ەرتىستى بويلاي ءتور التايعا قاراي ۇشىپ بارامىز. ورمان مەن جانۋارلارعا قورعان بولىپ جۇرگەن ينسپەكتورلارعا ىلەسىپ شىققان بەتىمىز. كۇز باستالعاننان بەرى ولار اۋە رەيدىن كۇشەيتكەن. زاڭ قاتال بولسا دا, اڭ اۋلاپ, ورمان وتاعان قاسكويلەر قولدارىن تارتار ەمەس. اسىرەسە بەيبەرەكەت بالىق اۋلايتىندار كوپ. ەتەكتەي جايىلعان ەرتىستەن كوتەرىلگەن تۇمان كۇندى كولەگەيلەپ, ماڭايدى تۇمشالاپ تۇر. بۇعان تاڭ-تاماشا بولىپ وتىرعانىمىز بەرگى جاعى ەكەن. سوناۋ تۇكپىردەن باستاۋ العان بۇقتىرمانى ورلەي تاۋ اراسىنا ەنگەندە, تىكۇشاق تەرەزەسىنەن ءتىپتى كوز الا الماي قالدىق.
تابيعات جاناشىرلارى ورماندى, دالالى جەردەگى قىبىر ەتكەن تىرشىلىكتى قالت جىبەرمەيدى. ءبىز بولساق, قاي تۇستان ۇشىپ بارا جاتقانىمىزدى قالتا تەلەفونداعى كارتاعا قاراپ, باعدارلاپ وتىرمىز. قار باسقان دالا, اسقار شىڭ, مەڭىرەۋ ورمان... ءبارىن-ءبارىن ارتقا تاستاپ ۇشىپ كەلەمىز. التاي اۋدانىنا تيەسىلى ورمانشىلىقتىڭ اۋماعىن التى اينالا ۇشتىق. تابيعاتتىڭ كوركەمدىگى كاتونقاراعاي مەن ريددەردە عانا دەپ جۇرسەك, بىزگە بەيمالىم مىناۋ تۇتاسقان تاۋلار التاي اۋدانى اۋماعىندا جاتقان كورىنەدى. اڭ جورتىپ, قۇس قونعان كەيبىر تاۋ قويناۋلارىنان قوس-قوس قابات ۇيلەر قاراۋىتادى. قالانىڭ قاربالاسىنان تىنىعاتىن دوكەيلەردىڭ ءۇيى بولسا كەرەك دەپ توپشىلادىق تا قويدىق ىشتەي.
التاي قالاسىن باسىپ, بەل-بەلەستەن اسىپ-تاسىپ اعار بۇقتىرما بويىنا قايتا تۇستىك. وزەننىڭ جيەگىنە مۇز قاتىپ ۇلگەرگەن. قوس قاپتال تۇتاسا وسكەن جاپ-جاسىل شىرشا. بال بالالىق شاقتاعى جاڭا جىل قارساڭىن ەلەستەتەدى. ول زاماندا ۇلكەندەر ەش الاڭسىز ورماننان ەندى-ەندى بوي تىكتەپ كەلە جاتقان شىرشانى قيىپ الىپ كەلىپ, تورىمىزگە قويىپ قويار ەدى عوي. ءبىز وعان ويىنشىق ءىلىپ ءماز بولۋشى ەدىك. الاعاي-بۇلاعاي زامان, زاڭ جوق كەز. قازىر عوي, شىرشانى قويىپ, شىبىق سىندىرساڭ, ايىپپۇل ارقالاپ كەتۋىڭ مۇمكىن. تومەندە سىزىلىپ بۇقتىرما اعىپ جاتىر. كوكتەمدە بۋىرقانا تاسيتىن بۇقتىرما جۋاسىعان. ۇڭىلە قاراساڭ, ءتۇبى كورىنەدى. ءموپ-ءمولدىر. ءدامى ءتىل ۇيىرەتىن حاريۋس بالىعى وسى وزەندى مەكەن ەتەدى. قىزىل كىتاپقا ەنگەن كۇمجى دەي-تۇعىن بالىق تا وسى سۋدا بار. كۇمجى دەپ قازاقشالاپ وتىرعانىم, قىزىل قاناتتى كادىمگى ۇزىندىعى قۇلاشتاي قىزىل بالىق. وتكەن جولعى رەيدتە كوروبيحا اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ءدال سونداي بالىقتىڭ ۇشەۋىن اۋلاپ, قولعا تۇسكەنى بار. ايدىڭ كۇننىڭ امانىندا قۇقىق قورعاۋشىلار 3 مىڭ اەك كولەمىندە ايىپپۇل سالىپ بەرگەن. ونىڭ ۇستىنە, تابيعاتقا كەلتىرىلگەن زالال سوماسى بار.
