جۇلدىز دانباەۆا: شەتەلدەن شيپا ىزدەيتىندەر ەل مەديتسيناسىنىڭ الەۋەتىن ەسكەرمەيدى

– جۇلدىز سەيىتقامزاقىزى, پاندەميا كەزىندە №3 كوپ­بەيىندى اۋرۋحانا جانىنان اشىلعان ستاتسيونارلار ىندەتپەن كۇرەستە الدىڭعى شەپتە بولدى. ەكى جىل ىشىندە بۇل اۋرۋحانادا 94 مىڭعا جۋىق ناۋقاس ەم قابىلداعانى – وسىنىڭ ايعاعى. كوپبەيىندى اۋرۋحانا قۇرۋ تۋرالى شەشىم قالاي قابىلداندى؟ بۇل باستاما ناقتى ءبىر جاعدايعا, ياعني Covid-19 ىندەتىنە بايلانىستى قولعا الىندى ما, الدە بۇعان دەيىن جوسپارلانعان با ەدى؟

– شىنىندا, كوروناۆيرۋس پاندەمياسى ءورشىپ, جاعداي ۋشىعادى دەپ ەشكىم كۇتپەدى. ۇجىم جاڭا فورماتتاعى جۇ­مىسقا ەندى بەيىمدەلىپ جاتقاندا ىندەت تارالىپ, حالىقتى ابىگەرگە سالدى. ال ەسىل وزەنىنىڭ وڭ جاعا­لاۋىنداعى «سارىارقا», «نۇرا», «بايقوڭىر» اۋداندارىنا ءبىر كوپبەيىندى اۋرۋحانا سالۋ – بۇرىننان جوسپارلانعان ستراتەگيالىق شەشىم بولاتىن. وسىعان ساي 2019 جىلعى جەلتوقساندا №3 پەريناتالدىق ورتالىق پەن بۇرىنعى دەرما­توۆەنەرولوگيا ورتالىعى بىرىك­تىرىلىپ, رەسمي تۇردە №3 قالا­لىق كوپبەيىندى اۋرۋحانا بولىپ قۇرىلدى. 2020 جىلعى ناۋرىزدا قالاداعى العاشقى 100 ورىندىق پروۆيزورلىق ستاتسيونار ءدال وسى اۋرۋ­حانادا اشىلدى. كەيىن «Ramada Plaza» قوناقۇيى بىزگە بەرىلىپ, 800 ورىندىق ستاتسيونار ىسكە قوسىلدى. قيىن كەزەڭدە قالاداعى 3 000 توسەكتىك ورىننىڭ 1 500-ءى ءبىزدىڭ اۋرۋحاناعا تيەسىلى بولدى. سونىمەن قاتار ۆيرۋس بار-جوعىن ناقتى انىقتاي الاتىن بۇل العاشقى مەكەمە ەدى. 2020 جىلعى شىلدەدە قوعامدىق قوردىڭ قولداۋىمەن قىتايدان كوروناۆيرۋسقا دياگنوز قوياتىن ءمودۋلدى زەرتحانا جەتكىزىلىپ, ىسكە قوسىلدى. ۆيرۋس جۇقتىرعان العاشقى ناۋقاستار بىزدە ەمدەلە باستادى. ايتقانداي, پان­دەميانىڭ ورشىگەن كەزىندە 94 مىڭعا جۋىق ادام وسى اۋرۋحانادا ەم قابىل-دادى. ءولىم-ءجىتىم دەڭگەيى بىزدە تومەن بولدى. سونىمەن قاتار جۇقپالى ۆيرۋس راستالعان جۇكتى ايەلدەردىڭ بوسانۋىنا ارنالعان پەرزەنتحانا رەتىندە دە جۇمىس ىستەدىك. سول ەكى جىل مەديتسينا سالاسى ءۇشىن وتە اۋىر كەزەڭ رەتىندە ەستە قالدى. وكىنىشكە قاراي, ناۋقاستاردى ەمدەۋ جولىندا ءومىرىن قيعان دارىگەرلەر دە بولدى. ماماندىعىنا ادال ارىپتەستەرىمىزدىڭ ەڭبەگى ءاردايىم جۇرەگىمىزدە ساقتالادى.

– كوپبەيىندى تاعى ءبىر اۋرۋحانانىڭ اشىلۋى ستراتە­گيالىق تۇرعىدا ماڭىزدى ءارى دۇرىس قادام بولعانىن ايتىپ وتىرسىز. ەكى جىل وتەر-وتپەستەن اۋرۋحانا بالانسىنا 1959 جىلى ىرگەسى قالانعان تەمىرجول اۋرۋ­حاناسىن دا قوسىپ بەردى. عيماراتتارى ابدەن توزعان ءۇش مەديتسينالىق ۇيىم بىرىككەندە قالا تۇرعىندارىمەن قوسا, دارىگەرلەردىڭ ءوزى بىرنەشە جىل­دا اۋقىمدى وزگەرىس بولادى دەپ كۇتپەسە كەرەك.

