بىلتىر ورتالىق مۋزەيدە حاكىم ناۋرىزباەۆتىڭ 100 جىلدىعىنا, مولداحمەت كەنباەۆتىڭ 100 جىلدىعىنا, نيكولاي حلۋدوۆتىڭ 175 جىلدىعىنا, ەۆگەني سيدوركيننىڭ 95 جىلدىعىنا, ەركىن مەرگەنوۆتىڭ جانە تولەگەن دوسماعامبەتوۆتىڭ 85 جىلدىعىنا ارنالعان «ۋاقىت جاڭعىرىعى» اتتى ەسەپ بەرۋ كورمەسى اشىلدى. وندا الماتى قالاسىنىڭ سۋرەتشىلەرى, باسقا دا وڭىرلەردەن كەلگەن سۋرەتشىلەر تۋىندىلارىمەن قاتىستى. كورمەگە 112 جۇمىس قويىلدى.
ال ا.احاماننىڭ «ۇنسىزدىك» كارتيناسىندا ادام بەينەلەرىنىڭ پلاستيكاسى ارحايكالىق توتەمدەر مەن تاستان قاشالعان پۇتقا ۇقساس. كارتيناداعى فيگۋرالاردىڭ ورنالاسۋى ريتۋالدى قيمىلدا, ۋاقىت بەينەلەنبەگەن ميفولوگيالىق كەڭىستىك كورسەتىلگەن. ادام بالاسى پايدا بولعاندا ءبىرىنشى ءسوز بولدى ما, جوق الدە قيمىل بولدى ما دەگەن فيلوسوفيالىق ساۋال ءالى كۇنگە ءوز جاۋابىن تابا الماي كەلەدى. دەگەنمەن وسى ەكەۋىنىڭ دە ادام ەموتسياسىن ءبىلدىرۋشى قۇرال ەكەنى انىق. بۇل كارتينا دا وسىنى مەڭزەيتىندەي. سويلەۋ قابىلەتى دامىعانىمەن, كەيدە ادام بالاسى ءوزىنىڭ ىشكى سىرىن ايتا المايتىن حالگە تۇسەدى. كارتيناداعى ءبۇرسيىپ, قولدارىن توبەسىنە قويعان فيگۋرالاردىڭ ارتقى اياسىندا اۋىز ورنىنا ىشكە قاراي تىستەنە جۇمىلعان ءبىر سىزىقتى ۇلكەن باس بەينەلەنگەن. بۇل شەگىنە جەتكەن ۇنسىزدىك – بۇگىنگى ادامنىڭ جالعىزدىق كۇيى. بۇگىنگى تەحنوگەندى داۋىردە ادامداردىڭ ءبىر-بىرىمەن بايلانىسىنىڭ السىرەي تۇسكەنىنەن دە حابار بەرەدى.
ەكى اۆتور كارتينالارىنىڭ «ۇنسىزدىك» دەپ اتالۋىنا قاراماستان, زاكير اككاليدە ادامنىڭ جەكە, ەكزيستەنتسيالدى تۇردە باستان كەشىرەتىن ىشكى كۇيى, ال اسقار احاماننىڭ جۇمىسىندا الەمنىڭ ارحەتيپتىك قۇرىلىمى, تىلگە دەيىنگى, ۇجىمدىق كۇي رەتىندە كورىنىس تاپقان.
ج.قايرامباەۆ «انا ءتاڭىرى», ا.ابيلحاي مەن ر.ايتمۋرزاەۆتاردىڭ «قۇرباندىق شالۋ» كارتينالارى كيەلى مۇرامەن بايلانىستى. تانىمال كەسكىندەمەشى ج.قايرامباەۆتىڭ جازۋ تاسىلىندە قويۋ تۇستەر تەرەڭ فيلوسوفيالىق-سيمۆولدى ماعىناعا يە. بۇل جۇمىستان الدىڭعى تۋىندىلارىنان كورەتىن جولاۋشى سىندى تانىس كەيىپكەرلەردى دە كەزدەستىرەمىز. دەگەنمەن ج.قايرامباەۆ ءوزىنىڭ ويىن كارتينادا جايىپ سالمايدى, ونى ادامعا تۇسىنۋگە, ىزدەنۋگە, زەرتتەۋگە ورىن قالدىرادى. كەڭىستىك شىنايىلىقتان گورى ميستيكاعا تولى نەمەسە كەيبىر كەيىپكەرلەرىن قايتالاپ, ءومىردىڭ ادام جادىسىندا وشپەستەي ءىز قالدىراتىن ساتتەرىن جانە ونى ادام ساناسىندا ماڭگى قايتالانىپ تۇراتىنىنا مەڭزەگەندەي. م.نىسانباەۆتىڭ «اۋىل تىنىسى» گرافيكالىق جۇمىسى ادامعا تىنىشتىق, ادەمىلىك سەزىمىن سىيلايدى.
