مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ وتكەن جىلى جاساندى ينتەللەكت سالاسىنا ەرەكشە ءمان بەردى. 2025 جىلى قىركۇيەك ايىنداعى جولداۋىندا ناقتى تاپسىرمالار بەرىپ, جي-ءدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. «ۇكىمەت ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىن جاڭعىرتۋ ءۇشىن جاپپاي جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ قاجەت. قازاقستاندى باسەكەگە قابىلەتتى ەل رەتىندە دامىتامىز دەسەك, جۇمىسىمىزدى جاڭاشا تاسىلمەن جۇرگىزۋىمىز كەرەك», دەگەن ەدى پرەزيدەنت. بۇل سالاداعى وتكەن جىلى اتقارىلعان ىستەردى گازەتتىڭ الدىڭعى سانىندا جازعان بولاتىنبىز. بيىل دا جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلاندىرۋ سالاسى قارقىندى دامۋىن توقتاتپاق ەمەس. 3 جىلدىڭ ىشىندە تولىق تسيفرلى مەملەكەتكە اينالۋ ءۇشىن الدا IT ەكسپورتىن ارتتىرۋ, جي-ءدى بارلىق سالاعا ەنگىزۋ, بارشاعا قولجەتىمدى ەكوجۇيە قالىپتاستىرۋ مىندەتى تۇر. سونداي-اق جي-ءدىڭ يگىلىگىن كورسەتەتىن اۋقىمدى جوبالار نارىققا شىعارىلماق.
جۇرگىزۋشىسىز تاكسي
جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگى بيىلدان باستاپ ەلىمىزدە جۇرگىزۋشىسىز تاكسي جوباسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. الدىمەن نورماتيۆتىك جانە تەحنولوگيالىق پىسىقتاۋ جۇرگىزىلىپ, ودان كەيىن قاناتقاقتى رەجىمدە ىسكە قوسۋ كوزدەلگەن. جۇرگىزۋشىسىز تاكسي قالالىق موبيلدىلىكتى ۇزاقمەرزىمدى دامىتۋ ستراتەگياسىنىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە قاراستىرىلادى. حالىقارالىق زەرتتەۋلەرگە سايكەس, اۆتونومدى كولىك تەحنولوگيالارى ادام فاكتورىن ازايتۋ ارقىلى جول-كولىك وقيعالارىنىڭ سانىن تومەندەتۋگە, كولىك قوزعالىسىن ءتيىمدى باسقارۋعا جانە حالىقتىڭ ءتۇرلى توپتارى ءۇشىن قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن بىرگە مۇنداي شەشىمدەر ءىرى قالالاردا ورنىقتى كولىك جۇيەسىن قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتىنە اينالماق. جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگى تسيفرلىق اكتيۆتەر جانە سەرپىندى تەحنولوگيالار كوميتەتىنىڭ توراعاسى عيززات بايتۇرسىنوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل باعىتتا ەڭ الدىمەن قاۋىپسىزدىك پەن جاۋاپكەرشىلىك ماسەلەلەرى نازاردا بولادى.
ء«بىز ءۇشىن ادام مەن الگوريتمدەردىڭ ءوزارا ارەكەتتەسۋىن الدىن الا پىسىقتاۋ, سونداي-اق اۆتونومدى كولىكتىڭ زاڭدى ءارى اشىق دامۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن نورماتيۆتىك بازانى دايىنداۋ ماڭىزدى. اۆتونومدى تاكسي – تەحنولوگيالار ادام يگىلىگىنە قىزمەت ەتەتىن «اقىلدى قالا» ەكوجۇيەسىنىڭ ءبىر بولىگى», دەدى ول.
ال «Yandex Qazaqstan» اۆتونومدى كولىك جوباسىن الدىمەن قاناتقاقتى رەجىمدە ىسكە قوسپاق. كومپانيا باسشىسى تيمۋر شالەكەنوۆتىڭ سوزىنشە, قاناتقاقتى كەزەڭدە تاۋلىك بويى ديسپەتچەرلىك بايلانىس, ساپارلاردى ساقتاندىرۋ جانە جول جاعدايىن ۇزدىكسىز باقىلايتىن جاساندى ينتەللەكتىگە نەگىزدەلگەن باسقارۋ جۇيەسى قاراستىرىلعان. تاجىريبە جيناقتالىپ, جۇيەنىڭ تۇراقتىلىعى دالەلدەنگەن سايىن قىزمەت اۋقىمى بىرتىندەپ كەڭەيتىلەدى.
باسىم باعىتتار
ال ەلدەگى ءىرى IT ورتالىق «Astana hub» بيىل كيبەرقاۋىپسىزدىك, يندۋستريالىق جانە وندىرىستىك يننوۆاتسيالار, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنا باعىتتالعان ستارتاپ جوبالارعا باسىمدىق بەرمەك. ورتالىق باسشىسى ماعجان ماديەۆتىڭ ايتۋىنشا, جي كۇندەلىكتى قولداناتىن قۇرالعا اينالۋعا ءتيىس.
