اتا زاڭىمىزدىڭ جاڭا جوباسى وڭىرلەردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا قالاي اسەر ەتەدى؟ توبىل − تورعاي ءوڭىرىنىڭ وتكەن جىلدار ىشىندە دامۋى مەن الداعى جوسپارلارى جونىندە قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى قۇمار اقساقالوۆ باسىلىمىمىزعا ارنايى سۇحبات بەردى.
– قۇمار ىرگەباي ۇلى, الدا ەل بولاشاعىن ايقىندايتىن ەلەۋلى قادام – رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم وتەدى. وسى ساياسي ناۋقاننىڭ ماڭىزىنا توقتالىپ وتسەڭىز.
– ەل پرەزيدەنتى باستاماشى بولعان رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم – مەملەكەت بولاشاعىن بولاشاعىن ايقىندايتىن ماڭىزدى ساياسي قادام. قازاقستان جاڭا دامۋ كەزەڭىنىڭ تابالدىرىعىندا تۇر. كونستيتۋتسيالىق رەفورما مەملەكەتتى باسقارۋ جۇيەسىن جاڭعىرتىپ, قوعامداعى ادىلەتتىلىك پەن جاۋاپكەرشىلىك قاعيداتتارىن نىعايتادى.
جاڭا كونستيتۋتسيا «ادىلەتتى قازاقستان» يدەياسىن جانە «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتىن نەگىزگە الادى. وندا مەملەكەتتىڭ باستى قۇندىلىعى رەتىندە ادام, ونىڭ قۇقىعى مەن قادىر-قاسيەتى ايقىن كورسەتىلگەن. «ادام – مەملەكەت ءۇشىن ەمەس, مەملەكەت – ادام ءۇشىن» دەگەن قاعيدا بارلىق مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ وزەگىنە اينالماق.
– 2025 جىلعى قوستاناي وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا قانداي باعا بەرەسىز؟
– وتكەن جىل ءوڭىر ءۇشىن تابىستى كەزەڭ بولدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەكونوميكانى كەمىندە 6 پايىز دەڭگەيىندە ءوسىرۋ جونىندەگى تاپسىرماسىنا سايكەس, 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىمى شامامەن 8 پايىز دەڭگەيىندە بولادى دەپ كۇتىلەدى. بۇل رەسپۋبليكالىق ورتاشا كورسەتكىشتەن جوعارى.
بىلتىر 47 مىڭنان استام ادام جۇمىسپەن قامتىلىپ, 26,4 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 3,5 ترلن تەڭگەنى قۇرادى.
قوستانايلىق ساراپشىلار جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىن قولدادى
كەيىنگى ءۇش جىلدا نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار 1,6 ەسەگە ءوسىپ, 2025 جىلى 781 ملرد تەڭگەگە جەتتى. وسى كەزەڭدە تارتىلعان تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار كولەمى شامامەن 1,5 ملرد دوللاردى قۇرادى.
ينۆەستيتسيا تارتۋ ماقساتىندا وبلىستا جالپى قۇنى 2,4 ترلن تەڭگەنى قۇرايتىن 79 جوبادان تۇراتىن پۋل قالىپتاستى. وندا 13,2 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋ كوزدەلگەن.
وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ كولەمى بويىنشا وبلىس رەسپۋبليكادا ءتورتىنشى ورىندا تۇر. تاعام ءوندىرىسى بويىنشا – ەكىنشى ورىندا.
وبلىس وڭدەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋ بويىنشا كوشباسشى بولىپ كەلەدى.
– بيىل تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى بولىپ جاريالاندى. قوستاناي وبلىسىنداعى تسيفرلاندىرۋ باعىتىندا اتقارىلىپ وتىرعان جۇمىستار قانشالىقتى قارقىندى دەڭگەيدە؟
– جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا ادامعا باعدارلانعان مەملەكەت مودەلى ايقىندالىپ, ءبىلىم مەن تسيفرلاندىرۋ ەرەكشە مارتەبەگە يە بولىپ وتىر. كەيىنگى جىلدارى مەملەكەت بىلىمگە, عىلىمعا, يننوۆاتسياعا, ەڭ باستىسى – ادام كاپيتالىن دامىتۋعا ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ كەلەدى.
