بۇگىنگى رەفەرەندۋمدى بايقاۋ ءۇشىن 38 ەل مەن 11 حالىقارالىق ۇيىمنان 359 بايقاۋشى ارنايى كەلگەن. سولاردىڭ ءبىرى البانيانىڭ مەملەكەتتىك سايلاۋ كوميسسارى يليردجان چەليباشي. ول استانا قالاسى اكىمدىگىنىڭ №119 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەبى كوممۋنالدىق مەملەكەتتىك مەكەمەسىندەگى سايلاۋ ۋچاسكەسىنە كەلدى. Egemen.ءkz تىلشىسى يليردجان چەليباشيمەن سۇحباتتاسىپ, قازاقستانداعى رەفەرەندۋم تۋرالى پىكىرىن ءبىلدى.
– ازاماتتاردىڭ رەفەرەندۋمعا بەلسەندى قاتىسۋىن ارتتىرۋ ءۇشىن قانداي شارالار ءتيىمدى دەپ ەسەپتەيسىز؟
– ءوز ەلىمنىڭ تاجىريبەسى بويىنشا ايتسام, البانياداعى سوڭعى رەفەرەندۋم 1988 جىلى ۇيىمداستىرىلعان, سوندىقتان سودان بەرى كوپ ۋاقىت ءوتتى. ول كەزدە البانيا ساياسي جانە ەكونوميكالىق داعدارىستان شىققان ەدى, سوندىقتان بىزگە جاڭا كونستيتۋتسيا جاساۋ قاجەت بولدى. جاڭا كونستيتۋتسيا قابىلدانىپ, حالىق ونى ماقۇلدادى. سول كەزدە حالىقتىڭ داۋىس بەرۋگە دەگەن قىزىعۋشىلىعى وتە جوعارى بولدى. سول ۋاقىتتان بەرى كونستيتۋتسيانىڭ مازمۇنىنىڭ كوپ وزگەرمەي ساقتالۋى – ونى قولداعان ادامداردىڭ كوپ بولعانىن كورسەتەدى. ال بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى مەن سەنىمدىلىك ماڭىزدى دەپ ويلايمىن.
– سايلاۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋدا جانە نىعايتۋدا ازاماتتىق قوعام مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ ءرولى قانداي؟
– مەن ءوز تاجىريبەمە سۇيەنە وتىرىپ مەديا مەن ازاماتتىق قوعامنىڭ ءرولى وتە ۇلكەن ەكەنىن ايتقىم كەلەدى. ولار بۇل پروتسەسكە وڭ جاعىنان دا, تەرىس جاعىنان دا اسەر ەتە الادى. ءبىز ارقاشان مەديانىڭ ءوز مىندەتىنە ساي ارەكەت ەتۋىن قالايمىز, ياعني حالىقتى اقپاراتتاندىرۋ, پروتسەستىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋ جانە ەڭ باستىسى – شىندىقتى ايتۋ.
تمد باقىلاۋشىلار ميسسياسىنىڭ باسشىسى: قازاقستان جاستارى ناۋقانعا بەلسەندى قاتىسىپ جاتىر
– سايلاۋ جۇيەسىن دامىتۋ تۇرعىسىنان قازاقستاندا قانداي وڭ وزگەرىستەردى بايقادىڭىز؟
– ەگەر ەل تۋرالى ايتاتىن بولساق, الدىمەن حالىقتىڭ قوناقجايلىعىنا قۇرمەت بىلدىرگىم كەلەدى. ءبىز وتە كەرەمەت قوناقجايلىلىقتى كوردىك. وتە مەيىرىمدى ادامدارمەن كەزدەستىك. رەفەرەندۋم تۋرالى ازىرگە قاعاز جۇزىندە كورىپ وتىرعانىمىز – بۇل دۇرىس باعىتتاعى العاشقى قادام سياقتى. ويتكەنى بولاشاقتا نە بولاتىنىن نەمەسە رەفەرەندۋمنىڭ ناتيجەسى قانداي بولاتىنىن ايتۋ ءالى ەرتە. مەنىڭ ويىمشا, بۇل جاڭا تۇزەتۋلەر نەمەسە جاڭا كونستيتۋتسيا قازاقستانداعى دەموكراتيالىق ستاندارتتاردى جاقسارتۋعا ىقپال ەتۋى مۇمكىن.
تمۇ وكىلى: داۋىس بەرۋ حالىقارالىق ستاندارتتارعا تولىقتاي ساي ءوتىپ جاتقانىن بايقادىق
– رەفەرەندۋم پروتسەسىندە حالىقارالىق باقىلاۋشىلاردىڭ ءرولى قانشالىقتى ماڭىزدى؟
– مەنىڭ ويىمشا, بۇل وتە ماڭىزدى. كەيدە ءبىزدى الەمنىڭ ءار ەلىنەن كەلگەن باقىلاۋشىلار باقىلاپ وتىرسا, ءوزىمىزدى جايسىز سەزىنۋىمىز مۇمكىن. بىراق بۇل – جاقسى ءۇردىس. ويتكەنى ەلىمىزدە نە بولىپ جاتقانىن كورۋ ءۇشىن ءۇشىنشى تاراپتىڭ بولۋى قاجەت. ارينە, بۇنىڭ ءبارى باقىلاۋشىلاردىڭ كىم ەكەنىنە بايلانىستى. ەگەر Organization for Security and Co-operation in Europe سياقتى ۇيىمدار تۋرالى ايتساق, ولار ءبىزدىڭ ەلدەردەگى سايلاۋلاردى باقىلاۋدا كاسىبي, بەدەلدى جانە ماڭىزدى پىكىر ايتا الاتىن ۇيىمدار بولىپ سانالادى.