توڭىرەگىن تاۋ قورشاپ, جاسىل شىرشاسى جايقالعان اۋىلعا جاپا-تارماعاي قاراستىق. قاي اۋىل دەپ ىمداستىق. تىكۇشاقتىڭ دۇرىلىنەن ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ داۋىسىمىزدى ەستۋ مۇڭ ەدى. ورمان شارۋاشىلىعىنىڭ ينسپەكتورى كارتاسىنا ءبىر قارادى دا, بىزگە ۇسىندى. سەننوە دەپ تۇر. كۇنى كەشە عانا كاتونقاراعايدان ءبولىنىپ شىققان ۇلكەن نارىن اۋدانىنا قاراستى اۋىل. كاتوننىڭ كوروبيحاسىنا ۇقساس ەكەن. ورىن تەپكەن جەرىنە دەيىن اينىمايدى. تۇكپىردە دەگەنى بولماسا, تۋريستىك ورىنعا اينالدىرىپ-اق جىبەرۋگە بولار ەدى. سويتكەنشە بولمادى, جەر باۋىرلاي ۇشقان تىكۇشاق كوروبيحانىڭ تۇسىنا تاياعان. مۇزى جيەگىنە قابىرشىقتانا قاتقان وزەننىڭ بويىندا شوقيىپ-شوقيىپ بالىقشىلار وتىر. وسى ءوڭىردىڭ وي-قىرىن بەس ساۋساعىنداي بىلەتىن ارداگەر ورمانشى ەرەن جۇماعۇلوۆپەن ءبىر اڭگىمەلەسكەنىمىزدە, بۇقتىرمادا اۋلاۋعا ءۇش جىلعا تىيىم سالۋ كەرەك دەپ ەدى. ايتپەسە, بالىق تۇگىلى باقا قۇرىپ كەتۋى مۇمكىن دەپ الاڭداعان. راس. بالىقتان بالىقشى كوپ. ەرىككەننىڭ ءبارى سۋ جاعالاپ, قارماق تاستايدى. بۇرىنىراقتا دەسەدى, بۇقتىرمادان ءنالىم دەگەن مۇرتتى بالىق تا بولىپتى. اشكوزدەنە اۋلاعاننان با, مۇرتتى بالىقتى دا قۇرتتى. ەندىگى قالعانى ازىن-اۋلاق حاريۋس پەن قىزىل عانا. ارداگەردىڭ ايتقان سوزىندە جان بار. باسقا-باسقا, ءدال وسى بۇقتىرمادا بالىق اۋلاۋعا شەكتەۋ ەنگىزۋ كەرەك.
كوروبيحا, بارلىق اۋىلدارىن باسىپ وتە بەرگەنىمىزدە, ماڭدايىمىزدان جارق ەتىپ, بۇركىت شىڭى كورىندى. التاي تاۋ سىلەمدەرىندەگى مۇزتاۋدان كەيىنگى بيىك شىڭ وسى, بۇركىت. ۇشار باسىندا بۇركىت ۇيا سالسا كەرەك, بۇركىت شىڭى اتالىپ كەتكەن. بيىكتىگى تەڭىز دەڭگەيىنەن 3373 مەتر. الپينيستەردىڭ ايتۋىنشا, مۇزتاۋدان الاسا بولعانىمەن, مىنەزدى شىڭ. جازدىڭ بەل ورتاسى جالتىراپ جاتقان شاعىلدارمەن ۇشار باسىنا جەتۋ مۇمكىن ەمەس-ءتى. سول ءۇشىن دە شىڭعا ورمەلەيتىندەر مامىر ايىندا عانا بۇركىتكە بەتتەيدى.
