كەشە جوعارعى سوت توراعاسى مۇسابەك الىمبەكوۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن رەسپۋبليكا سوتتارىنىڭ 2010 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىنداعى جۇمىسىنىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا جوعارعى سوت سۋديالارىنىڭ كەڭەيتىلگەن كەڭەسى بولىپ ءوتتى. وعان جوعارعى سوت كەڭەسىنىڭ توراعاسى و. جۇمابەكوۆ, جوعارعى سوت جانىنداعى سوت اكىمشىلىگى جونىندەگى كوميتەت توراعاسى گ.كيم, جوعارعى سوت جانە وبلىستىق سوت سۋديالارى قاتىستى.
وتىرىستى اشقان جوعارعى سوت توراعاسى م.الىمبەكوۆ ءبىزدىڭ وسى كەڭەسىمىزدىڭ الدىندا عانا وبلىستىق جانە وعان تەڭەستىرىلگەن سوتتار ءتوراعالارىنىڭ قاتىسۋىمەن سەمينار بولىپ ءوتتى. وندا سوت جۇيەسىندە ورىن الىپ وتىرعان كەمشىلىكتەر جانە ونى جويۋ ماسەلەلەرى, سونىمەن قاتار سوت مونيتورينگىن ءجۇرگىزۋگە بايلانىستى حالىقارالىق تاجىريبەلەردى سارالاۋ بارىسى قارالدى. مۇندا, اسىرەسە, نيدەرلاندى ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ كەڭەسشىسى, حالىقارالىق ساراپشى پيم البەرسپەن اڭگىمە وتكىزىلدى. بۇل ورايدا ءبىزدىڭ سۋديالار ءتيىستى تاجىريبە الماسقانى انىق, دەدى.
رەسپۋبليكا سوتتارىنىڭ 2010 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىنداعى جۇمىسىنىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا جوعارعى سوت سۋديالارىنىڭ كەڭەيتىلگەن كەڭەسىنە شاقىرىلعان وبلىستىق جانە وعان تەڭەستىرىلگەن سوت توراعالارىنا الدىمەن سەمينار ساباقتارى جۇرگىزىلدى. وندا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا اپەللياتسيالىق ءتارتىپپەن قىلمىستىق ىستەردى قاراۋ بويىنشا جوعارعى سوتتىڭ سوت پراكتيكاسى, قاداعالاۋ تارتىبىندەگى ءوتىنىشتەر مەن ىستەردى قاراۋدىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى ايتىلدى. اسىرەسە, سۋديالاردى مۇندا نيدەرلاندى ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ كەڭەسشىسى, حالىقارالىق ساراپشى پيم البەرس مىرزانىڭ “سوتتاردى جەتىلدىرۋدىڭ حالىقارالىق تاجىريبەسى نەمەسە سوت مونيتورينگى تۋرالى” تاقىرىپتاعى “قازاقستانداعى اقپاراتتارعا جانە سوت تورەلىگىنە قولجەتىمدىلىك جانە اشىقتىق” اتتى قازاقستانداعى بۇۇ دب مەن بىرىككەن جوبا تۋرالى بايانداماسى قىزىقتىرا تۇسكەنى بەلگىلى بولدى. ال جالپى جوعارعى سوت سۋديالارىنىڭ كەڭەيتىلگەن كەڭەسىندە سوت جۇيەسى وتكەن جارتىجىلدىقتا قانداي جۇمىستاردى قانداي دارەجەدە اتقاردى, وندا نەندەي ماسەلەلەر تۋىنداپ وتىر دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋدى كوزدەدى.
