كاسىپكە باستار كوللەدج

اۋديتوريادان – نارىققا

كوللەدجدە ءبىلىم بەرۋ دۋالدى وقىتۋ مودەلىنە نەگىزدەلگەن. ياعني وقۋدىڭ 60 پايىزى پراكتيكاعا, 40 پايىزى تەورياعا باعىتتالعان. بۇل ءتاسىل اسىرەسە ماركەتينگ, تاماق­تاندىرۋدى ۇيىمداستىرۋ, اسپاز-كونديتەر ماماندىقتارىندا تولىق جۇزەگە اسىپ وتىر. ستۋدەنتتەر وقۋ بارىسىندا-اق ءىرى ساۋدا جەلىلەرىندە, قوعامدىق تاماقتاندىرۋ ورىندارىندا تاجىريبەدەن وتەدى.

كوللەدج ديرەكتورى مىرزابەك كۇجىموۆتىڭ ايتۋىنشا, كوزقاراس وزگەرمەي ناتيجە بولمايدى.

«شىندىعىندا, ءۇي سالاتىن دا, جول توسەيتىن دە, كولىك جوندەيتىن دە, تاماق ازىرلەيتىن دە – وسى جۇمىسشى ماماندار. كەيىنگى جىلدارى بۇل كاسىپ يەلەرى لايىقتى باعاسىن الماي, ماراپات پەن قۇرمەتتەن تىس قالىپ كەلدى. كوپشىلىك وڭاي ءارى تەز بايىپ كەتەتىن ماماندىقتارعا ۇمتىلدى. جۇمىسشى ماماندىقتار جىلى وسى كوزقاراستى وزگەرتتى. بۇگىندە مەملەكەت تە, ءبىلىم سالاسى دا, جۇمىس بەرۋشىلەر دە بۇل باعىتقا ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ وتىر. ەڭ باستى وزگەرىس – جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ كوزقاراسى. بۇرىن كادر دايارلاۋ تەك كوللەدجدىڭ مىندەتى دەپ قارالسا, قازىر نارىققا قاجەتتى ماماندى بىرلەسە دايارلاۋ قاجەت ەكەنى ايقىندالدى», دەدى ول.

وسى ۇستانىم كوللەدجدىڭ كۇن­دەلىكتى جۇمىسىنان انىق كورى­نەدى. مۇندا دۋالدى وقىتۋ قاعي­داسى قۇجات جۇزىندە ەمەس, ستۋدەنت­تىڭ ناقتى وندىرىستىك ورتادا شىڭ­دالۋىنا باعىتتالعان جۇيە رەتىندە ىسكە اسىپ جاتىر.

ماسەلەن, ماركەتينگ مامان­دىعىندا وقيتىن ستۋدەنتتەر ءىرى ساۋدا جەلىلەرىندە تاجىريبەدەن وتەدى. ولار كاسسادا عانا تۇرمايدى, تاۋاردى قابىلداۋ, ورنالاستىرۋ, وتكىزۋ, تۇتىنۋشىمەن جۇمىس ىستەۋ, ساتىلىمدى تالداۋ سياقتى جۇمىستارعا ارالاسادى. بىلىكتىلىك ەمتيحاندارى دا كوللەدجدە ەمەس, سول كاسىپورىنداردىڭ وزىندە قابىل­دانادى. ال تاماقتاندىرۋ سالاسىندا ستۋدەنتتەر زاماناۋي اسپازدىق زەرتحانالاردا جۇمىس ىستەيدى. اسپاز بەن كونديتەرلەر تەحنولوگيالىق كارتا جاساپ, تاعام دايىنداپ, ونى الەۋمەتتىك سەرىكتەستەر الدىندا قورعايدى. بۇل – وندىرىستىك ورتاعا بارىنشا جاقىن فورمات. دەگەنمەن دۋالدى وقىتۋ بارلىق ماماندىقتا بىردەي جۇزەگە اسا بەر­مەيدى. ديرەكتوردىڭ ايتۋىنشا, ەسەپ جانە اۋديت, باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ ماماندىقتارىندا پراكتيكادان ءوتۋ جاعى كۇردەلى. بۇل – ءبىر كوللەدجدىڭ عانا ەمەس, جالپى تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ورتاق ماسەلەسى.