ء«بىز رەزيدەنتتەرىمىزدىڭ تابىسى الداعى ۋاقىتتا دا وسەدى دەپ كۇتەمىز, سونىڭ ىشىندە ەكسپورت ءتۇسىمى ارتادى دەگەن ۇلكەن ءۇمىتىمىز بار. سونىمەن قاتار الەمدىك نارىققا باعىتتالعان, جاساندى ينتەللەكتىگە نەگىزدەلگەن ستارتاپتار سانى كوبەيەدى دەگەن سەنىم بار. قازىرگى تاڭدا ءبىز ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى باعىتتار – كيبەرقاۋىپسىزدىك, يندۋستريالىق جانە وندىرىستىك يننوۆاتسيالار, سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا جاساندى ينتەللەكتىنى كەڭىنەن ەنگىزۋ. جي بۇل سالادا تەك قاناتقاقتى جوبا رەتىندە ەمەس, كۇندەلىكتى تاجىريبەدە قولدانىلاتىن قۇرالعا اينالۋعا ءتيىس. وسى باعىتتاردا وتاندىق فاۋندەرلەردىڭ ناتيجەگە قول جەتكىزگەنىن قالايمىز. بولاشاعى بار جوبالار رەتىندە «ZYPL AI», «Grand Mobile», «Alma» ستارتاپتارىن اتاپ وتۋگە بولادى. بۇلار – دامۋ الەۋەتى جوعارى, نارىقتا ءوز ورنىن تابا باستاعان جوبالار. دەگەنمەن, الداعى ۋاقىتتا جاڭا كوماندالار قارقىندى ءوسىپ, جاقسى ناتيجەگە جەتۋى ابدەن مۇمكىن. مۇنداي جوبالاردىڭ پايدا بولۋى ەكوجۇيەنىڭ دامىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. باعىت ايقىن, مۇمكىندىك بار. ەندى باستىسى – يدەيانى جۇيەلى ىسكە اسىرىپ, نارىق تالابىنا ساي ءوسۋ», دەيدى ول.
قازاق ءتىلى – جي ءتىلى
بيىل عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم سالاسىندا دا تسيفرلاندىرۋ جۇمىسى جەتىلدىرىلمەك. ۆيتسە-مينيستر دينارا ريناتقىزىنىڭ سوزىنشە, پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامىنىڭ جاساندى ينتەللەكت قۇرالدارىن مەڭگەرۋى مىندەتتى نورماعا اينالىپ, سەرتيفيكاتتاۋ ءراسىمى جاپپاي ەنگىزىلەدى. ۋنيۆەرسيتەتتەردەگى اكىمشىلىك, وقۋ جانە اكادەميالىق ۇدەرىستەردىڭ باسىم بولىگى تسيفرلىق فورماتتا جۇزەگە اسىپ, شەشىم قابىلداۋ دەرەكتەرگە نەگىزدەلگەن اناليتيكا ارقىلى جۇرگىزىلەدى.
«عىلىم سالاسىندا 2026 جىل تسيفرلىق عىلىمي پورتالدىڭ تولىققاندى ىسكە قوسىلۋىمەن ەرەكشەلەنبەك. عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى, زەرتحانالار مەن جوبالار تۋرالى بارلىق دەرەك ءبىر جۇيەگە جيناقتالىپ, عىلىمي قىزمەتكە قاتىستى مەملەكەتتىك قىزمەت تولىقتاي ەلەكتروندى فورماتتا كورسەتىلەدى. عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردى جوسپارلاۋ, كونكۋرستىق ىرىكتەۋ, قارجىلاندىرۋ, مونيتورينگ پەن ەسەپ بەرۋ جۇمىستارى تولىعىمەن تسيفرلىق فورماتقا كوشىپ, اشىقتىق پەن تيىمدىلىك كۇشەيتىلەدى. بۇل وزگەرىستەر جاس عالىمداردىڭ عىلىمي جوبالارعا قاتىسۋىن جەڭىلدەتىپ, عىلىمعا كەلۋىن ىنتالاندىرۋعا باعىتتالادى», دەيدى ۆيتسە-مينيستر.
سونداي-اق بيىل قازاق ءتىلىنىڭ ۇلتتىق سوزدىك قورى مەن ۇلتتىق كورپۋسىنىڭ مازمۇنى بايىتىلىپ, بىرىڭعاي مەملەكەتتىك پلاتفورما رەتىندە جۇمىس ىستەي باستايدى. ەلدەگى بارلىق سوزدىك, تەرمينولوگيالىق بازالار مەن ماتىندىك كورپۋس جۇيەلەنىپ, وتاندىق ازىرلەۋشىلەر ءۇشىن اشىق دەرەك كوزىنە اينالادى. بۇل قازاق تىلىندەگى اۆتوماتتى اۋدارمانى, ءماتىن وڭدەۋ مەن ينتەللەكتۋالدى اگەنتتەردى دامىتۋعا سەرپىن بەرىپ, جاساندى ينتەللەكتىنى قازاق تىلىندە قولدانۋ اياسىن كەڭەيتەدى.
ەسەپتەۋ ينفراقۇرىلىمى باعىتىندا 2026 جىلى سۋپەركومپيۋتەرلىك كلاستەرلەردى ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىندا كەڭىنەن پايدالانۋ كوزدەلىپ وتىر. جوعارى وقۋ ورىندارى مەن عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى ءۇشىن ارنايى تاريفتەر مەن جەڭىلدەتىلگەن قولجەتىمدىلىك تەتىكتەرى ىسكە قوسىلىپ, كۇردەلى ەسەپتەۋلەر مەن جاساندى ينتەللەكت مودەلدەرىن ەل ىشىندە دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرىلەدى. وسىلايشا, بيىل تسيفرلىق ساياساتتىڭ سوزدەن ىسكە وتەتىن, دەرەك, ءتىل, ينفراقۇرىلىم, كادر الەۋەتىن ءبىر ارناعا توعىستىراتىن كەزەڭى بولماق.