ءبىلىم بيزنەسكە اينالدى ما؟

ونلاين جۇيەنىڭ ولقىلىعى

«Covid-19» كەزىندە ءبىلىم جۇيەسى ەڭ ۇلكەن سىناقتاردىڭ ءبىرىن باستان وتكەرگەنى بەلگىلى. ءدال وسى كەزەڭدە نازارباەۆ ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ عالىمدارى ەلىمىزدەگى وقۋشىلاردىڭ قو­سىمشا بىلىمگە تاۋەلدىلىگىن انىق­تاۋ ماقساتىندا ارنايى زەرتتەۋ جۇر­گىزگەن. 2021 جىل­دىڭ قاڭتار-مامىر ايلارىندا جۇرگىزىلگەن ونلاين ساۋالناماعا ەلى­مىزدىڭ ءار وڭىرىنەن مەكتەپ وقۋشىلارى قا­تىسقان. ناتيجە­سىندە, وقۋشىلاردىڭ 75 پايىزى كەيىنگى جىلدارى رەپەتيتور جالداعانىن ايتقان. بۇل كور­سەتكىش رەپە­تي­تورلىقتىڭ ەندى «قوسىمشا قۇرال» ەمەس, مەكتەپتەگى نەگىزگى ءبىلىمنىڭ ورنىنا جۇرەتىن جۇيەلى قىزمەتكە اينالعانىن اڭعارتادى.

پاندەميا كەزىندە مەكتەپ­تەردىڭ تولىق ونلاين فورماتقا كوشۋى ءبىلىم ساپاسىنا كەرى اسەر ەتكەن. زەرتتەۋ دەرەكتەرىنە قا­راعاندا, وقۋ­­شى­لاردىڭ باسىم بولىگى مۇعالىمدەردىڭ تسيفر­لىق داعدىلارى جەتكىلىكسىز بولعانىن, پلاتفورما­لار ءجيى ىستەن شىعا­تىنىن, كەي ساباق­تاردى تولىق تۇسىنبەيتىنىن اتاپ كورسەتكەن. سول سەبەپتى كوپ­تەگەن وقۋشى: «نەگىزگى ماتەريالدى ون­لاين سا­باقتا ەمەس, رەپەتيتوردان ءتۇسىندىم», دەپ­ جا­ۋاپ بەرگەن. ياعني رەپەتيتورلىق ءبىلىمنىڭ كەم­ قال­عان تۇسىن تولتىراتىن نەگىزگى ارناعا اينال­عان.

زەرتتەۋ كورسەتكەندەي, اقىلى ساباققا بارۋدىڭ ءبىرىنشى سەبەبى – ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋگە دا­يىندىق. وقۋشىلاردىڭ 69 پا­يى­زى رەپەتيتورسىز جوعارى ۇپاي جيناۋ قيىن ەكەنىن ايتادى. بۇل جەردە اقىلى ءبى­لىم الۋ قوسىمشا قۇرال ەمەس, جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇسۋ ءۇشىن مىندەتتى قادام رەتىندە قابىلدانىپ وتىر.

سونداي-اق قوسىمشا سا­باق­قا بارۋدىڭ قالتاعا تۇ­سىرە­تىن قيىن­دىعى دا بار. وقۋشىلاردىڭ كوپ­­شىلىگى ايىنا 20-40 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا اقشا تولەگەن. الايدا بۇل ەڭ تومەنگى كورسەتكىش, ياعني بۇل­ اقشاعا تەك توپپەن بىرگە ءبىلىم الۋعا بولادى.

زەرتتەۋ بارىسىندا وقۋ­شى­لار مەن ساراپ­شىلار كوتەرگەن ما­ڭىزدى ماسەلە – رەپەتي­تور­لىق قىز­مەتتىڭ ەشبىر نورماتيۆتىك تالاپپەن رەتتەلمەۋى. كىمنىڭ بىلىكتى, كىمنىڭ تاجىريبەسىز ەكەنى بەلگىسىز. نارىقتا ارنايى ليتسەنزيالاۋ, ساپانى باقىلاۋ, باعا ساياساتىن رەتتەۋ سياقتى تە­تىكتەر جوق. بۇل احۋالدى زەرتتەۋشىلەر ەلدەگى ءبىلىم ساپاسىنا ۇزاقمەرزىمدى قاتەر  رەتىندە قاراستىرعان. 