بىراق مۇندا تاجىريبەلى پراك­تيك-مامانداردىڭ ساباق بەرە الاتىنى كوڭىل قۋانتادى. وندىرىستە 10 جىلدان استام تاجىريبەسى بار ماماننىڭ پەداگوگيكالىق ءبىلىمى بولماسا دا كوللەدجدە جوعارى سانات­پەن ساباق بەرە الادى. بۇل شە­شىم ستۋدەنتتەردىڭ ساپالى ءارى پاي­دالى ءبىلىم الۋىنا جول اشادى.

شەبەرلىكتى مەڭگەرەدى

كوللەدج بازاسىندا «ساتۋشى» جانە «ستۋدەنت» وقۋ دۇكەندەرى جۇ­مىس ىستەيدى. بۇل – شاعىن كاسىپورىن­نىڭ تولىق مودەلى. ستۋ­دەنتتەر جەكە كاسىپكەرلىكتى تىر­كەۋ­دى, ەسەپشوت اشۋدى, «Kaspi Pay» جۇيە­سىمەن جۇمىس ىستەۋدى, تاۋار الۋدى, ۇستەمە باعا قويۋدى, كاسسالىق وپە­را­تسيا جۇرگىزۋدى, سالىق تولەۋدى ۇي­رە­نەدى.

ديرەكتوردىڭ ادىستەمە جونىن­دەگى ورىنباسارى ايجان تالعات­قىزىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل جەردە باستى ماقسات – تابىس تابۋ ەمەس, تاجىريبە قالىپتاستىرۋ.

«ستۋدەنتتەر جەكە كاسىپ اشۋعا قاجەتتى 20–25 نەگىزگى قۇزى­رەت­تى مەڭگەرەدى. جك تىركەۋدەن باستاپ, ينۆەنتاريزاتسيا, جالاقى ەسەپتەۋ, الەۋمەتتىك اۋدارىمدارعا دەيىن ءبارىن ءوز قولىمەن جاسايدى. بۇل – اۋديتوريادا ۇيرەتۋ مۇمكىن ەمەس داعدىلار», دەيدى ول.

سونىمەن قاتار ءوز حوببيىنەن شاعىن ستارتاپ باستاعان ستۋدەنتتەر دە بار. قولدان جاسالعان سابىن, اشەكەي بۇيىمدار, گۇل كومپوزيتسيالارى كوللەدج شەبەرحانالارىنا قويىلعان. اتا-انالارمەن كەلىسىمشارت جاسالىپ, ءبارى زاڭ اياسىندا جۇرگىزىلەدى.

جۇمىسشى ماماندىقتار جىلى اياسىندا كوللەدج حالىقارالىق ارىپ­تەستىككە دە باسىمدىق بەرىپ وتىر. بيىل مامىر ايىندا تۇر­كيانىڭ SAFA كومپانياسىمەن كەلىسىمشارت جاسالىپ, 25 ستۋدەنت پەن 1 پەداگوگ التى ايلىق وندىرىستىك تاعىلىمدامادان وتۋگە جولداما العان. تاعىلىمداما بارىسىندا ستۋدەنتتەر اي سايىن شامامەن 250 مىڭ تەڭگە كولەمىندە جالاقى الادى. ستۋدەنتتەر اسپاز, كونديتەر, وندىرىستىك تسەحتەر بويىنشا ءبولىنىپ, ناقتى كاسىپورىنداردا جۇمىس ىستەيدى. بۇعان دەيىن كوللەدج ستۋدەنتتەرى سامارقاندتا, ەكاتەرينبۋرگتە تاجىريبەدەن وتكەن. ال تۇركياداعى ۇزاقمەرزىمدى تاعى­لىم­داما – حالىقارالىق ىنتى­ماق­تاس­تىقتىڭ جاڭا بەلەسى بولماق.

