ىشكى ىستەر مينيسترلىگىندە القا وتىرىسى ءوتىپ, وندا ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ وتكەن جىلداعى جەدەل قىزمەتىنىڭ قورىتىندىسى شىعارىلىپ, الداعى كەزەڭگە جوسپارلانعان باسىم مىندەتتەرى ايقىندالدى. وتىرىستى اشقان ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرجان سادەنوۆ وتكەن جىل قۇقىقتىق ءتارتىپ پەن قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋداعى ماڭىزدى كەزەڭ بولعانىن ايتتى.
مينيستر وتكەن جىل مەملەكەت باسشىسى جاريالاعان «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتىن نىعايتۋ كەزەڭى بولعانىن اتاپ ءوتتى.
– وسى باعىتتا مينيسترلىكتە پروفيلاكتيكا جىلى جاريالانىپ, بۇل جاسالىپ قويعان قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا دەن قويۋدان بۇرىن ولاردىڭ الدىن الۋعا باسىمدىق بەرۋگە مۇمكىندىك بەردى. جۇيەلى پروفيلاكتيكا ءوز تيىمدىلىگىن دالەلدەپ, قىلمىستىڭ تۇراقتى تۇردە تومەندەۋىنە سەپتىگىن تيگىزىپ وتىر, – دەدى ە.سادەنوۆ.
جۇيەلى پروفيلاكتيكالىق ءارى جەدەل جۇمىستىڭ ارقاسىندا بىلتىر ەلدە قىلمىس سانى 6 مىڭنان اسا فاكتىگە ازايدى. اسىرەسە كىسى ءولتىرۋ, دەنساۋلىققا اۋىر زيان كەلتىرۋ, قاراقشىلىق, توناۋ, ۇرلىق, بۇزاقىلىق جانە باسقا دا اۋىر, اسا اۋىر قىلمىستار بويىنشا ايتارلىقتاي تومەندەۋ بايقالعان. سونداي-اق قوعامدىق ورىنداردا جانە كوشەلەردە جاسالاتىن قىلمىس سانى ازايىپ, قارۋ قولدانۋ ارقىلى جانە بۇرىن سوتتالعان ادامدار تاراپىنان جاسالاتىن قايتالاما قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تومەندەگەن. ال قىلمىستىڭ بارلىق ءتۇرى بويىنشا, ونىڭ ىشىندە اسا اۋىر قىلمىستاردى اشۋ دەڭگەيى 98%-عا دەيىن ارتىپتى.
مينيسترلىكتىڭ القا ماجىلىسىندە وتكەن جىلدارى جاسالعان 2,7 مىڭنان اسا قىلمىس اشىلعانى ايتىلدى. بۇل قابىلدانىپ جاتقان شارالاردىڭ تيىمدىلىگىن جانە جازانىڭ بۇلتارتپاستىعىن قامتاماسىز ەتۋ جولىنداعى ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ ۇستانىمىن كورسەتەدى. بىلتىر پوليتسيا ىزدەۋدە جۇرگەن 1,6 مىڭنان اسا قىلمىسكەردى ۇستاپتى. سونداي-اق حابار-وشارسىز كەتكەن 20 مىڭنان اسا ازاماتتىڭ جۇرگەن جەرى انىقتالىپ, ولار وتباسىلارىنا قايتارىلدى. جابىرلەنۋشىلەردىڭ قۇقىقتارى قامتاماسىز ەتىلىپ, ولارعا كەلتىرىلگەن زالال بويىنشا شامامەن 60 ملرد تەڭگە وتەلدى. 17 ملن-نان اسا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ جولى كەسىلدى. وسىلايشا, اۋىر سالدارعا اكەپ سوعۋى مۇمكىن زاڭ بۇزۋشىلىقتار ەرتە كەزەڭدە توقتاتىلىپتى. 9 مىڭنان اسا بالا مەن ءجاسوسپىرىم تالىمگەرلىك, سپورت جانە پروفيلاكتيكا باعدارلامالارىمەن قامتىلعان. 23 مىڭنان اسا جۇرگىزۋشى ماس كۇيدە كولىك باسقارعانى ءۇشىن ۇستالىپ, جولداعى جۇزدەگەن قايعىلى جاعدايدىڭ الدىن الۋ مۇمكىن بولعان.
ۇيىمداسقان جانە ترانسۇلتتىق قىلمىسپەن كۇرەسۋ جۇمىسى ايتارلىقتاي كۇشەيتىلگەن. ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتاردى قۇرۋ جانە باسقارۋ فاكتىلەرى بويىنشا 78 قىلمىستىق ءىس قوزعالعان, ونىڭ ىشىندە 10 ءىس – ترانسۇلتتىق سيپاتتا. قىلمىستىق قاۋىمداستىقتاردىڭ 299 كوشباسشىسى مەن قاتىسۋشىسى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. زاڭسىز اينالىمنان 2,5 مىڭنان اسا قارۋ تاركىلەنىپتى.