وڭىرىمىزدەگى كاسىپورىندار دا زاماناۋي تەحنولوگيالاردى بەلسەندى تۇردە ەنگىزىپ كەلەدى. مىسالى, ءتورت جىل بۇرىن وبلىستاعى زاۋىتتاردا نەبارى 3 ونەركاسىپتىك روبوت بولسا, قازىر ولاردىڭ سانى 145-كە جەتتى.
تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ بويىنشا دا جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. 2025 جىلى وبلىستاعى بارلىق 440 مەكتەپ جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتپەن تولىق قامتاماسىز ەتىلدى. 44 ەلدى مەكەندە انتەننا-ماچتالىق قۇرىلىستار سالىندى. ناتيجەسىندە شامامەن 14 مىڭ اۋىل تۇرعىنى 4G ءموبيلدى ينتەرنەتىنە قول جەتكىزدى.
قوستانايداعى سۋ قويمالارى تاسقىنعا قانشالىقتى دايىن؟
اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردىڭ ساپالى 4G ينتەرنەتىمەن قامتىلۋ دەڭگەيى تۇراقتى وڭ ديناميكانى كورسەتىپ وتىر: ەگەر 2022 جىلى بۇل كورسەتكىش 60% بولسا, 2025 جىلى ول 76%-عا جەتتى.
قوستاناي قالاسىندا 5G جەلىسىنىڭ 50 بازالىق ستانتسياسى ورناتىلدى. بيىل قالانىڭ شەت ايماقتارىندا تاعى 24 ستانتسيا ورناتىلىپ, ولاردىڭ جالپى سانى 74-كە جەتەدى. جىل سوڭىنا دەيىن وڭىردەگى بازالىق ستانتسيالاردىڭ جالپى سانى 400-گە جەتەدى دەپ كۇتىلەدى.
– مەملەكەت باسشىسى جولداۋىندا ەل ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋدى باستى باعىت رەتىندە ايقىندادى. ءوڭىردى دامىتۋدا ماشينا جاساۋ, قارا مەتاللۋرگيا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭدەۋ سالالارى باسىم باعىت ەكەندىگى انىق. وسى سالالارداعى نەگىزگى ناتيجەلەر قانداي؟
– ءيا, ءبىز وبلىستى دامىتۋ ءۇشىن ءتورت نەگىزگى ستراتەگيالىق باعىتتى ايقىندادىق. اتالعان باعىتتاردىڭ قاتارىندا كولىك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىم دا بار. سولارعا توقتالا كەتەيىن.
كەيىنگى ءۇش جىلدا ماشينا جاساۋ سالاسىندا 18 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. ولاردىڭ ەڭ ءىرىسى – KIA اۆتوكولىك زاۋىتى. مۇندا 1500 جاڭا تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلدى. وسى زاۋىت تولىق قۋاتتىلىققا شىققاندا قوستاناي وبلىسى ەلىمىزدىڭ ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ ورتالىعىنا اينالادى. بۇگىندە رەسپۋبليكاداعى ماشينا جاساۋ ءوندىرىسىنىڭ 25 پايىزى ءبىزدىڭ ءوڭىردىڭ ۇلەسىنە تيەسىلى.
«KamLitKZ» كاسىپورنى ءۇش جوبانى جۇزەگە اسىردى – 2024 جىلى شويىن قۇيۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى, 2025 جىلى جۇك اۆتوموبيلدەرىنىڭ جەتەكشى كوپىرلەرىن ءوندىرۋ, ارقالىقتار ءوندىرىسىن جەرگىلىكتەندىرۋ. ناتيجەسىندە 1150 تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلدى.
ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى سالاسى – قارا مەتاللۋرگيا. بۇعان دەيىن تەمىر رۋداسى نەگىزىنەن شيكىزات كۇيىندە ەكسپورتتالىپ كەلدى. قازىر رۋدنىي قالاسىندا ىستىق بريكەتتەلگەن تەمىر وندىرەتىن ءىرى مەتاللۋرگيالىق زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى قاراستىرىلىپ جاتىر.
قوستاناي وبلىسىندا 5 ملن گەكتار القاپقا ەگىن ەگىلەدى
ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋعا ايرىقشا كوڭىل بولەدى. مىندەتىمىز – اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىنىڭ شيكىزات ءوڭدىرۋ باعىتىنان تەرەڭ وڭدەۋگە كوشۋ.
