پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «قازاقستان جاڭعىرۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە قادام باستى» اتتى باعدارلامالىق سۇحباتىندا كوتەرىلگەن باسىمدىقتاردى ناقتى ىسكە اسىرۋعا ارنالدى. سونداي-اق كۇن تارتىبىندەگى تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكت سالاسىن دامىتۋ ماسەلەسى قارالدى.
وتىرىس بارىسىندا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى, سالالىق رەفورمالاردىڭ مازمۇنى, سونداي-اق 2026 جىلدى تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى رەتىندە وتكىزۋگە قاتىستى مىندەتتەر جان-جاقتى قارالدى. ۇكىمەت باسشىسى ءتيىستى مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولارعا ناقتى تاپسىرمالار جۇكتەدى.
پرەمەر-مينيستر پرەزيدەنت سۇحباتى ەل دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق باعدارىن ايقىنداپ بەرگەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەت الدىنا قول جەتكىزىلگەن ەكونوميكالىق ءوسىمدى ساقتاپ قانا قويماي, ۇزاقمەرزىمدى ناتيجەگە نەگىزدەلگەن جاڭا دامۋ قارقىنىن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتىن قويىپ وتىر. بۇل مىندەت ەنەرگەتيكا, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى, كولىك پەن لوگيستيكا, ينۆەستيتسيا تارتۋ, اگروونەركاسىپ كەشەنى, تۋريزم سەكىلدى نەگىزگى سالالاردى قامتيدى.
ولجاس بەكتەنوۆ فيسكالدىق ساياساتتىڭ جاڭا تاسىلدەرىنە دە ارنايى توقتالدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇستانىمىنا سايكەس, باقىلاۋ مەن قىسىمنان گورى سەرىكتەستىككە نەگىزدەلگەن مودەلگە كوشۋ قاجەتتىگى ايتىلدى. بۇل رەتتە قوعامداعى جانە ەكونوميكاداعى تەڭسىزدىكتەردى جۇيەلى تۇردە ازايتۋ ماڭىزدى. ەنەرگەتيكا مەن كوممۋنالدىق سەكتورداعى رەفورمالاردى ۋاقتىلى ءارى ساپالى ىسكە اسىرۋ – وسى باعىتتاعى باستى شارتتاردىڭ ءبىرى.
ۇكىمەت باسشىسى «ادىلەتتى تاريفتەر» قاعيداتىن الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ ماڭىزدى تەتىگى رەتىندە اتاپ ءوتتى. مەملەكەت تەك شىن مانىندە مۇقتاج ازاماتتارعا عانا تىكەلەي قولداۋ كورسەتۋگە ءتيىس. وسىعان بايلانىستى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبانى ناقتى ىسكە اسىرۋدى جەدەل باستاۋى قاجەت.
كولىك-لوگيستيكا سالاسىنا قاتىستى دا ناقتى مىندەتتەر ايقىندالدى. پرەمەر-مينيستر كولىك-لوگيستيكالىق توراپتاردى دامىتۋ, تەڭىز پورتتارىن, اۋەجايلار مەن تەمىرجول ۆوكزالدارىن جاڭعىرتۋ باعىتىنداعى جۇمىستاردىڭ جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن ايتتى. بۇل سالادا جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇيىمدار بەلگىلەنگەن. كولىك مينيسترلىگى, ءوڭىر اكىمدىكتەرى مەن ۇلتتىق كومپانيالار بەكىتىلگەن ءىس-شارالاردىڭ ۋاقىتىندا ءارى ساپالى ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس.
اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا توقتالعان ولجاس بەكتەنوۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەگىن شارۋاشىلىعىنداعى وڭ ناتيجەلەردى جوعارى باعالاعانىن جەتكىزدى. بۇعان قوسا مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا تىڭ سەرپىن بەرۋ قاجەتتىگى اتاپ ءوتىلدى. وسىعان بايلانىستى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە ءبىر اپتادا ەت ءوندىرىسى مەن ەكسپورت كولەمىن ارتتىرۋ جونىندەگى ناقتى شارالار, سونداي-اق مال شارۋاشىلىعىن ودان ءارى دامىتۋعا ارنالعان ۇسىنىستار ازىرلەۋ تاپسىرىلدى.
پرەمەر-مينيستر ەگىنشىلەردى تىكەلەي سۋبسيديالاۋدان گورى جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەۋ تەتىگىنىڭ تيىمدىلىگىن اتاپ ءوتتى. بۇل قۇرال ءوزىنىڭ ناتيجەلىلىگىن كورسەتتى. سوندىقتان اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى «بايتەرەك» حولدينگىمەن بىرلەسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋدىڭ وسىنداي ءتيىمدى قارجى قۇرالدارىن كەڭەيتۋدى جالعاستىرۋى قاجەت.