ب.سەيسەنحان ۇلى «كەشكى ساياحات» كارتيناسىنا باتىل اشىق تۇستەر ارقىلى ديناميكالى جانە ەكسپرەسسيالى سيپات بەرگەن.
زاكير اككالي. ۇنسىزدىك. كەنەپ, مايلى بوياۋ. 2025
سۋرەتشى زاكير اككالي «ۇنسىزدىك» كارتيناسىندا باسى مەن يىعى سالبىراپ, ۇنجىرعاسى تۇسكەن ادامنىڭ قورشاعان ورتاسىنان قول ءۇزىپ, جالعىزدىقتا قالعان كۇيى بەينەلەگەن. بۇل – ناقتى ءبىر ادامعا قاتىسسىز, كوڭىل كۇيدەگى «ۇنسىزدىك», ءومىردىڭ مانىنە ۇڭىلگەن ەكزيستەنتسيالى كۇي. كارتيناداعى كوكشىل-سۇر, جاسىل-قوڭىرقاي كومەسكى رەڭدەر بەينەنى ودان ارمەن اۋىرلاتىپ, مەڭىرەۋ جانە مىلقاۋ سەزىمدى كۇشەيتەدى. ۇنجىرعاسى تۇسكەن ادام بەينەسىنىڭ ارتقى اياعىنا قاراپ, ناقتى قاي كەڭىستىكتە ەكەنىن انىقتاي المايمىز, شىنايى الەم مەن ميفتىك شەكارالىق كەيىپكە مەڭزەيدى. بوياۋ تۇستەرىنىڭ باتىلدىعى, بەدەرى, ادەيىلەپ قالدىرىلعان كەدىر-بۇدىرلارى, ىشكى كۇشتى كەرنەپ, ءۇنسىز قارسىلىق سەزىمىن ارتتىرا تۇسكەن. ءوز-وزىمەن تۇيىقتالعان, سويلەۋدەن باس تارتقان كەيىپكەر. تىنىشتىق ونىڭ ءومىر ءسۇرۋ فورماسىنا اينالعان جانە بۇل ۇنسىزدىك – ىشكى پسيحولوگيالىق كۇيدىڭ بەلگىسى. ادام وزىمەن-ءوزى جالعىز قالعاندا ۇنسىزدىك حالدەگى جان دۇنيەسىنىڭ كۇيىن تاسىمالداۋشىسى دەنە مەن ءپىشىن بولماق.
باقىت سەيسەنحان ۇلى. كەشكى ساياحات. كەنەپ, مايلى بوياۋ. 2025
سۋرەتشىلەردىڭ ساۋساق ۇشتارىمەن سەزىنىپ جۇننەن باسىلىپ, گوبەلەندە توقىلىپ, كەراميكادا جاسالىپ, لينوگراۆيۋرادا ويىلاتىن ءداستۇرلى ماتەريالدارمەن ورىندالعان شىعارمالارى كورمە تۇجىرىمداماسىندا زاماناۋي مانگە يە بولعان. قولمەن ۇستالاتىن ءداستۇرلى ماتەريالدار ادام ساناسىنىڭ تەرەڭىندەگى ەستەلىكتەردى قايتا وياتقانداي. ايتالىق, كومپوزيتسيالىق, تۇستىك, تاقىرىپتىق شەشىمى ۇلتتىق ناقىشتاعى م.زەينەلحاننىڭ كەستەلى ونەرى بۇگىنگى زامانعا لايىق قابىلدانادى. كەستە تىگۋ تاسىلدەرىن كەرەمەت ۇيلەستىرگەن «بۇعالىق» جۇمىسى الەمدى دوڭگەلەنە تۇيىقتالعان كومپوزيتسيادا ماڭگى قوزعالىستى سيمۆولدى ماندە كەستەلەگەن. تەرەڭ فيلوسوفيالىق ويدىڭ تۇڭعيىعىنا تۇسپەستەن, ءومىردىڭ شىنايى قوزعالىس شەڭبەرىنە تۇسكەندەي بولاسىڭ.
ب.جۇماباەۆتىڭ «اجەيلەردىڭ وركەشى» جۇمىسىندا اجەسىنىڭ ارقاسىندا وتىرعان كىشكەنتاي بالا تاۋعا شىققانداي بارىنەن بيىك, جۇمىر جەر مەن اسپاننىڭ بىرىككەن كوكجيەگىنەن كوزىن تىگىپ, بار الەمدى اجەسىنىڭ ارقاسىنان كورگەندەي ءساتتى كەرەمەت بەرە بىلگەن.
