تۇتىنۋ نەسيەسىنىڭ نارىققا اسەرى

قازاقستان قارجىگەرلەرى قاۋىمداستىعى كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى ەلەنا باحمۋتوۆا كەشە جۋرناليستەرمەن كەزدەسكەن كەزدە تۇتىنۋشىلىق كرەديتتەۋدىڭ ينفلياتسياعا ۇلەسى – بار بولعانى 1-2%, بىراق شامادان تىس قاتاڭداتۋ بولشەك ساۋداداعى سۇرانىستى تومەندەتىپ, شوب-قا سوققى بەرۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى.

ونىڭ ايتۋىنشا, تۇتىنۋشىلىق كرەديتتەۋدىڭ سالقىنداتىلۋى ساۋدا-ساتتىقتىڭ باياۋلاۋى مەن شاعىن بيزنەسكە قىسىم كورسەتۋدىڭ جاناما اسەرىن تيگىزۋى مۇمكىن.

تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەۋ – ينفلياتسيانىڭ نەگىزگى درايۆەرى ەمەس. ققق باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ءتىپتى ۇلتتىق بانكتىڭ باعالاۋىندا دا بۇل فاكتور سوڭعى ورىندا تۇر.  وتكەن جىلى بانكتەر اندەررايتينگتى – تۇتىنۋ كرەديتتەرىن بەرۋ ءراسىمىن ايتارلىقتاي قاتاڭداتقان بولاتىن.

«رەتتەۋشى سونداي-اق جەكە تۇلعالاردىڭ كرەديتتىك قابىلەتتىلىگىن باعالاۋعا قويىلاتىن تالاپتاردى كۇشەيتتى. 1 ساۋىردەن باستاپ ازاماتتارعا كرەديت بەرۋ كەزىندە بانكتەردىڭ كاپيتالىنا قوسىمشا تالاپ - كونترتسيكلدىك بۋفەر ەنگىزىلەدى. بۇل شارالار تۇتىنۋشىلىق كرەديتتەۋ نارىعىن ودان ءارى سالقىنداتۋعا ىقپال ەتەدى», دەپ سەنەدى ساراپشى.

ەلەنا باحمۋتوۆانىڭ پىكىرىنشە, شامادان تىس رەتتەۋ ىشكى سۇرانىسقا اسەر ەتەدى. جانە العاشقى سيگنالدار ءىرى ساۋدا جەلىلەرىندە كورىنىپ تۇر. كرەديتتەر مەن ءبولىپ-ءبولىپ تولەۋگە قولجەتىمدىلىكتىڭ تومەندەۋى بولشەك ساۋدادا ساتۋدى قىسقارتۋى, قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنداعى اينالىمدى باسەڭدەتۋى جانە شاعىن بيزنەسكە جاناما تۇردە سوققى بەرۋى مۇمكىن.

تىيىم سالۋدىڭ ورنىنا تەڭگەرىم

ققق ۇستانىمى تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەندىرۋ باقىلاۋدا جانە مونيتورينگتە بولۋى ءتيىس, بىراق ونىڭ ينفلياتسياداعى ءرولىن اسىرا باعالاۋدىڭ قاجەتى جوق. ينفلياتسيا ەكى تاڭبالى بولىپ قالاتىن جاعدايدا, نەگىزگى فاكتورلار - ەكونوميكا قۇرىلىمىندا, تاريفتىك ساياساتتا, يمپورتقا تاۋەلدىلىكتە جانە اقشا-كرەديت جاعدايىندا كەڭىرەك جاتىر. بولشەك نەسيەلەندىرۋدىڭ كۇرت سالقىنداتىلۋى ستاتيستيكالىق اسەر بەرىپ, سونىمەن بىرگە ساۋدانى باياۋلاتىپ, شاعىن بيزنەستى السىرەتۋى مۇمكىن.  

ۇلتتىق بانكتىڭ باعالاۋى بويىنشا, 2025 جىلدىڭ قورتىندىسى بويىنشا  شامامەن 7,7 ملن قازاقستاندىق نەسيە العان. ولاردىڭ جارتىسىنا جۋىعى ءتورت جانە ودان دا كوپ قارىز الدى, 26%-دا ءبىر عانا نەسيە بار. ورتاشا العاندا بارلىق قارىز الۋشىلاردىڭ 63% كرەديتتەردى ءبولىپ-ءبولىپ پايدالانادى, بۇل رەتتە ءبولىپ-ءبولىپ تولەۋ بويىنشا جيىنتىق بەرەشەك تۇتىنۋ كرەديتتەرىنىڭ جالپى پورتفەلىنىڭ شامامەن 19% -ىن قۇرايدى.