ينفوگرافيكانى جاساعان – امانگەلدى قياس, «ەQ»
تۋريزم سالاسى دا ۇكىمەت وتىرىسىندا كەڭىنەن قارالدى. پرەزيدەنتتىڭ باعدارلامالىق سۇحباتىندا تۋريزم ەكونوميكانىڭ بىرنەشە سەكتورىن قامتيتىن مۋلتيپليكاتيۆتى سالا ەكەنى ايتىلعان. وسىعان وراي بارلىق ورتالىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ءوڭىر اكىمدىكتەرىنىڭ ۇيلەسىمدى جۇمىسى قاجەت. پرەمەر-مينيستر تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگىنە ءوڭىر اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسىپ, ءبىر اي مەرزىمدە ناقتى ءىس-شارالار جوسپارىن ازىرلەۋ ارقىلى 2029 جىلعا دەيىنگى ءتۋريزمدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋدى تاپسىردى. بۇعان قوسا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, سالاداعى كادرلىق الەۋەتتى كۇشەيتۋ جونىندە قوسىمشا شارالار قابىلداۋ مىندەتتەلدى.
سيرەك جەر مەتالدارى ماسەلەسى دە نازاردان تىس قالمادى. پرەمەر-مينيستر بۇل باعىتتا جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى كودەكسكە وزگەرىستەر ەنگىزىلگەنىن, گەولوگيالىق بارلاۋعا قوماقتى قارجى ءبولىنىپ جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى. وسىعان بايلانىستى ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىنە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور جانە شەتەلدىك سەرىكتەستەرمەن بىرگە قول جەتكىزىلگەن كەلىسىمدەردى جەدەل ىسكە اسىرۋ تاپسىرىلدى. ال ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى سالالىق اگەنتتىكپەن بىرلەسىپ, اتوم ەنەرگەتيكاسى جوبالارىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىن تۇراقتى باقىلاۋدا ۇستاۋعا مىندەتتەلدى.
الەۋمەتتىك سالاعا قاتىستى ماسەلەلەر دە وتىرىستىڭ وزەگىنە اينالدى. پرەمەر-مينيستر مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, بارلىق الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەر تولىق كولەمدە ورىندالاتىنىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار جەكەمەنشىك مەكتەپتەر مەن مەديتسينالىق ۇيىمداردى سۋبسيديالاۋ ساياساتىن قايتا قاراۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. ارتىق قارجىلاندىرۋدى توقتاتۋ, ادال باسەكەگە قابىلەتسىز قۇرىلىمدارعا بيۋدجەت قاراجاتىن جۇمساماۋ قاجەتتىگى باسا ايتىلدى.
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ, جاردەماقىلار مەن الەۋمەتتىك تولەمدەردى تاعايىنداۋ كەزىندە الاياقتىقتىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان كەشەندى شارالار ازىرلەۋگە ءتيىس. ال ىشكى ىستەر مينيسترلىگى تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ, جولدار مەن قوعامدىق ورىندارداعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى انىقتاۋ مەن الدىن الۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋگە مىندەتتەلدى. وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىن وقىتۋ باعدارلامالارىنا ەنگىزۋ جۇمىسىن جالعاستىرادى.
ولجاس بەكتەنوۆ پرەزيدەنتتىڭ باعدارلامالىق سۇحباتى تاياۋ كەزەڭگە ارنالعان ناقتى ماقسات-مىندەتتەردى ايقىنداپ بەرگەنىن اتاپ ءوتتى. بارلىق ورتالىق پەن جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگاندار, ۇلتتىق كومپانيالار بۇل مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ناتيجەگە باعىتتالعان جۇمىس ىستەۋى كەرەك. «ەسەپ پەن پرەزەنتاتسياعا ەمەس, ناقتى ىسكە كوشەيىك. ناتيجە بولماسا, قالعانىنىڭ ءبارى – بوس ءسوز», دەدى و.بەكتەنوۆ.
وتىرىستا 2026 جىلدى تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى رەتىندە وتكىزۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا نازار اۋدارىلدى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, باستى ماقسات – وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ارقىلى حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋ. تسيفرلىق ونىمدەردىڭ ناقتى پايداسىن ءاربىر ازامات كۇندەلىكتى ومىردە سەزىنۋگە ءتيىس.
ەلىمىزدى تولىققاندى تسيفرلىق مەملەكەتكە اينالدىرۋ مىندەتى قويىلىپ وتىر. بۇل باعىتتا ەلىمىز تسيفرلىق شەشىمدەر مەن قىزمەتتەردى جاساپ قانا قويماي, ولاردى ەكسپورتتاي الاتىن جەتەكشى ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلۋعا ۇمتىلۋى قاجەت. بىلتىر تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا بىرقاتار ءىرى جوبالار ىسكە اسىرىلدى, زاڭنامالىق بازا قالىپتاستى, ەسەپتەۋ قۋاتتارى قامتاماسىز ەتىلدى, alem.ai ۇلتتىق جاساندى ينتەللەكت ورتالىعى ىسكە قوسىلدى. وتاندىق IT-قىزمەتتەر ەكسپورتى شامامەن 1 ملرد دوللارعا جەتتى.