وسى ماقساتتا وڭىردە استىقتى تەرەڭ وڭدەۋگە ارنالعان «Qostanai Grain Industry» جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. ونىڭ جوبالىق قۋاتى جىلىنا 415 مىڭ توننا ءونىم وندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ءسۇت ءونىمىن قايتا وڭدەۋ كولەمدەرىن ارتتىرۋ ماقساتىندا وڭىردە 7 تسيفرلاندىرىلعان زاماناۋي ءسۇت-تاۋار فەرماسى ىسكە قوسىلدى, بيىل تاعى 5 فەرما سالىنىپ جاتىر. بارلىق جاڭا 12 فەرما جىلىنا 77 مىڭ توننا ءسۇت ءونىمىن وندىرەدى.
بولاشاقتا وڭىردە وسىرىلەتىن جانە وندىرىلەتىن بارلىق ءونىم سوڭعى دايىن ونىمگە دەيىن وڭدەلىپ, ولاردىڭ قوسىلعان قۇنى ارتا تۇسەدى. وسىلايشا وبلىستا زاماناۋي, تولىق تسيكلدى اگروونەركاسىپتىك كەشەن قالىپتاسىپ وتىر. مۇندا استىق پەن ءسۇتتى ەكسپورتتاۋ ورنىنا ولاردى وڭدەۋ, بۋىپ-ءتۇيۋ, لوگيستيكاسىن ۇيىمداستىرۋ جانە دايىن ءونىم رەتىندە ەكسپورتتاۋ جولعا قويىلادى.
ونەركاسىپ پەن اۋىل شارۋاشىلىعى دامىعان سايىن جۇك تاسىمالى كولەمى دە جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. اسىرەسە استىق پەن ۇن ەكسپورتىندا تەمىرجول ينفراقۇرىلىمىنا تۇسەتىن جۇكتەمە جوعارى.
وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ايماقتا ەكى حالىقارالىق كولىك-لوگيستيكالىق كەشەننىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. ونىڭ ءبىرى – قوستاناي قالاسىندا «توبىل» حالىقارالىق كولىك-لوگيستيكالىق كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى. جوبا قۇنى 63,8 ملرد تەڭگە, جىلدىق قۋاتتىلىعى 400 مىڭ كونتەينەر, 500 جۇمىس ورنى قۇرىلادى.
تاعى ءبىر ءىرى جوبا بەيىمبەت مايلين اۋدانىندا قولعا الىندى. جوبا بويىنشا جەمدىك ۇن ءوندىرۋ, ماي زاۋىتىن ىسكە قوسۋ كوزدەلگەن. كوكونىس قويماسى, سيلوس پاركى, 3 مىڭ كونتەينەرگە ارنالعان الاڭ, ۋاقىتشا ساقتاۋ قويماسى, 3 تەمىرجول كىرمە جول جەلىسى, لوگيستيكالىق ورتالىق جانە كەدەندىك باقىلاۋ ايماعىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. جوبانىڭ جالپى قۇنى – 10 ملرد تەڭگە.
– پرەزيدەنت 2025 جىلعى حالىققا جولداۋىندا تورعاي ءوڭىرىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى ۇكىمەت نازارىندا بولۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. 2026 جىلى ءوڭىردىڭ وڭتۇستىگىندەگى تۇرعىنداردى قانداي وزگەرىستەر كۇتىپ تۇر؟
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ارقالىق قالاسى, امانگەلدى جانە جانگەلدين اۋداندارىنىڭ 2026-2028 جىلدارعا ارنالعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ جوسپارى بەكىتىلدى.
جوسپار جوباسى جالپى سوماسى 165,5 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 10 باعىت بويىنشا 51 ءىس-شارادان تۇرادى. پرەزيدەنت ەلوردا مەن باتىس ايماقتار اراسىنداعى قاشىقتىقتى 500 شاقىرىمنان استام قىسقارتاتىن كۇرە جولدىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.
قوستاناي جانە اقمولا وبلىستارى ارقىلى وتەتىن «جەزقازعان – ارقالىق – پەتروپاۆل» اۆتوجولىنىڭ قوستاناي وبلىسى اۋماعىنداعى جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالدى. قىزىلوردادان قوستانايعا دەيىن جۇرەتىن جول 400 شاقىرىمعا قىسقاردى.
اتالعان جول قۇرىلىستارى تولىق اياقتالعان كەزدە ارقالىق قالاسى ورتالىق پەن باتىستى, وڭتۇستىك پەن سولتۇستىكتى جالعايتىن جەڭىل جانە جۇك كولىكتەرىنىڭ دالىزىنە اينالادى.