جاۋاپكەرشىلىك كىمدە؟

«Covid-19» پاندەمياسى ۋاعىندا مەكتەپتەر جاپپاي ونلاين وقۋعا كوشكەن كەزدە مۇعالىمدەردىڭ وقۋشى­مەن تىكەلەي جۇمىس ىستەۋ مۇمكىندىگى شەكتەلىپ, كۇندە­لىك­تى باقىلاۋ مەن وقۋ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ مىن­دە­تىنىڭ ەداۋىر بولىگى اتا-انالارعا جۇكتەلگەنى بەلگىلى. سول كەزدە ۋاقىتشا شارا رەتىندە قابىلدانعان بۇل جاۋاپكەرشىلىك پاندەميا اياقتالعاننان كەيىن دە اتا-انانىڭ موينىنان تۇسە قوي­عان جوق.

– قىزىم بيىل 1-سىنىپقا باردى. شىنىم­دى ايتسام, ۇيدە ءۇش كىشكەنتاي بالام بولعان­دىقتان بارىنە بىردەي ۋاقىت ءبولۋ وڭاي ەمەس. ءۇي تاپسىرماسىن بىرگە ورىندايمىز, بىراق جاڭا تاقىرىپتى ۇيرەتۋ, ءار دىبىستى, ءار امالدىڭ ءمانىن قايتا-قايتا ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن شىنىمەن ۇزاق ۋاقىت كەرەك. سىنىپ جەتەكشىسى قىزىمنىڭ ۇلگەرىمى تومەندەپ جاتقانىن ايتتى. بىراق ۇيدە قاسىندا ساعاتتاپ وتىرۋعا مۇمكىندىگىم جوق. امال­سىز, مۇعالىمىنىڭ ايتۋىمەن قىزىما اقىلى قوسىمشا ساباق الۋعا تۋرا كەلدى. قازىر سىنىپتا ۇلگەرىمى باياۋ­لاۋ بالالاردى جەكە جيناپ, وزدەرى-اق اقىلى تۇردە وقىتادى ەكەن. تاڭداۋ قالماي تۇر. بالانىڭ ارتتا قالىپ قويعانىن قالا­مايسىڭ, سوندىقتان تولەيسىڭ. بالا ءۇشىن بارىنە دايىنبىز, – دەيدى جانار ەدىلبەك.

دەگەنمەن بۇعان مۇعالىم­دەر­دىڭ دە ايتاتىن ءۋاجى بار. قاعاز­باس­تىلىق پەن ارتىلعان ارتىق جۇ­مىس­تان اسا المايمىز دەگەندى العا تارتادى.

– قازىر مۇعالىمنىڭ ەڭ ۇلكەن ماسەلەسى – شىعارماشىلىق ەركىن­دىكتىڭ بولماۋى. ءبىز ءوز ءپا­نىمىزدى قىزىقتى ەتىپ وتكىزۋگە, وقۋشىنىڭ دەڭگەيىنە قاراي ءادىس تاڭداۋعا دايىنبىز, بىراق وعان مۇمكىندىك از. ۋاقىتتىڭ كوپ بولىگى ءارتۇرلى قۇجات تولتىرۋعا, ەسەپ بەرۋگە, فورمالدى تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا كەتەدى. وسى قاعازباستىلىقتان بو­ساساق, سول ۋاقىتتى وقۋشىعا جۇمساساق, ءبىلىم ساپاسى الدە­قايدا جوعارى بولار ەدى. مۇعالىم­نىڭ ەڭ ماڭىزدى مىن­دەتى – بالاعا ۋاقىت ءبولۋ. ال قازىرگى جۇيەدە وعان مۇم­كىندىك جوق, – دەيدى مۇعالىم ينديرا اناشەۆا.  شەتەل تاجىريبەسى