– جاڭادان اشىلعالى جات­قان كوپبەيىندى اۋرۋحانانىڭ باس دارىگەرى بولۋعا ۇسىنىس تۇسكەندە, ماعان ۇلكەن مىندەت جۇكتەلەتىنىن بىردەن ءتۇسىندىم. ول جاۋاپكەرشىلىك ەسكى مەدي­تسينالىق ۇيىمداردى جاڭارتىپ, جاڭا بولىمدەر اشىپ, الەۋە­تىمىزدى قالاداعى بىزدەن بولەك ەكى كوپبەيىندى اۋرۋحانانىڭ دەڭگەيىنە جەتكىزۋمەن بايلانىس­تى دەپ بىلەمىن. بۇل باستامانى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى, قالا اكىمدىگى قولداپ وتىرعان سوڭ, ءىس العا باسىپ كەلەدى. جوس­پار­لارىمىز كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىپ جاتىر. جالپى, كوپ­بەيىندى اۋرۋحانا قاناتىنىڭ استىنا وتكەن مەكەمەلەردى ەسكى دەمەسەڭىز, قالا مەديتسيناسىندا بۇرىننان وزىندىك ورنى بار ۇيىمدار. مىسالى, قالا بويىنشا دەرماتولوگيا ورتا­لىعى بىزدە عانا. پەرزەنتحانا عيماراتى ەسكى بولعانىمەن, بەدەلى جوعارى ءارى تانىمال. ونداعى دارىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگى جوعارى. 140 توسەكتىك ورىن ايەل بوساندىراتىن بولىمشە بار. جىلىنا 8,5 مىڭ بالا دۇنيەگە كەلەدى. كەيىنگى 10 جىلدا وسى پەرزەنتحانادا انا ءولىمى مۇلدە تىركەلمەگەن. بالا ءولىمى دە سالىستىرمالى تۇردە وتە از. تەمىر جول اۋرۋحاناسى دا ءدال سولاي, كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا قالاداعى عانا ەمەس, ەلىمىزدەگى ەڭ بەدەلدى اۋرۋحانانىڭ ءبىرى بولعان. قازىر اتاۋى كوپبەيىندى اۋرۋحانانىڭ كلينيكالىق بلوگى بولىپ وزگەردى. وسىنداي جەتىستىگى بار اۋرۋحانانى عيماراتىنان باس­تاپ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن تۇگەل جاڭارتامىز. ءبارى ويداعىداي بولسا, 56-جىلدا قالاداعى ۇزدىك اۋرۋحانالاردىڭ قاتارىن تولىقتىرۋعا مۇمكىن­دىگىمىز جەتەدى.

سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»

– ەلوردا اكىمدىگىنىڭ شەشى­مىمەن ءتيىستى جەر تەلىمدەرى ءبو­لىنىپ, جاڭا زاماناۋي عيما­راتتاردىڭ قۇرىلىسى باس­تال­عانىنان حاباردارمىز. ودان بولەك كوپبەيىندى اۋرۋحاناعا قاراستى ورتالىقتار جوندەۋ­دەن ءوتىپ جاتىر ەكەن.

– قازىرگى كلينيكالىق بلوكتا ورنالاسقان بۇرىنعى تەمىر جول اۋرۋحاناسىندا 5 نىسان بار, سونىڭ ۇشەۋى اپاتتى جاعدايدا. وسىعان بايلانىستى ەسكى عيما­راتتارداعى بولىمدەردى ەكى كور­پۋسقا كوشىرىپ, ول كورپۋستاردى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزدىك. جيھاز, وپەراتسيا ۇستەلدەرى, جارىق شامدارى جاڭارتىلىپ, دارىگەرلەرگە قولايلى جاعداي جاسالدى. بولاشاقتا بۇل بلوكتى ش.قوسشىعۇل ۇلى كوشەسىندەگى اكىمدىك ءبولىپ بەرگەن جەرگە كوشىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. قازىر 300 ورىندىق اۋرۋحانانىڭ جوبالىق قۇجاتتارى ازىرلەنۋدە. قۇرىلىستىڭ كەمى 5 جىلعا سوزىلاتىنىن ەسكەرىپ, بيىلعى جوندەۋ جۇمىسىن اياقتادىق. بۇرىن پەرزەنتحانادا بالالار رەانيماتسيا­سى ناشار جابدىقتالعان ەدى, بۇگىندە قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار تولىقتىرىلىپ, نارەستە ءولىمى 3 ەسە ازايدى. سونىمەن قاتار اتالعان كوشەدە 250 ورىندىق جاڭا پەرزەنتحانا قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر, ول كەلەسى جىلدىڭ سوڭىندا پايدالانۋعا بەرىلەدى. قازىر تراۆماتولوگيا مەن كارديولوگيا بولىمدەرى جوق. ەگەر ەسكى عيماراتتاردى جوندەسەك, بۇل بولىمدەردى اشۋ جوس­پاردا بار. اۋرۋحانا نىساندارىن جاڭارتۋ تۋرا­لى ۇسىنىس-تىلەگىمىزدى مينيستر­لىك پەن اكىمدىككە جول­دادىق. قالاي جۇزەگە اساتىنىن ۋاقىت كورسەتەدى.