ال ەسىرتكى قىلمىستارىنا قارسى قابىلدانعان كەشەندى شارالاردىڭ ناتيجەسىندە, 31,7 توننا ەسىرتكى تاركىلەنگەن. بۇل – 12 ملن-نان اسا ءبىر رەتتىك دوزاعا تەڭ. 109 ەسىرتكى زەرتحاناسى جويىلعان, ونىڭ ىشىندە 13-ءى سينتەتيكالىق ەسىرتكى ءوندىرىپ كەلگەن. بۇعان قوسا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ناشاقورلىققا جانە ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەستىڭ 2026–2028 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارى بەكىتىلىپتى.
كيبەرقىلمىسپەن دە كۇرەس جۇيەلى تۇرگىزىلىپ, 84,5 ملن الاياقتىق قوڭىراۋ بۇعاتتالعان. 13 call-ورتالىق جويىلعان, ال ولاردىڭ ىشىندە شەتەلدە ورنالاسقاندارى دا بار.
– «دروپپەرلىك» فاكتىلەرى بويىنشا ينتەرنەت-الاياقتارىنا كومەكتەسكەن ادامدارعا قاتىستى 56 قىلمىستىق ءىس تەرگەلىپ جاتىر. كيبەرقىلمىسپەن كۇرەس جونىندەگى بۇۇ كونۆەنتسياسىنا قول قويىلدى, بۇل ترانسشەكارالىق تسيفرلىق قىلمىستاردى توقتاتۋ سالاسىندا حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتەدى. قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسى سالاسىندا مەملەكەتتىك-جەكە سەرىكتەستىك فورماتى اياسىندا العاش رەت جاڭا كولونيا سالىندى, – دەدى ىشكى ىستەر ءمينيسترى.
جيىن بارىسىندا ءىىم باسشىسى وبلىستىق جانە اۋداندىق پوليتسيا ورگاندارى جەتەكشىلەرىنىڭ ەسەبىن تىڭداپ, كەمشىلىكتەردى اتاپ كورسەتتى جانە ولاردى جويۋ بويىنشا ناقتى شارالار قابىلداۋدى تاپسىرىپ, جەكە جاۋاپكەرشىلىك تۋرالى ەسكەرتتى.
وتىرىستا وسى جىل ەلىمىزدە پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىمەن تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى دەپ جاريالانعانى ايتىلدى. مينيستر بۇل باعىتتىڭ ءىىم قىزمەتىنىڭ دە الداعى جۇمىسىندا باسىمدىق بولاتىنىن اتاپ ءوتتى.
– مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكت مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدىڭ نەگىزگى قۇرالىنا اينالۋعا ءتيىس. ءىىم ءۇشىن بۇل قوعامدىق قاۋىپسىزدىك پەن قۇقىق ءتارتىبىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە كوشۋ دەگەندى بىلدىرەدى, – دەدى ە.سادەنوۆ.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ءىىم قۇرىلىمىندا تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت دەپارتامەنتى قۇرىلىپ, قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا ينتەللەكتۋالدى جۇيەلەردى ودان ءارى ەنگىزۋ شارالارى قابىلدانىپ جاتىر ەكەن. ۇلتتىق بەينەمونيتورينگ جۇيەسىن ىسكە قوسۋ اياسىندا «قاۋىپسىز قالا» جوباسىن دامىتۋعا, كوشەلەر مەن قوعامدىق ورىندارداعى قاۋىپسىزدىك دەڭگەيىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ۆيدەواناليتيكالىق الگوريتمدەر ەنگىزىلىپ جاتىر.
سونداي-اق «ورتالىق – وبلىس – اۋدان» قاعيداسى بويىنشا تالدامالىق فۋنكتسيالارى بار جەدەل باسقارۋ ورتالىقتارىن قۇرۋ جۇمىسى جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى. اپپاراتتىق-باعدارلامالىق كەشەندەر مەن درونداردى قولدانۋ كەڭەيتىلىپ, بۇل جول-كولىك وقيعالارىندا قازا تاپقاندار سانىن 10%-عا ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرىپتى. بۇدان بولەك, ىشكى ىستەر ءمينيسترى قىلمىس دەڭگەيىن تومەندەتۋ, قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ شارالارىن دامىتۋ مەن تەرەڭدەتۋ, قىزمەتكە تسيفرلىق جانە ينتەللەكتۋالدى شەشىمدەردى بەلسەندى ەنگىزۋ, ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرىنە جەدەل ءارى ساپالى جاۋاپ بەرۋ بويىنشا بىرقاتار ناقتى تاپسىرما بەردى.
سونىمەن قاتار ە.سادەنوۆ بيىل ۆەدومستۆولىق ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋعا, ازاماتتىق جوو-لارمەن بىرلەسكەن باعدارلامالاردى دامىتۋعا, ۆەدومستۆولىق وقۋ ورىندارىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاڭارتۋعا جانە زاماناۋي وقۋ پراكتيكالارىن ەنگىزۋگە كۇش سالۋ قاجەتتىگىن دە باسا ايتتى. ەڭ باستىسى قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ تۋرالى جاقىندا قابىلدانعان زاڭدى ىسكە اسىرۋعا دايىن بولۋدى تاپسىردى. سول زاڭنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتىپ, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاي وتىرىپ, قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى تۇراقتى تۇردە ارتتىرۋعا بەلسەندى جانە الدىن الا ارەكەت ەتۋدىڭ ناقتى مىندەتتەرىن ايقىنداپ بەردى.