەنشىك. سونىمەن قاتار كەيىنگى جىلدارى وسى سالاداعى مەملەكەتتىك باقىلاۋ ايتارلىقتاي قىسقارتىلعانى بەلگىلى. اتاپ ايتقاندا, 2016 جىلدان باستاپ اۆتومەكتەپتەردى اشۋ رۇقسات بەرۋ تارتىبىنەن حابارلاما بەرۋ تارتىبىنە اۋىستىرىلىپ وتىر. ال 2018 جىلى ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ اۆتومەكتەپتەر قىزمەتىنە مەملەكەتتىك باقىلاۋ جۇرگىزۋ فۋنكتسيالارى تولىق الىنىپ تاستالدى. ناتيجەسىندە, جۇرگىزۋشىلەردى دايارلاۋ ساپاسىنا قاتىستى تالاپتاردىڭ السىرەۋى تۋرالى قوعامدا الاڭداتۋشىلىق ءجيى ايتىلىپ ءجۇر», دەپ اتاپ ءوتتى سەناتور.
وسىعان بايلانىستى گ.شيپوۆسكيح اۆتومەكتەپتەرگە قويىلاتىن مەملەكەتتىك باقىلاۋ مەن اككرەديتتەۋ تالاپتارىن قالپىنا كەلتىرۋدى, سونداي-اق وقۋ باعدارلامالارى مەن پراكتيكالىق دايىندىق ستاندارتتارىن كۇشەيتۋدى ۇسىنادى.
وتىرىستا, سونداي-اق, سەناتورلار بەكبول ورىنباساروۆ, ساكەن ارۋباەۆ, التىنبەك نۋح ۇلى, رۋسلان رۇستەموۆ, بيبىگۇل جەكسەنباي ءوز دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولداپ, قوعامدى الاڭداتىپ تۇرعان ماڭىزدى ماسەلەلەردى كوتەردى.