ايتا كەتەيىك, كوللەدج تۇلەك­تەرىنىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋ كورسەت­كىشى 86 پايىز. بۇل – جاي ستاتيس­تيكا ەمەس, وقۋ ۇدەرىسىنىڭ ەڭبەك نارىعىمەن تىكەلەي بايلانىسى­نىڭ ناتيجەسى. ەكىنشى كۋرستان باستاپ-اق ستۋدەنتتەردىڭ ءبىر بولىگى اتا-اناسىنىڭ رۇقساتىمەن جۇمىسقا ورنالاسادى. كەيبىرىنىڭ ايلىعى 300 مىڭ تەڭگەگە دەيىن جەتەدى. ال 18 جاسقا تولعاندار جازعى دەمالىس­تا تولىققاندى ەڭبەك ەتەدى.

مامان تۇراقتىلىعى ماڭىزدى

كوللەدج ديرەكتورى مىرزا­بەك كۇجىموۆتىڭ ايتۋىنشا, دۋال­دى وقىتۋدى كەڭەيتىپ, ساپانى تۇراقتى ۇستاۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىن قاي­تا قاراۋ قاجەت. قازىرگى ۋاقىتتا تەح­نيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنداعى جان باسىنا شاققانداعى نورماتيۆتىك قار­جىلاندىرۋدىڭ ورتاشا مول­شەرى ءبىر ستۋدەنتكە جىلىنا شامامەن 430 مىڭ تەڭگەنى عانا قۇرايدى. ال بالاباقشالاردا بۇل كورسەتكىش 700 مىڭ تەڭگەگە دەيىن جەتسە, مەكتەپتەردە 800 مىڭ تەڭگە­دەن اسادى, جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىر ستۋدەنتكە 1 ملن تەڭگەدەن جوعارى قارجى قاراس­­­تى­رىلعان.

«كوللەدجدەگى وقۋ ۇدەرىسى ماتەريالدى كوپ قاجەت ەتەدى. اسىرەسە اسپازدىق, كونديتەرلىك, سەرۆيس, وندىرىستىك باعىتتاردا ءونىم, شيكىزات, قۇرال-جابدىق, قاۋىپسىزدىك تالاپتارى دەگەندەي شىعىن كولەمى جوعارى. قارجىلاندىرۋ تومەن بولعان جاعدايدا شەبەرحانانى جاڭارتۋ, زەرتحانانى كۇشەيتۋ, زاماناۋي قۇرال الۋ سەكىلدى جۇمىستاردىڭ قارقىنى باسەڭدەيدى. بۇل ءتۇپتىڭ تۇبىندە كادر دايارلاۋ ساپاسىنا اسەر ەتپەي قويمايدى», دەدى ول.

ديرەكتور تاعى ءبىر وزەكتى تۇيت­كىل رەتىندە پەداگوگتەردىڭ ساناتى مەن بىلىكتىلىگىنە بايلانىستى تولەمدەردىڭ تولىق ورىندالماي وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىن­شا, ماگيستراتۋرانى تامامداعان, تاجىريبەسى مول وقىتۋشىلارعا قاراستىرىلعان ۇستەمەاقىنىڭ تولىق كولەمدە تولەنبەۋى كادر تۇراقتىلىعىنا كەرى ىقپال ەتەدى.

«بىزگە ءدال قازىر ءوندىرىستى كورگەن, پراكتيكالىق تاجىريبەسى بار, زاماناۋي تالاپتى بىلەتىن ماماندار­دىڭ كوللەدجگە كەلىپ, تۇراقتاپ ساباق بەرگەنى ماڭىزدى. ال وقىتۋشى ەڭبە­گى لايىقتى ىنتالاندىرىلماسا, كادر تاپشىلىعى تەرەڭدەي بەرەدى. سوندىقتان پەداگوگكە تولەنەتىن ۇستەمەاقى ماسەلەسىن رەتتەۋ كە­رەك», دەدى مىرزابەك كۇجىموۆ.