بالا ۇلگەرىمى ءۇشىن جاۋاپ­كەر­شىلىكتىڭ اتا-انا مەن مەكتەپ اراسىندا الماسىپ ءجۇرۋى – تەك ەلىمىزگە ءتان قۇبىلىس ەمەس. كوپ ەلدەردە دە وسىنداي ماسەلە بار, بىراق ءار مەملەكەت ونى ءارتۇرلى جولمەن شەشكەن. ماسەلەن, وڭتۇستىك كورەيادا دا قوسىمشا اقىلى ساباق كەڭ تارالعان. ونىڭ بىردەن ءبىر سەبەبى – جوعارى ءبىلىم سالاسىنداعى باسەكە. بۇل ەلدە مەملەكەتتىك گرانت سانى وتە از. سوندىقتان وقۋشىلاردىڭ كوبى قالايدا ۋنيۆەرسيتەتتە تەگىن وقۋعا تالپىنادى. دەگەنمەن وڭتۇستىك كورەيا كولەڭكەلى ءبىلىم نارىعىمەن كۇرەسۋگە مەملەكەتتىك دەڭگەي­دە دەن قويىپ جاتىر.

ال سينگاپۋردا جۇيە باسقا­شا جۇمىس ىستەي­دى. مۇعالىمنىڭ اكىمشىلىك جۇگى جەڭىلدە­تىل­گەن, ءار مەكتەپتە ۇلگەرىمى تومەن وقۋ­شىلار­عا ارنالعان تەگىن قوسىمشا ساباقتار قاراس­تىرىلعان. سون­­دىقتان اتا-اناعا تۇسەتىن قىسىم بىزدەگىدەي اۋىر ەمەس. فينليانديادا جاعداي مۇلدە وزگەشە. مۇعالىمنىڭ كاسىبي ەر­كىندىگى كەڭ, قاعاز جۇمىسى بارىنشا ازايتىلعان. ۇلگەرى­مى ارتتا قالعان بالاعا مەك­تەپتىڭ ىشىندە-اق جەكە كومەك كورسەتىلەدى. سول سەبەپتى رەپە­تيتورلىق نارىق قانا­تىن كەڭ جايا قويماعان. اتا-انالار­عا دا «قوسىمشاعا بەرى­ڭىزدەر» دەگەن تالاپ قويىلمايدى.

اقش-تا اتا-انالار بالا­سىنىڭ وقۋىن قاداعالاپ وتىرادى, بىراق مەكتەپ­تىڭ وزىندە پسيحولوگ, تيۋتور, ارنايى ماماندار ارقىلى بالانى قولداۋ جۇيەسى دامىعان. اقىلى كۋرس مىندەت ەمەس, قوسىم­­شا مۇمكىندىك قانا.

حالىقارالىق تاجىري­بەدەن بايقا­لاتى­نى ماسە­لە­لەر ۇقساس بولعانمەن, كوپ ەلدە جاۋاپكەر­شىلىك ناق­تى بولىنگەن: مەكتەپ ءوز مىن­دە­تىن اتقارادى, اتا-انا ءوز ورنىن بىلەدى, ال جۇيە وقۋ­شىعا قوسىمشا كومەكتى اقى­لى نارىققا يتەرمەلەمەي, مەكتەپتىڭ ىشىنەن-اق ۇسىنادى.

كولەڭكەلى ءبىلىم نارى­عىن زەرتتەپ جۇرگەن قاۋىم­داس­تى­رىلعان پروفەسسور اناس حاجاردىڭ اي­تۋىنشا, بىزدەگى باستى تۇيتكىل وسى تەڭگەرىمنىڭ بۇزى­لۋىندا بولىپ وتىر.

– ەلىمىزدەگى رەپەتيتورلىق يندۋستريا­نىڭ ءوسۋى مەكتەپ ساپا­سىنىڭ السىرەۋىنەن, جوعارى باسە­كەلى تەست جۇيە­سىنەن, رەتتەلمەگەن نارىقتان تۋىن­داعان قۇبىلىس. رەپەتي­تور­لىقتى تىيى­م سالۋ ارقى­لى توقتاتۋ مۇمكىن ەمەس. كە­رى­سىنشە, ونى رەتتەۋ, ساپانى ستان­دارتتاۋ, ال ەڭ باس­­تىسى مەكتەپتىڭ اكا­دە­ميا­لىق الەۋەتىن كۇشەيتۋ ءبىلىم تەڭسىزدىگىن ازايتۋدىڭ جالعىز جولى, – دەيدى عالىم.