بۇل ورايدا قىلمىستىق ىستەردى قاراۋ كەزىندە سوت تورەلىگىن ىسكە اسىرۋدىڭ جاعدايى جانە زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋى تۋرالى جوعارعى سوتتىڭ قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى سوت-باقىلاۋ القاسىنىڭ توراعاسى ا. قاسىموۆ جان-جاقتى ايتىپ ءوتتى. ۇستىمىزدەگى جىلدان باستاپ سوت جۇيەسىنە جاڭا تولىقتىرىلعان زاڭدار بويىنشا جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلدى. بۇل جۇمىستار قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى مامانداندىرىلعان سوتتاردى قۇرۋعا بايلانىستى كەشەندى ۇيىمداستىرىلعان شارالاردى جۇزەگە اسىرۋمەن قاتار جۇرگىزىلدى. جاڭا زاڭداعى كوپتەگەن وزگەرىستەر سۋديالاردىڭ قىلمىستىق نە ازاماتتىق ىستەردى قاراعان كەزىندە زاڭ تالاپتارىن قاتاڭ ساقتاۋى ءۇشىن جوعارعى سوتتىڭ قاداعالاۋ جاساۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزدى. سونىڭ ارقاسىندا ازاماتتاردىڭ قۇقىن بۇزاتىن سەبەپتەر مەن جاعدايلار انىقتالىپ, جويىلدى. رەسپۋبليكا بويىنشا ءبىرتۇتاس تاجىريبە جيناقتاۋدا ماڭىزى زور ءنورماتيۆتى قاۋلىلار دايىندالىپ, قابىلداندى. ماسەلەن, ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا ازاماتتاردىڭ قۇقى مەن بوستاندىعىن كونستيتۋتسيالىق قورعاۋ جونىندەگى “قىلمىستىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋدە ادام مەن ازاماتتىڭ بوستاندىعىن, قۇقىن سوتتىق قورعاۋ تۋرالى” نورماتيۆتىك قاۋلى قابىلداندى.
اسا اۋىر ەمەس ىستەر بويىنشا كۇشىنە ەنگەن ىستەردى قايتا قاراۋدا كەدەرگىلەر جويىلعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. بۇرىن قاداعالاۋ ساتىسىندا اسا اۋىر ەمەس ىستەر قاراۋعا جاتپايتىن. بۇل قاتەلىك بولعانىن قازىر جوعارعى سوتقا قايتا قاراۋعا ءتۇسكەن ىستەردى قاداعالاۋ بارىسى ءتاجىريبە جۇزىندە ايقىنداپ وتىر. ءماسەلەن, وسى جارتىجىلدىقتا 6 قىلمىستىق ءىس بويىنشا سوت اكتىلەرى جويىلعان. سونىڭ ىشىندە, ايتار بولساق, جۇماباەۆاعا قاتىستى قوستاناي قالالىق سوتى مەن قوستاناي وبلىستىق سوتىنىڭ قىلمىستىق ىستەر بويىنشا القاسىنىڭ ۇكىمى, نۇرماعامبەتوۆكە قاتىستى قىلمىستىق كودەكستىڭ 129-بابى بويىنشا الماتى قالاسى, بوستاندىق اۋدانى №2 سوتىنىڭ ۇكىمى مەن الماتى قالالىق سوتىنىڭ قىلمىستىق ىستەر بويىنشا القاسىنىڭ قاۋلىسى توقتاتىلدى. مۇنداي وڭ شەشىم كەزىندە وبلىستىق سوتتىڭ دەڭگەيىندە شىعارىلۋى قاجەت ەدى, بىراق, وكىنىشكە قاراي, زاڭدىلىقتىڭ بۇزىلۋى تۇگىل, زاڭسىز سوتتاۋ دا انىقتالىپ وتىر.
مۇنداي جاعداي نەلىكتەن بولادى؟ جوعارعى سوت وكىلدەرى مۇنى سوت ورگاندارىنىڭ قىزمەتىنە دۇرىس باعا بەرمەۋ سالدارى دەپ ەسەپتەيدى. ويتكەنى, اۋداندىق, وبلىستىق سوتتار قىزمەتى ۇكىمدەردىڭ بۇزىلۋى مەن وزگەرتىلۋ سانىنا قاراي باعالانادى. مىنە, وسىعان بايلانىستى وبلىستىق سوتتار وزدەرىنىڭ قىزمەت باعىتىن ادامداردىڭ بوستاندىعى مەن قۇقىن قورعاۋعا قاراي ەمەس, كەرىسىنشە, ۇكىمدەردىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاۋعا قاراي بۇرعان. وسىعان بايلانىستى جوعارعى سوت وبلىستىق سوتتاردىڭ جۇمىسىن جاڭاشا باعالاۋ ادىستەمەسىن جۇزەگە اسىردى.
