سىر بويىنا جۇگەرى دە جەرسىنەدى

جۇگەرى ەگۋ تۋرالى باستاما بىلتىرعى جازدا ءوڭىر دەلەگاتسياسىنىڭ جەتىسۋ وبلىسىنداعى جاركەنت قالاسىنا جاساعان جۇمىس ساپارىنان باستالعان ەدى. سول ساپاردا قىزىلوردالىقتار «جاركەنت كراحمال-سىرنە زاۋىتى» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ وندىرىستىك الاڭدارىمەن تانىسىپ, جىلىنا 200 مىڭ تونناعا دەيىن جۇگەرى وڭدەۋگە قاۋقارى جەتەتىن ءوندىرىس ورنىنان كراحمال, سىرنە, گليۋتەن جانە مال ازىعىنا قاجەتتى ونىمدەر شىعارىلاتىنىن كوردى. بۇل ونىمدەر ىشكى نارىقتان بولەك, قىتاي, ورتالىق ازيا, تمد ەلدەرىنە ەكسپورتتالادى.

سول ساپاردا سىردان بارعان توپ وكىل­دەرى زاۋىت باسشىلارىمەن وندىرىستىك قۋاتتىلىق, شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ, ەكسپورتتىق باعىتتار جانە ەكولوگيا­لىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن جان-جاقتى تالقىلادى. ەلىمىزدەگى جۇگەرىنى تەرەڭ وڭدەيتىن ءىرى كاسىپورىنداردىڭ ءبىرى سانالاتىن زاۋىتتاعى كەزدەسۋدە وڭدەۋ ونەر­كا­سىبىن دامىتۋدا مۇنداي كاسىپ­ورىنداردىڭ تاجىريبەسى ەرەكشە ماڭىز­دى ەكەنى اتالىپ ءوتىپ, سىر وڭىرىندەگى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋعا باعىتتالعان جوسپارلار تۋرالى ءسوز بولدى. وسىدان كەيىن وبلىستا 40 ملرد تەڭگەگە قىزىلوردا كراحمال-سىرنە زاۋىتى جوباسى قولعا الىندى.

وسى سالاداعى ەل ءۇمىت كۇتىپ وتىر­عان ءىرى باستامانىڭ ءبىرى – جۇگەرىنى تەرەڭ وندەيتىن قىزىلوردا كراحمال-سىرنە زاۋىتى جوباسى. 2025–2029 جىلدار ارالىعىندا جۇزەگە اسۋعا ءتيىس جوبا ەكى كەزەڭگە بولىنگەن. اۋەلى تاۋلىگىنە 1 200 توننا جۇگەرى ءدانىن كەپ­تىرەتىن كەشەن, 30 مىڭ توننالىق ساقتاۋ قويماسى, كەيىن جۇگەرىنى تەرەڭ وڭدەيتىن زاۋىت سالىنادى. زاۋىتقا 35 گەكتار جەر تەلى­مى تابىستالىپ, 10 مىڭ گەكتارعا جۇگە­رى ەگۋگە شارۋالارمەن كەلىسىم جاسالدى. ودان بولەك, شۆەيتساريالىق «حار­ۆەست گرۋپ» كوم­پانياسىمەن بىرلەسىپ, 21 مىڭ گەكتارعا تەحنيكالىق قاراسورا, جۇگەرى, سويا وسىرەتىن اگرويندۋستريالىق كلاستەر قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر.

جوبا اياسىندا 600 ملن تەڭگەگە گەر­مانيادان اكەلىنگەن درەناج­دى قۇبىرلار مەن ارنايى سوقا, يس­پا­نيا­دان جەتكىزىلگەن جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ جابدىعى ءۇمىتتى اقتادى. جاڭا تەحنولوگيالار سۋدى ءتيىمدى پايدالانىپ, ونىمدىلىكتى ارتتىرۋعا ىقپال ەتىپ كەلەدى.

وسىلايشا, سىر اگرارشىلارى جاڭا ءبىر باستامانى قولعا الدى. وسى باعىت­تاعى جۇمىس قارقىنى وڭىردە جۇگەرىنىڭ جايقالىپ تۇراتىن كۇنى الىس ەمەستىگىن اڭعارتادى.

شۆەيتساريانىڭ «حارۆەست گرۋپ» كوم­­پانياسىمەن بىرلەسكەن باستا­ما­نىڭ بولاشاعىنا سەنىم كوپ. وب­لىس­تىق اۋىل شارۋاشىلىعى مەن جەر قاتىناستا­رى باسقارماسىنىڭ دەرەگىنشە, قۇنى 51 ملرد تەڭگەگە تەحنيكالىق قاراسورا, جۇگەرى مەن سويا وسىرىلەتىن جوبا اياسىندا 21 مىڭ گەكتارعا اگرويندۋستريالىق كلاس­تەر قۇرۋ جوسپارلانعان. قازىر كوك­تەمگى ەگىسكە جەر تەلىمىن دايىنداۋ جۇمىس­تارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.