«90 كۇننەن استام قارىزدى كەشىكتىرۋ 5,8% قۇرايدى. ەگەر تاعى دا بىرقاتار ساندارعا قارايتىن بولساق, بىزدە بانك قارىزىنىڭ ءجىو-گە اراقاتىناسى از, بار بولعانى 15%. ەگەر ءبىز لومباردتارمەن جانە كوللەكتورلارمەن بىرگە ەسەپتەسەك, ءبىزدىڭ باعالاۋىمىزشا, ءجىو-ءنىڭ 17%-ى. ارينە, الەمدىك تسيفرلار تۇرعىسىنان بۇل ەشتەڭە ەمەس. سەبەبى ءتۇرلى ەلدەردە بۇل باعالاۋلار ءجىو-ءنىڭ 100% -نا دا جەتۋى مۇمكىن», دەپ اتاپ ءوتتى ۆيتالي تۋتۋشكين.

ال كەلەسى ساراپشى ەلدار شامسۋتدينوۆتىڭ ايتۋىنشا, باعا سەزىمتالدىعىنىڭ تومەندىگى تۇتىنۋشىلاردى بولاشاقتى ويلاماستان, كوبىرەك جانە قىمبات ساتىپ الۋعا ماجبۇرلەيدى.

ء«بولىپ تولەۋ باعا سەزىمىن تومەندەتەدى جانە ساتىپ الۋشىلاردان ساتىپ الۋدىڭ نولدىك قۇنىن قالىپتاستىرادى. ياعني ساتىپ الۋلاردىڭ 30-40% ءيمپۋلسيۆتى تۇردە جاسالادى. ادامدار قارىزدىڭ جالپى سوماسىنا قاراماستان, تولەم مولشەرىن سەزىنبەي, نەسيە الا باستايدى. ادامدار جاي عانا كولەمدى الادى. سوندىقتان رەتتەۋشىلەرگە بورىشتىق جۇكتەمە كوەففيتسيەنتىن ۋاقىتىلى جاڭارتۋ وتە ماڭىزدى», دەپ ەسەپتەيدى ساراپشى.

سونداي-اق, ءبولىپ-ءبولىپ تولەۋ شامادان تىس تۇتىنۋدى تۋدىرىپ, بورىشتىق قاتەلىكتەردى كوبەيتەدى دەيدى شامسۋتدينوۆ. ءبولىپ تولەۋدەن باسقا, ادامدار جوعارى كوميسسيالى وۆەردرافت پەن ميكروكرەديت الا باستايدى. ناتيجەسىندە ولار نەسيەلىك كۇيزەلىسكە ۇشىرايدى.

«BNPL بولاشاق شىعىندار مەن نەسيەلەرگە تاۋەلدىلىكتى ارتتىرادى. ناتيجەسىندە بۇل بورىشتىق تۇزاققا اكەپ سوقتىرادى, سەبەبى وتەلگەننەن كەيىن دە ادام بيۋدجەت مۇمكىندىك بەرگەننەن كوپ شىعىن جۇمساۋدى جالعاستىرادى», دەپ قوستى شامسۋتدينوۆ.

ەكونوميست ءبولىپ-ءبولىپ تولەۋ سۇرانىستى جاساندى تۇردە ارتتىراتىنىن ءتۇسىندىردى. باعا يكەمدىلىگىنىڭ تومەندەۋى تۇتىنۋشىلاردىڭ مىنەز-قۇلقىن بولجامدى بولاشاقتى تولىق ەلەمەي, كوبىرەك جانە قىمبات ساتىپ الاتىن جوعارى بورىشتىق جۇكتەمەسى بار قارىز الۋشىلارعا ۇقساس ەتەدى.

شامسۋتدينوۆ ءبولىپ تولەۋدىڭ سالدارى ماكرو دەڭگەيدە دە بايقالاتىنىن اتاپ ءوتتى. ول ۇلتتىق بانكتىڭ مولشەرلەمەسىنە سۇرانىس ينفلياتسياعا قارسى جانە سەزىمتال بولىپ بارا جاتقانىن اتاپ ءوتتى.