ەگەر بۇرىن, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, وزگەرىسكە ۇشىراماعان سوت اكتىلەرىنىڭ سانى كوپ بولىپ جانە كۇشىن جويماعاندارى از بولسا, سوت قىزمەتى ويداعىداي دەپ تانىلاتىن. ەندى سوت تورەلىگىن جۇرگىزۋدىڭ ساپاسى جەرگىلىكتى سوتتاردا كورىنىس تاپقان كەمشىلىكتەردىڭ سانىنا, جوعارعى سوتتىڭ قالپىنا كەلتىرىلگەن ءبىرىنشى ساتىداعى سوتتاردىڭ ۇكىمدەرى مەن شەشىمدەر سانىنا, سۋديالار اتىنا تۇسكەن ارىزدار سانىنا جانە وبلىستىق سوت توراعالارىنىڭ جوعارعى سوتقا اعىلىپ جاتقان ازاماتتار شاعىمدارىن ازايتۋعا باعىتتاپ اتقارىپ جاتقان شارالارىنا بايلانىستى شىعارىلادى.
ارينە, سوتتاردىڭ قىزمەتى كوپتەگەن فاكتورعا, ونىڭ ىشىندە سوت اكتىلەرىنىڭ ورىندالۋىنا دا تىعىز بايلانىستى ەكەندىگى انىق. سوت قاۋلىلارىنىڭ ورىندالۋىنا بارلىق جەردە بىردەي تولىققاندى باقىلاۋ جۇرگىزىلمەيدى. سونىڭ سالدارىنان كەيدە قىلمىسكەرلەردىڭ جازاسىز قالاتىندىعى بايقالادى. بۇعان كەڭەستە بايانداما جاساعان جوعارعى سوت وكىلدەرى الماتى قالاسى, مەدەۋ اۋداندىق سوتىنىڭ الىباەۆقا قاتىستى ۇكىمىن مىسالعا كەلتىردى. اتالعان سوت ونى باس بوستاندىعىنان ايىرعانىمەن, سوت زالىندا قاماۋعا الماعان, تەك ۇكىم كۇشىنە ەنگەنگە دەيىن ەشقايدا كەتپەۋ تۋرالى قولحات جازدىرىپ العان. بۇدان كەيىن ءىستى قاراعان اپەللياتسيالىق ينستانتسيا دا ۇكىمدى كۇشىندە قالدىرعانىمەن, سول ۇكىمنىڭ ورىندالۋى ءۇشىن ەشقانداي شارا قابىلداماعان. مۇنداي سالعىرتتىق اقىر سوڭىندا سوتتالعان ادامنىڭ قاشىپ كەتۋىنە سوقتىردى. قازىر ول مەملەكەتارالىق ىزدەۋدە ءجۇر. بۇدان سوت بيلىگىنىڭ بەدەلىنە ۇلكەن نۇقسان كەلەدى.
اقىلتاي قاسىموۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جارتىجىلدىقتاعى قىلمىستىق ىستەر بويىنشا سوت تورەلىگىن جۇرگىزۋ بارىسى كەيبىر وبلىستىق سوتتار توراعالارىنىڭ ورتاشا قىلمىس جاساعانداردىڭ اراسىنداعى تۇزەلۋى مۇمكىن جانداردى قوعامنان وقشاۋلاماي جازا قولدانۋدا جانە اۋىر, اسا اۋىر قىلمىس جاساعاندارمەن اياۋسىز كۇرەس جۇرگىزۋدە زاڭ تالاپتارىن ساقتامايتىن ءتومەنگى تۇرعان سوتتار جۇمىسىنا جەتكىلىكتى تۇردە كوڭىل بولمەيتىندىگىن انىقتاپ بەرگەن. قاداعالاۋ ءتارتىبى بويىنشا بىلتىرعى كورسەتكىشتەردى ەسەپكە الا وتىرىپ ايتقاندا, جوعارعى سوتقا 5384 ۇسىنىس تۇسكەن, بۇل بىلتىرعى جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 120 پايىزعا كوپ دەگەن ءسوز. بىراق بۇل جەر مەن كوكتەي ايىرماشىلىق ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ باسىندا ەنگىزىلگەن ءىس ءجۇرگىزۋ زاڭدارىنا قوسىلعان وزگەرىستەرگە بايلانىستى بولىپ وتىر.