جالپى, كەيىنگى جىلدار بەدەرىندە سىرداعى سۋ تاپشىلىعى داريا جاعا­لاۋىن­داعى ەلدى ەلەڭدەتىپ-اق تۇر. اسىرەسە نەسىبەسىن جەردەن تەر­گەن ەگىنشىلەر ءار ەگىس ماۋسىمىنان اۋ­پى­رىم­مەن ازەر شىعادى. ەگىلە­تىن كۇ­رىش كو­لەمى جىل سايىن كەمىگە­نىمەن ءوڭىردىڭ وزەن سۋىنان الار ۇلەسى كوبەيىپ تۇرعان جوق. اۋىل شارۋا­شىلىعى قۇرىلىمدارى وكىلدەرىنەن جاساقتالعان دەلەگاتسيا ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرى مەن شەت مەملەكەتتەرگە ساپارلاپ, ونداعى سۋ ۇنەمدەۋ, سۋدى مەيلىنشە از قاجەت ەتەتىن ونىمدەر ەگۋ تەحنولوگياسىمەن تانىسىپ كەلدى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ «سۋدى ۇنەم­دەيتىن وزىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ ارقىلى ەگىستىك القاپتارىن جىل سايىن 150 مىڭ گەكتارعا دەيىن كەڭەيتۋ» تۋرالى تاپسىرماسىنا سايكەس سىردا تۇركيانىڭ «Ardent Plastik» كومپانياسىمەن بىرلەسىپ, سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن وندىرەتىن زاۋىت اشۋ دا جوسپارلانىپ وتىر.

تامشىلاتىپ سۋارۋ جۇيەلەرىنە ارنالعان قۇبىرلار شىعاراتىن كومپانيا وكىلدەرى قىزىلوردادا جوبا­نىڭ ماڭىزدىلىعى مەن تيىمدىلىگىن تانىستىراتىن كەزدەسۋ ۇيىمداستىردى. سپرينكلەرلىك قوندىرعىلار, تامشىلاتىپ سۋارۋ قۇبىرلارى مەن پلاستيكالىق قۇبىرلار وندىرەتىن جو­باعا جۇمسالاتىن ينۆەستيتسيا كولەمى 30,6 ملرد تەڭگە بولادى دەپ جوس­پارلانىپ وتىر.

بىلتىرعى سۋ تاپشىلىعى كەزىندە پرە­زيدەنت تاپسىرماسىمەن وڭىرگە ۇكىمەت دەلەگاتسياسى ارنايى كەلىپ, شارۋالار­دىڭ جاعدايىمەن, ەگىستىڭ جاي-كۇيىمەن تانىسقان بولاتىن. توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنەن 139 قىز­مەتكەردەن قۇرالعان جەكە قۇرامدى جەتكىزىپ, ەكى اي بويى شارۋالاردىڭ يگىلىگى ءۇشىن اۋقىمدى جۇمىس اتقار­دى. ۇكىمەت رەزەرۆىنەن 53 ناسوس قوندىر­عىسىن الۋعا قاجەتتى قارجى ءبولىنىپ, وسىنىڭ ارقاسىندا ەگىندى شىعىنسىز جيناپ الۋعا مۇمكىندىك تۋدى.

وڭىردە سۋ رەسۋرستارىن نەعۇرلىم ءتيىمدى پايدالانۋ, سۋ شىعىنىن ازاي­تۋ ءۇشىن ەگىستىككە جاڭا تەحنولوگيا­لار ەنگىزىلىپ كەلەدى. بىلتىر ديقان­دار كۇرىش القاپتارىنىڭ 60 مىڭ گەكتارىن لازەرمەن تەگىستەپ, سۋدى ۇنەمدەپ, ونىمدىلىكتى ارتتىردى. سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن پايدالانۋ كولەمى 8 100 گەكتارعا جەتتى. شيەلى, قازالى, ارال اۋداندارىن­دا شەتەلدىك كومپانيالاردىڭ قاتى­سۋى­مەن سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن قولدانىپ جۇگەرى, جوڭىشقا ەگۋگە باعىتتالعان 3 ءىرى جوبا قولعا الىنعان. بۇل باعىتتاعى جۇمىس توقتامايدى. ويتكەنى مەملەكەت باسشىسى سۋدى كوپ قاجەت ەتەتىن داقىلدار ەگىسىن وڭتاي­لاندىرىپ, ونىڭ ورنىنا ىلعالعا ءتوزىم­دى, ونىمدىلىگى جوعارى, سۇرانىسقا يە جۇگەرى, مايلى داقىلدار كولەمىن ارتتىرۋدى تاپسىرىپ وتىر.

وسىعان بايلانىستى وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە جەر قاتىناستارى باسقارماسى, «قازسۋشار» رمك قىزىل­وردا فيليالى, سۋ رەسۋرستارىن رەتتەۋ, قورعاۋ جانە پايدالانۋ جونىندەگى ارال – سىرداريا باسسەيندىك سۋ ينسپەكتسياسى وكىلدەرى بىلتىرعى ەگىن ناۋقانى اياقتالا سالىسىمەن اۋدانداردا ەگىستىكتى تۇراقتى سۋارمالى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ جو­نىندە كەزدەسۋلەر وتكىزە باس­تادى.

سۋ تاپشىلىعىنا بايلانىستى ەگىس القاپتارىن ءارتاراپتاندىرۋدى كۇ­شەي­تىپ, كۇرىش كولەمىن وڭتايلان­دىرۋ, ونىڭ ورنىنا جۇگەرى, ماقسارى, باسقا دا سۋدى از قاجەت ەتەتىن داقىل­دار­دى ەگۋدى ۇلعايتۋ, اۋىل شارۋا­شى­لىعى تەحنيكالارى مەن ناسوس قون­دىرعىلارىنىڭ دايىندىق دەڭگەيىن ارتتىرۋ ماسەلەسىنە ارنالعان جيىن­داردا شارۋاشىلىق باسشىلارى ايتقان ۇسىنىس-پىكىرلەر دە ەسكەرۋسىز قالعان جوق.

قىزىلوردا