بەكجان جۇماباەۆ. «اجەيلەردىڭ وركەشى». كەنەپ, مايلى بوياۋ. 2025
وسى كورمەدە الەۋمەتتىك سىني تاقىرىپتى ءاجۋا (گروتەسك) جانرىندا جازعان ەرەكشە جۇمىستىڭ ءبىرى – و.ەسەنبەكوۆتىڭ «تەگىن پالاۋ» كارتيناسى. تاباقتارىن تەگىن پالاۋعا سوزعاندار كەزەككە دە, تارتىپكە دە قاراماستان تەگىن تاراتىلعان پالاۋعا ۇمتىلعان ادامداردان بۇگىنگى مورال, ەتيكەت, تاربيە دەگەن قۇندىلىقتاردىڭ دەڭگەيىن كورەمىز. كومپوزيتسيانىڭ ورتاسىندا تۇرعان پالاۋ تاراتۋشى باسقالاردان ۇلكەن ءارى قولدارىن سوزعاندارعا ماساتتانا قارايتىنداي. كارتينانىڭ بەتى تەك ادامداردىڭ بەر-بەر دەگەن كەلبەتىنە تولعان, ول ارقىلى سۋرەتشى قوعامداعى اشكوزدىكتى كورسەتكىسى كەلسە كەرەك.
سونىمەن, كورمەگە قويىلعان جۇمىستاردىڭ تاقىرىپتارى مەن ماتەريالىنا, تاسىلىنە جاسالعان تالداۋ بويىنشا تۋىندىلاردىڭ بەينەسى ايقىن, اۆتورلىق پوزيتسيالاردىڭ دا بەيتاراپتىعى بۇل جۇمىستارداعى ءداستۇردى ساقتاۋ مەن ونى كوركەم پايىمداۋ شەكاراسى نەدە, قايدا دەگەن ساۋال تۋادى. كوپتەگەن جۇمىستاردان اكادەميالىق دايىندىق, ياعني تۇراقتى پلاستيكالىق جازۋ مانەرى كورىنەدى. ال تۇراقتىلىق سۋرەتشىنىڭ ساقتىعىمەن پارا-پار كەلەدى, بۇل دەگەنىمىز سۋرەتشى ءۇشىن ماڭىزدى ەكسپەريمەنتتەر مەن سۋرەتشىگە ءتان قىراعىلىقتى تومەندەتە تۇسەرى دە انىق. ول اسىرەسە پەيزاج جانرىنداعى, سيۋجەتتى كومپوزيتسيالى جۇمىستاردان ايقىن كورىنەدى. كەيبىر جۇمىستاردا ەكسپەريمەنت جاساۋعا دەگەن تاۋەكەلدەن اۋلاق, بەينەلەۋدىڭ تاجىريبەسىنەن وتكەن ادىستەردى قولدانادى. كورمەگە قويىلعان جۇمىستارىندا زاماناۋي بەينەلەر مەتافورالارعا ۇقساس كورىنىس تاپقان. قوعامداعى شيەلەنىستەر جوقتىڭ قاسى, سوندىقتان سۋرەتشىلەر ءتۇرلى تاريحي تاقىرىپتارعا, سيمۆولدارعا ورالادى. بۇل بۇگىنگى ونەردەگى كوركەم ويلاۋ ەرەكشەلىگىن كورسەتەدى. سودان بارىپ سۋرەتشىلەردىڭ تاقىرىپقا كوپ كوڭىل بولەتىنىن جانە ۇسىنعان جۇمىستاردا فورمالدى تۇراقتىلىق باسىم دەگەن قورىتىندىعا كەلەمىز. ءداستۇر مەن ارحەتيپتىك موتيۆتەرگە قايتا ورالۋ ماڭىزدى كوركەمونەردىڭ رەسۋرستارى بولعانىمەن, كەيبىر جاعدايدا اۆتورلىق ءمان-ماعىنا بەرۋ كەرەك بولادى. جالپى, سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ بىلتىرعى «ۋاقىت جاڭعىرىعى» ەسەپ بەرۋ كورمەسىنىڭ ەرەكشەلىگى – ەشقانداي شيەلەنىسكە قۇرىلماعان, ىشكى كوڭىل كۇي تۇراقتىلىعى. سۋرەتشىلەر پايىمداۋ مەن اراقاشىقتىقتى سانالى تۇردە ساقتاپ, وتكىر ويلاردى ايتۋدان كىدىرگەندەي. تۇراقتىلىق, تىنىشتىق, ۇنسىزدىك – كورمەنىڭ ايتاتىن ويى.
قالدىگۇل ورازقۇلوۆا,
ونەرتانۋشى