جالپى, قازىر سوت جۇيەسىنىڭ قىزمەتى تۇراقتى, بايىپتى, ءادىل جۇرگىزىلىپ كەلەدى. وعان ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى قاڭتارىنان باستاپ سوت جۇيەسىنە ەنگەن جاڭا زاڭنىڭ اسەرى زور بولدى. رەسپۋبليكانىڭ بارلىق سوتتارى وسى زاڭدى پايدالانىپ وتىر. ول زاڭنىڭ قانداي ەرەكشەلىگى بار؟ ماسەلەن, ءبىر ەرەكشەلىك ەلىمىزدىڭ وبلىستىق سوتتارى قاڭتار ايىنان باستاپ قىلمىستىق ىستەردى قارامايتىن بولدى. وتە اۋىر, ياعني قاساقانا كىسى ءولتىرۋ سەكىلدى ىستەر ارنايى اۋدانارالىق سوتتاردا قارالادى. بۇرىن مۇنداي دارەجەلى ىستەردى وبلىستىق سوت ءبىرىنشى ساتىسىندا قارايتىن, ەندى ولار جاڭاعى اۋداندىق سوتتاردىڭ ءۇستىنەن تۇسكەن نارازىلىق كەلتىرىلگەن شاعىمداردى اپەللياتسيالىق تارتىپتە قارايتىن قۇزىرەتكە يە بولدى. بۇرىن سوت جۇيەسىندە, ءارينە, اپەللياتسيالىق سوت ءتارتىبى بولعاندىعى دا راس, بىراق قازىر سوت جۇيەسىنە ول تولىق ەنگىزىلدى. تولىق دەيتىن سەبەبىمىز, بۇرىن ەسكى زاڭ بويىنشا اپەللياتسيالىق سوت جاڭادان تۇسكەن ءبىر, ەكى دالەلدەردى, قۇجاتتاردى پايدالانۋعا قۇقى بار ەدى. ەندى ءبىرىنشى ساتىدا قارالماي قالعان, نە تاراپتار جەتكىزە الماي قالعان قوسىمشا دالەلدەردىڭ ءبارىن اپەللياتسيالىق سوتتىڭ قايتا قابىلداپ, تولىقتاي قاراۋىنا مۇمكىندىگى كەڭەيدى. ياعني, وبلىستىق سوتتىڭ ۇكىمدى قايتا قاراپ, جاڭاشا شەشىم شىعارۋىنا قۇقى بار.
مۇنداي ءۇش بۋىندى ساتىلىق سوتتاردىڭ تيىمدىلىگى بايقالىپ وتىر. بۇرىن سوتقا تۇسكەن ءىستىڭ شەشىمى ۇزاق ۋاقىتقا سوزىلىپ كەتەدى دەگەن اڭگىمە دە ءجيى ايتىلۋشى ەدى. قازىر ءىستى سوزۋ مۇمكىن ەمەس, وبلىستىق سوت تەز شەشىم شىعارىپ بەرۋگە ءتيىس. اپەللياتسيالىق ساتىدا قارالعان ىستەردىڭ 99 پايىزى باستاپقى كۇشىندە وزگەرىسسىز قالادى. دەمەك, ولاردىڭ شەشىمىنە ارىزدانۋشىلار ساناۋلى عانا.