– وڭىرلەردە دەرماتولوگ دارىگەرلەردىڭ تاپشىلىعى باي­قالادى. ءوزىڭىز وقىعان ماماندىق تەراپەۆت-دەرماتولوگ بولعان سوڭ, قالاداعى سىزدەرگە قارايتىن بىردەن-ءبىر دەرماتولوگيالىق ورتالىقتى قايتا جاساقتاۋعا ءجىتى كوڭىل بولگەن بولارسىز؟ باسەكە زامانىندا تاجىريبەلى مامانداردى ۇستاپ قالۋ ماسەلەسى دە جوق ەمەس.

– قازىر كوپبەيىندى اۋرۋحانادا 1 300-دەن استام ادام جۇمىس ىستەيدى. پەريناتالدىق ورتالىقتا 600 ادام ەڭبەك ەتسە, كلينيكالىق بلوكتا 580 ادام بار. سوسىن, دەرماتولوگيا ورتالىعىندا 150 ادام جۇمىس ىستەيدى. بۇل جالپى قىز­مەتكەرلەردىڭ سانى, وسى قاتاردا دارىگەرلەردىڭ ۇلەسى 40 پايى­ز. راسىندا, قازىر وزگە وڭىرلەردە دەر­ماتولوگ ماماندار ازايىپ بارادى. بىراق ءبىز ۇجىمدى ساقتاپ قالا الدىق. قازىر 16 دەرماتولوگيا كابينەتى جۇمىس ىستەيدى. ەمحانادا, ستاتسيوناردا 30 دەرماتولوگ دارىگەر بار. بايقاساڭىزدار, بۇگىندە بالالاردىڭ كوبى اتوپيالىق دەرماتيت, دياتەز بولىپ تۋادى. ونىڭ سەبەبى, ءبىزدىڭ تەڭىزدەن قاشىق جاتقانىمىز, اۋا ىلعالدىعىنىڭ, يودتىڭ ازدىعى. سوسىن, قازىر اتا-انالاردىڭ كوبى جىلدام دايىن­دالاتىن كوشە تاماقتارىنا ءۇيىر. ءبىزدىڭ دەرماتولوگيالىق ورتالىققا جەرگىلىكتى ەمحانالاردان تەرى اۋرۋى اسقىنعان پاتسيەنتتەر كەلەدى. ورتالىق سوڭعى رەت 2008 جىلى جوندەۋدەن ءوتتى. تۋرا سول ماڭداعى كورپۋستا 110 توسەك-ورىندىق ستاتسيونار بار. ونداعى 50 ورىن بالالارعا شاقتالعان. ورتالىقتىڭ ەمحاناسىنا كۇندەلىكتى 400-500 ادام كەلىپ, دەرماتولوگتەردىڭ قابىلداۋىندا بولادى. ءتيىستى ەمشاراسىن الىپ, ءۇي جاعدايىندا ەمدەلەدى. باسەكە زامانىندا تاجىريبەلى ماماندى ۇستاپ قالۋ راسىندا قيىنعا اينالدى. بۇل ءبىزدىڭ عانا ەمەس, بارلىق مەديتسينالىق ۇيىمنىڭ باس قاتىراتىن ماسەلەسى دەپ ويلايمىن. قالالاردا تاجىريبەلى دارىگەرلەر مەملەكەتتىك ەمحانادان شىعىپ, جەكە كلينيكالارعا جۇمىس اۋىستىرىپ جاتىر. مەم­لە­كەتتىك ۇيىمداردا جالاقى از, جۇكتەمە كوپ, كەيبىر مەكەمەلەردە جالاقى كەشىگىپ جاتاتىن ساتتەر بولادى. مەملەكەتتىك ەمحانادا جۇمىس ىستەيتىن دارىگەرلەردىڭ اراسىندا بىرنەشە ساعات اقىلى ەمحانادا ەڭبەك ەتەتىندەر كوبەيدى. دارىگەرلەردى بوس ۋاقىتتا ۇستاي المايسىڭ. دەگەنمەن ولاردى دا تۇسىنۋگە بولادى, ەگەر جالاقى ءتاۋىر بولسا, ەشكىم دە ەكىنشى جۇمىسقا سابىلماس ەدى. ال دەرماتولوگيالىق ورتالىقتى قايتا قۇرۋ ماسەلەسىنە توقتالسام, سۇحبات بارىسىندا تەك وسى ورتالىقتى عانا ەمەس, پەري­ناتالدىق ورتالىق پەن كليني­كا­لىق بلوكتى جاڭار­تاتىنىمىزدى ايتتىق.