نەگىزگى جوبالار: ارقالىق قالاسىندا اۋەجاي سالۋ; جول ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ; تۋريستىك نىساندار سالۋ; الەۋمەتتىك مەكەمەلەردى جاڭارتۋ; اۋىل شارۋاشىلىعى جوبالارىن ىسكە اسىرۋ.
– ءسىز ۇنەمى ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ مەن قوعامدىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدىلىعىنا ەرەكشە كوڭىل بولەسىز. بۇگىنگى كۇنى قوستاناي وبلىسىنداعى قوعامدىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن جانە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق ساناسىنىڭ دەڭگەيىن قالاي باعالايسىز؟
– جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا «ادىلەتتى قازاقستان» يدەياسى مەن «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتى كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە بەكىتىلەدى. پرەزيدەنت باستاماسىمەن وڭىردە قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ جۇمىستارى كۇشەيتىلىپ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ تيىمدىلىگى ارتتى.
كەيىنگى ەكى جىلدا ىشكى ىستەر سالاسىنا شامامەن 35 ملرد تەڭگە ءبولىندى. ناتيجەسىندە كەيىنگى بەس جىلدا قىلمىس دەڭگەيى 40%-عا تومەندەپ, قوعامدىق ورىندارداعى قىلمىستار ەكى ەسەگە ازايدى.
قاۋىپسىزدىكتى تسيفرلاندىرۋ اياسىندا جەدەل باسقارۋ ورتالىقتارى دامىپ كەلەدى. 2025 جىلى وسى جۇيەلەر ارقىلى 63 مىڭعا جۋىق قۇقىق بۇزۋشىلىق انىقتالىپ, 370-تەن استام قىلمىس اشىلدى. بەينەباقىلاۋ كامەرالارىنىڭ سانى بەس جىلدا 3,3 مىڭنان 46,9 مىڭعا دەيىن ارتتى.
تابيعاتتى قورعاۋ قاعيداتى «تازا قازاقستان» باعدارلاماسىمەن ۇندەسىپ, وڭىردە اباتتاندىرۋ, كوگالداندىرۋ جانە ينفراقۇرىلىمدى جاڭارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ كەلەدى.
بىلتىر 108 كوپقاباتتى ءۇي جوندەلىپ, 80 ساياباق پەن سكۆەر اباتتاندىرىلدى, 144 مىڭ اعاش وتىرعىزىلدى, 164 بالالار جانە سپورت الاڭى سالىندى.
سونىمەن قاتار جول ينفراقۇرىلىمىنا بولىنەتىن قارجى دا ارتىپ كەلەدى. بىلتىر بۇل سالاعا 103 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, 1 300 شاقىرىم اۆتوجول, 400-دەن استام كوشە جانە 81 كىرەبەرىس جول جوندەلدى. اۋىلدىق جەرلەردەگى اۋلالاردىڭ 80%-ى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتىلدى.
– ءسوز سوڭىندا ەل حالقىنا, قوستاناي ايماعىنىڭ جۇرتشىلىعىنا لەبىز-تىلەگىڭىزدى جەتكىزسەڭىز.
– وتكەن جىل ەلىمىز ءۇشىن دە, ءبىزدىڭ ايماق ءۇشىن دە تابىستى كەزەڭ بولدى. جۇيەلى جۇمىستار بيىل دا جالعاسا بەرمەك. توبىل − تورعاي ءوڭىرى ۇلت زيالىلارى, قوعام قايراتكەرلەرى شىققان كيەلى مەكەن. ءبىز قاي شارۋانى دا اقىلمەن, پاراساتپەن شەشىپ كەلدىك.
ەلدىڭ تۇراقتى دامۋى, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ءوسىمى, جاڭا جەتىستىكتەرگە جەتۋى – ازاماتتاردىڭ ورتاق بىرلىگىندە.
سوندىقتان جەرلەستەرىمىز 15 ناۋرىز كۇنى پرەزيدەنتىمىز باستاماشى بولعان رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا ءوز تاڭداۋىن جاساپ, تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ ەرتەڭى ءۇشىن داۋىس بەرەدى دەگەن كامىل سەنىمدەمىن.
اڭگىمەلەسكەن نۇرقانات قۇلاباي,
«Egemen Qazaqstan»
قوستاناي وبلىسى