دەگەنمەن, اتالعان زاڭدا كەمشىلىكتەر دە جوق ەمەس كورىنەدى. ماسەلەن, ءبىرىنشى ساتىدا قارالعان ءىستىڭ شەشىمى بەلگىلى ۋاقىتتان كەيىن كۇشىنە ەنەتىنى ءمالىم. وسى ۋاقىت ارالىعىندا تاراپتار اپەللياتسيالىق سوتقا شاعىم بەرىپ ۇلگىرمەسە, ول قارالمايدى. كاسساتسيالىق سوت تا ونى قاراي المايدى. بۇل جاعدايدا تاراپتارعا سوناۋ الىستان ارىزدارىن ارقالاپ جوعارعى سوتقا جەتۋگە تۋرا كەلەدى. بۇل كەيبىر ادامدارعا قيىنشىلىق تۋعىزاتىنى انىق. سوندىقتان جوعارعى سوت قازىرگى كۇنى مۇنداي ىستەر وبلىستىق اپەللياتسيالىق جانە كاسساتسيالىق سوتتاردا قارالۋعا ءتيىس دەگەن ۇسىنىس دايىنداۋ ۇستىندە. بۇل جوعارعى سوتقا ءتۇسىپ جاتقان ارىزداردىڭ دا سانىن ازايتۋعا مۇمكىندىك تۋعىزار ەدى. ايتپەسە, مۇندا ءبىر اپتادا 200-گە دەيىن ارىزدار قارالادى, ياعني ءبىر سۋدياعا 40, 50 ىستەن تۇسەدى. ونىڭ ءبارى ۋاقتىلى ۇلگەرۋ كەرەك دەگەن جانتالاس كەزىندە تولىققاندى قارالادى دەپ ايتۋعا دا اۋىز بارماس. دەمەك, اسىعىستىقتان ءۇستىرت قاراۋ ىقتيمالدىعى باسىم بولىپ تۇرعاندىقتان, جوعارعى سوتتىڭ اتالعان ۇسىنىسى ورىندى دەپ بىلەمىز.
بۇگىنگى وتىرىستا العاشقى ساتىلاردا قارالاتىن ىستەردىڭ دۇرىس شەشىم تابۋىنا نازار اۋدارىلدى. سۋديالار ەشقاشان قاتەلىككە جول بەرمەۋى كەرەك. ول ءۇشىن مونيتورينگ جۇرگىزۋدىڭ ءرولى ەرەكشە ارتىپ وتىر. بۇرىن سۋديالاردىڭ قىزمەتىنە باعا بەرىلگەندە ولاردىڭ شىعارعان شەشىمدەرىنىڭ قانشاسى بۇزىلعاندىعى, نە قايتا قارالماعاندىعى ەسەپكە الىناتىن ەدى. قازىردە بۇل ءتاجىريبە ساقتالىپ وتىر, بىراق وعان قوسا سۋديالاردىڭ قانداي قاتەلىك جانە قانشالىقتى ونى جىبەرەتىندىگى ەسەپكە الىناتىن بولدى. ءويتكەنى, زاڭ بۇزۋشىلىق بولسا, تاراپتار وعان قارسى ءبارىبىر نارازىلىق تانىتادى, ونداي شەشىممەن ەشكىم كەلىسپەيدى. مىنە, مونيتورينگ ءجۇرگىزىلگەندە ءىستى ءبىرىنشى قاراعان سۋديالاردىڭ كەمشىلىگى بۇرىن انىقتالعان بولسا, ول ەسكەرتۋ العاننان كەيىن جويىلدى ما, الدە سونىڭ سالدارىنان ارىزدانۋشىلار ءالى جوعارعى سوتقا جۇگىنىپ ءجۇر مە دەگەن سۇراقتار ءجىتى انىقتالادى. وسىعان قاراپ ءار سۋدياعا ءتيىستى تالاپ قويىلادى.