– دەرماتولوگيالىق اۋرۋلاردى العاشىندا ەلەمەي, اۋرۋ اسقىنعاندا سىزدەرگە جۇگىنەتىن پاتسيەنتتەر كەزدەسە مە؟

– اقپارات پەن تەحنولوگيا دامىعان زاماندا تۇرعىنداردىڭ ءوز بەتىمەن دياگنوز قويىپ, ەمدەلۋى جيىلەپ كەتتى. الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن جاساندى ينتەللەكت قوسىمشالارى بۇل ءۇردىستى ودان ءارى كۇشەيتتى. وكىنىشكە قاراي, شىنايى مەديتسينالىق ءبىلىم مەن تاجىريبەگە سۇيەنبەستەن, كەڭەس بەرەتىندەردىڭ اسەرىنەن اۋرۋىن اسقىندىرىپ الاتىندار بار. مىسالى, كوكشەتاۋدا ءبىر دارىگەر بالانىڭ تەرى اۋرۋىنا اس سوداسىمەن ۆاننا قابىلداۋدى ۇسىنعان, سونىڭ سالدارىنان اۋرۋ ۋشىعىپ كەتكەن. دياگنوز قويعىش ەمشىلەرگە سەنىپ, دياتەزدى گازەتتىڭ مايىمەن ەمدەگەن جاعدايلار دا كەزدەسەدى. سونداي-اق 12 جاستاعى بالانى اناسى وزبەك­ستانعا اپارعان, بىراق ول جاقتا ءدارى شامادان تىس بەرىلىپ, اۋرۋى اسقىنىپ, بالا كەيىن بىزگە ءتۇستى. قازىر تەرى عانا ەمەس, باسقا اۋرۋ تۇرلەرىمەن شەتەلگە شىعاتىندار كوبەيىپ, الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى جىلۋ جيناۋ دا جيىلەدى. بىراق ناتيجەسىندە كومەكتىڭ ورنىنا كەسەلىن ۋشىقتىرىپ الاتىندار كوپ.

– شەتەلگە بارىپ ەمدە­لە­تىندەر ەل مەديتسيناسىنىڭ الەۋە­تىن بىلە بەرمەيدى دەگەندى مەڭزەپ وتىرسىز عوي؟

– ءيا, ەلورداداعى جەتەكشى مەديتسينالىق ورتالىقتار ەلىمىزدە عانا ەمەس, بۇكىل ورتالىق ازيادا كوش باستاپ تۇر. ماسەلەن, نەيروحيرۋرگيا سالاسى گەرمانيا, يزرايل سىندى مەديتسيناسى دامى­عان ەلدەرمەن دەڭگەيلەس. كارديوحيرۋرگيا جانە ۇلتتىق ونكو­لوگيا ورتالىقتارى دا – ايماقتاعى ۇزدىكتەر. انا مەن بالا ور­تالىعىندا كۇردەلى وپەراتسيالار ءساتتى جاسالۋدا. بۇل ورتالىقتاردىڭ بارلىعى زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن جابدىقتالعان, ال دارىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگى جوعارى. سونىڭ ناتي­جەسىندە وتان­دىق ناۋقاستار شەتەلگە شىقپاي-اق وسىندا ەمدەلىپ ءجۇر. بۇل ورتالىقتارعا سالىنعان ينۆەس­تيتسيا ءوز تيىمدىلىگىن دالەلدەپ وتىر. وكىنىشكە قاراي, كوپشىلىك مۇندا ءمامس اياسىندا وتە قىمبات, كۇردەلى وپەراتسيالار تەگىن جاسالاتىنىن بىلە بەرمەيدى. ال شەتەل ازاماتتارى ءدال وسى قىزمەت ءۇشىن اقى تولەپ كەلىپ جاتىر.

اڭگىمەلەسكەن –

ساندىبەك ءاسانالى,

«Egemen Qazaqstan»