بۇعان قوسا ۇكىمەت باسشىسى پراكتيكالىق قولدانۋعا دايىن تسيفرلىق شەشىمدەردىڭ جەتىسپەيتىنىن سىنعا الدى. جاڭا تەحنولوگيالار پروتوتيپ دەڭگەيىندە قالىپ قويماي, ناقتى ومىرگە ەنگىزىلۋگە ءتيىس. ەسكىرگەن بيزنەس-ۇدەرىستەردەن ارىلىپ, قۇرىلىس سالاسىندا BIM-مودەلدەردى, وندىرىستە روبوتتاندىرۋدى, اۋىل شارۋاشىلىعىندا سەرپىندى IT-شەشىمدەردى كەڭىنەن ەنگىزۋ قاجەت.
جاساندى ينتەللەكتىنىڭ دامۋى الاياقتىقتىڭ جاڭا تۇرلەرىن دە تۋىنداتاتىنىن ەسكەرگەن ولجاس بەكتەنوۆ ىشكى ىستەر جانە جاساندى ينتەللەكت مينيسترلىكتەرىنە وسىنداي قاتەرلەردى ءتيىمدى انىقتايتىن تەتىكتەر ازىرلەۋدى تاپسىردى. قوعامنىڭ تسيفرلىق شەشىمدەرگە دەگەن سەنىمىن نىعايتۋ ءۇشىن تۇراقتى ءارى پرواكتيۆتى جۇمىس جۇرگىزۋ ماڭىزدى.
تسيفرلاندىرۋ جىلىن تابىستى وتكىزۋ ءۇشىن كاسىبي قاۋىمداستىق پەن حالىقتى كەڭىنەن تارتۋ قاجەت. وسىعان بايلانىستى جاساندى ينتەللەكت مينيسترلىگىنە قاڭتار ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن جىلدىق ءىس-شارالار جوسپارىن بەكىتۋ مەن «Digital Qazaqstan» ستراتەگياسىن جەدەل ازىرلەۋ تاپسىرىلدى. بۇعان قوسا قابىلدانعان تسيفرلىق كودەكستى ىسكە اسىرۋ اياسىندا زاڭعا تاۋەلدى بارلىق قۇقىقتىق اكتىلەردى سايكەستىككە كەلتىرۋ جانە قوعامعا كەڭىنەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋگە ءتيىس.
پرەمەر-مينيستر جاساندى ينتەللەكتىنى مەملەكەتتىك سەكتوردا ەنگىزۋ فورمالدى اۆتوماتتاندىرۋمەن شەكتەلمەي, باسقارۋ جۇيەسىن تۇبەگەيلى قايتا قاراۋعا الىپ كەلۋى كەرەكتىگىن ايتتى. مەملەكەتتىك فۋنكتسيالاردى ورىنداۋدىڭ ءتيىمدى مودەلدەرىنە كوشۋ, بيۋروكراتيانى قىسقارتۋ – باستى ماقسات. بۇل باعىتتاعى ۇيلەستىرۋ جۇمىستارى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ ءمينيسترى جاسلان ماديەۆكە جۇكتەلدى. ونىڭ ايتۋىنگشا, 2027 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قازاقستان حالقىنىڭ 99%-ى جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتىلەتىنىن ايتتى.
«پرەزيدەنت ازاماتتاردىڭ تسيفرلىق قىزمەتتەرگە تەڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىن ورىنداۋ شەڭبەرىندە الداعى ەكى جىلدا 3 مىڭنان استام اۋىل ينتەرنەتكە تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلىلەرى ارقىلى قوسىلاتىن بولادى», دەدى ول.
جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە 5G جەلىسى ەلىمىزدىڭ 20 قالاسىندا قولجەتىمدى ەكەن. وسى جىلى بازالىق ستانسالاردى ورناتۋ جۇمىستارى ءارى قاراي جالعاسۋعا ءتيىس. «وسى قالالار اۋماعىنىڭ 75%-نا دەيىن قامتۋ ماقساتىندا جاڭا 5G بازالىق ستانسالارىن ورناتۋ جۇمىستارى جالعاستىرىلادى. سونداي-اق اۆتوجولداردى ءموبيلدى بايلانىسپەن قامتۋ بويىنشا جوبا ىسكە قوسىلدى. بۇل رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق ماڭىزى بار 40 مىڭ شاقىرىم جولدى قۇرايدى. جوبانى الداعى ەكى جىلدا اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر», دەدى ج.ماديەۆ.