كەڭەستە ءسوز العان جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ توراعاسى و. جۇمابەكوۆ سوناۋ 2008 جىلى “سوت جۇيەسى جانە سۋديالار مارتەبەسى” كونستيتۋتسيالىق زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى, “جوعارى سوت كەڭەسى تۋرالى” زاڭ جاڭا رەداكتسيادا قابىلداندى, سونىمەن قاتار, ازاماتتىق جانە قىلمىستىق پروتسەسسۋالدىق زاڭدارعا بىرقاتار ءتۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى, دەدى. كونستيتۋتسياعا سايكەس سوت ءوندىرىسىن ءجۇرگىزۋدىڭ ءۇش بۋىندى جۇيەسى ىسكە قوسىلدى. سونىڭ ارقاسىندا سوت جۇيەسى اشىق ءارى حالىققا قولجەتىمدى بولا ءتۇستى. بۇل وسى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ رەسپۋبليكا سوتتارىنىڭ 1-ءشى جارتىجىلدىعىنداعى جۇمىس ءتاجىريبەسىنەن اڭعارىلادى. العا قويىلعان نەگىزگى ماقساتتار ورىندالىپ, سوت تورەلىگىن جۇرگىزۋ دەڭگەيى تۇراقتى ساقتالىپ تۇر, دەگەن و.جۇمابەكوۆ, اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار قازىرگى تالاپتارعا جاۋاپ بەرمەيتىندىگىن دە جاسىرماي العا تارتتى.
ونىڭ ايتۋىنشا, ناتيجەنىڭ نەگىزى كورسەتكىشتەر سانى ەمەس, شەتەلدىك ينۆەستورلار, زاڭدى تۇلعالار, ازاماتتار سەنىمىنىڭ كورسەتكىشى بولاتىن جۇمىس ساپاسى. ويتكەنى, مەملەكەت باسشىسى قۇقىقتىق كەڭىستىكتى جەتىلدىرۋ بويىنشا كەشەندى جانە جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزۋ جونىندەگى مىندەتتەردى العا قويىپ وتىر. ول مىندەتتەر ەلباسىنىڭ سۋديالار وداعىنىڭ V سەزىندە ءسويلەگەن سوزىندە جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2010-2020 جىلدار ارالىعىن قامتيتىن قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىندا باياندالعانى بەلگىلى. قازىرگى كۇنى سۋديالىققا كانديداتتارعا تالاپ كۇشەيە ءتۇستى. ولاردىڭ جاس مولشەرى, ومىرلىك تاجىريبەسى, ءبىلىم دەڭگەيى, جاقىن تۋىسقاندارىنىڭ وڭ نەمەسە تەرىس ارەكەتتەرى ەسەپكە الىنادى. سوندىقتان دا, قازىر اتالعان كەڭەس جاسى 30 جانە ودان دا اسقاندارعا كونكۋرس جۇرگىزگەندە باسىمدىق بەرەدى.
كەڭەستە, سونداي-اق رەسپۋبليكا سوتتارىمەن 2010 جىلدىڭ 1-ءشى جارتىجىلدىعىندا ازاماتتىق جانە اكىمشىلىك ىستەر بويىنشا سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناتيجەلەرى, سۋديالار اراسىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ارەكەت بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار, جەرگىلىكتى جانە باسقا دا سوتتاردىڭ قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق سوت اكتىلەرىنىڭ ورىندالۋى, وبلىستىق سوتتاردىڭ قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا وبلىستىق سوتتىڭ جانە سوتتار اكىمشىسىنىڭ ءوزارا ارەكەتى تۋرالى, اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋدىڭ ءتيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جونىندەگى شارالار جانە الداعى كەزەڭگە قويىلاتىن مىندەتتەر تۋرالى ايتىلىپ ءوتتى. كەڭەستە ايتىلعان ماسەلەلەرگە وراي بۇگىنگى تاڭدا سۋديالارعا مەملەكەت تاراپىنان جاسالىپ جاتقان جاقسىلىقتار از ەمەس ەكەندىگى, سونىڭ ءبىر كورىنىسى ەلباسى ۇنەمى ەرەكشە كوڭىل بولەتىندىگى, سۋديالارمەن, سۋديالار قاۋىمداستىعىمەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ كەزدەسۋى داستۇرگە اينالعاندىعى, سوندىقتان مۇنداي قارىم-قاتىناستى باعالاي ءبىلىپ, حالىق الدىنداعى مىندەتتى ابىرويلى ورىنداۋ قاجەتتىگى ايقىندالدى.
الەكساندر تاسبولاتوۆ.