سول قاپتالدان قورشاۋ ىشىنەن بۇعى-مارال قاراۋىتتى. قورشاۋدى جاعالاي ىرىلەۋ ءىز جاتىر. تەگى قاسقىر بولسا كەرەك. بۇل قوجالىقتىڭ يەسى قايبىر جىلى مارالعا قار بارىسى شاپقانىن دا ايتقان. مىناۋ جاپاندا بارىستىڭ ءجۇرۋى ابدەن مۇمكىن. ونى كاتونقاراعاي ۇلتتىق پاركىنىڭ قىزمەتكەرلەرى فوتوعا ءتۇسىرىپ سان مارتە دالەلدەدى دە. بۇقتىرما بويىنان جالعىز قىزىل تۇلكىدەن باسقا جورتقان اڭ, جورعالاعان تىشقان كورمەدىك. التاي التى اي ۇيقىعا كەتتى. تاۋ قويناۋىنداعى اۋىلدارعا قاراپ, ىشتەي سۇيسىندىك. وتىن-ءشوبىن ءتۇسىرىپ, ءتورت ت ۇلىكتەرىن قوراعا توعىتقان. مۇندا جازىقتاعىداي جىل ون ەكى اي جايىلىم جوق. سول ءۇشىن دە, شەكارا شەبىندە تۇراقتاپ, قوڭىر تىرشىلىك كەشىپ جاتقان حالىق ناعىز باتىرلار دەپ قايتالاي بەرەمىز.
بۇقتىرما بويىن ارالاپ, كەرى قايتتىق. جولاي كاتونقاراعاي اۋەجايىنا ايالداپ, جانار مايىن ەسەلەگەن. جەردەن كوتەرىلە بەرە ورنەك اۋىلىنا قونىپ, تاعى ءبىر ينسپەكتوردى مىنگىزدىك. وتكەندە وزەننەن تىيىم سالىنعان بالىق ءتۇرىن اۋلاعان ازاماتتى قۇرىقتاعان ينسپەكتور ەكەن. وسى اۋىلدىڭ تۇسىندا عوي, حالىقارالىق اۋەجايدىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتقانى. ەرسىلى-قارسىلى اعىلعان تەحنيكادا دامىل جوق. سوعان قاراعاندا قۇرىلىس ۋاقتىلى اياقتالاتىن سياقتى. كەزىندە ۇشاقتى قويىپ, اۆتوبۋس بۇرىلمايتىن ورنەك اۋىلىنا ۇلكەن اۋە كەمەلەرى قونىپ جاتاتىنىنا ەل ءدان ريزا. ورالحان بوكەيدىڭ «قاسقىر ۇلىعان تۇندە» اڭگىمەسىندە عوي, ورنەكتى اۆتوبۋس بۇرىلمايتىن مالشىلاردىڭ اۋىلى دەپ سۋرەتتەگەنى. جازۋشىنىڭ سول كەزدەگى استارلى ارمانى بۇگىن ورىندالدى. ورنەك تە وركەندەيدى, ولكە دە وركەندەيدى.
سىزىپ ۇشىپ وسكەمەنگە بەت الىپ بارامىز. قىسقا كۇندە جەتىپ ۇلگەرمەسەك, بۇل جاقتىڭ كۇنى ەرتە باتادى, تىم ەرتە. ساۋ بول ايتىسىپ, تارقاسىپ جاتقانىمىزدا ينسپەكتورلار اۋە رەيدى ءالى دە جالعاساتىنىن ايتتى. دەمەك تىعىلىپ بارىپ اڭ اۋلايمىز دەيتىن ازاماتتارعا اباي بولعان ءجون. تابيعاتتىڭ ءتارتىبى, قاتال زاڭى بار.
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
التاي, كاتونقاراعاي اۋداندارى