كەلەشەگى كەمەل كەندىرلى

2024 جىلعى 13 ماۋسى­مدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءتۋ­ريزمدى دامىتۋ جونىندەگى كە­ڭەس­تە ۇكىمەتكە ماڭعىستاۋ وب­لىسىنىڭ اكىمدىگىمەن بىرگە كاس­پي جاعالاۋىنداعى تۋريزم ينفراقۇرىلىمىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قوناقۇي جانە مەيمانحانا بيزنەسىنىڭ الەمدىك برەندتەرى مەن فرانشيزالارىن تارتۋمەن بەلسەندى اينالىسۋدى, جاعالاۋداعى كۋ­رورتتىق ايماقتاردى دامى­تۋ, سونداي-اق كەندىرلى دەما­لىس ايماعىن دامىتۋ ءىسىن جەدەل­دەتۋدى تاپسىردى.

2023 جىلعى 6 جەلتوق­سان­دا كەندىرلى اۋىلىنىڭ باس جوسپارى جاڭاوزەن قالالىق ءماسليحاتىنىڭ شەشىمىنە ساي­كەس بەكىتىلدى. اۋىلدىڭ باس جوس­پارلاۋ جوباسىن ازىرلەۋشى «گرادكومپلەكس» جشس, قازىر جاسىل سۋتەگى مەن جاڭارتىلا­تىن ەنەرگيا كوزدەرىنە قاتىستى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ رەتىنە قاراي بەكىتىلگەن باس جوسپارعا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلىپ جاتىر.

بۇگىندە تۋريستىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ العاشقى قادام­دا­رىنا اياق باسقان ايماقتا ءبىر ۋاقىتتا 256 دەمالۋشى قا­بىلداۋ مۇمكىندىگىنە يە كولەمى 50 گا «كەندىرلى» دەمالىس بازاسى جۇمىسىن جۇرگىزەدى. 2002 جىلى «Service Management Group» جشس باسقارۋىنا بە­رىلگەن نىسانعا اسىرەسە جاز مەز­گىلىندە كەلۋشىلەر سانى ار­تىپ كەلەدى. دەمالىس بازاسىن­دا كە­لۋشىلەرگە «كەندىرلى» مەدي­تسي­نالىق-ساۋىقتىرۋ ورتالىعى قىزمەت كورسەتەدى. ەمدەۋ كۋرسىنا بىردەن 100 ادامعا دەيىن قابىلداي الاتىن دارىگەرلىك ورتالىققا ەمدەلۋشىلەر نەگىزى­نەن مۇناي-گاز سالاسىنىڭ قىز­مەتكەرلەرى قابىلدانىپ, ال جەكە دەمالۋشىلارعا دارىگەرلىك قابىلداۋ-قاراۋ ورىندارى بار. سونداي-اق تەڭىز جاعالاۋىن­داعى «اقبوبەك» بالالار ساۋىق­تى­رۋ لاگەرى – بالالاردىڭ سۇيىكتى دەمالىس ورنى. 250 ورىندىق لاگەردە 2021 جىلى 1497, 2022 جىلى 1500, 2023 جىلى 1670, 2024 جىلى 1918 بالا دەمالدى.

بولاشاققا اۋقىمدى جۇ­مىس­تى جوسپارلاعان دەمالىس بازا­سىنىڭ كۋرورتتىق ايماق رە­تىندە ءوز الەۋەتىن دامىتۋدا تاڭ­داعان نەگىزگى باعىتتارى قانداي؟

الدىمەن ايماقتا ەڭ جو­عارى دامۋ الەۋەتى بار نەگىزگى باعىت دەپ جاعاجايلىق دەمالىس باعىتى ايتىلادى. بۇل باعىت بويىنشا جىل بويى تۋريستەردى قابىلدايتىن دامىعان تۋريستىك ينفراقۇرىلىم قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر. ەكىنشى باعىت – ءوڭىردىڭ تابيعي رەسۋرستا­رىن پايدالانىپ, دەنساۋلىقتى نى­عايتۋ, قالپىنا كەلتىرۋ ماقساتىندا مەديتسينالىق-سا­ۋىقتىرۋ ورتالىقتارىن دامى­تۋدى قامتيتىن ساۋىقتىرۋ ءتۋريزمى بولسا, ءۇشىنشى باعىتتا ەكو-ەتنومادەني تۋريزم تۇر. تۋريستەردىڭ بوس ۋاقىتىن تو­لىق­تىرۋ ماقساتىندا مادەني جانە تانىمدىق تۋرلاردى ۇيىم­داستىرۋ, قوناقتارعا ماڭ­عىستاۋدىڭ كوز تارتاتىن تابيعي ورىندارى مەن تاريحي جەرلە­رىن تانىتۋ-تانىستىرۋ وسى با­عىتتىڭ ەنشىسىندە. سونداي-اق جىل بويى تۋريستەردى تارتۋ, ولاردىڭ بوس ۋاقىتىن ءتيىمدى وت­كى­زۋگە ءتۇرلى ويىن-ساۋىق وت­كىزۋ جانە سپورتتىق نىساندار سالۋدى جوسپارلاعان ويىن-ساۋىق ءتۋريزمى تاڭدالعان.

جاڭاوزەن قالاسىنان 70 شا­قىرىم قاشىقتىقتاعى كەندىرلى جەرىندە ءىرى تۋريستىك جوبانىڭ بوي كوتەرۋى مۇنايلى قالانىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسادى, ياعني جاڭاوزەن قالاسىنىڭ الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكاسىن دامىتۋ ماسەلەسى كەندىرلى دەمالىس اي­ماعىن وركەندەتۋگە بايلانىستى بولىپ وتىر. جاڭاوزەن قالاسىن دامىتۋ باعىتىنداعى جۇ­كتەمە مەن جۇمىسسىزدىق سا­نىن ازايتۋ, سونداي-اق ءتۋ­ريزمدى قالىپتاستىرۋ مەن اۋىل­شارۋاشىلىقتى دامىتۋ ماق­ساتىندا قاراقيا اۋدانىنان جالپى كولەمى 304436,3 گەك­تار جەردى جاڭاوزەن قالاسى­نىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق باعى­نى­سىنا الۋ جۇمىسى ءجۇرىپ جاتىر.

– ونىڭ ىشىندە, كولەمى 112 988,2 گەكتار جاعالاۋ اۋما­عىن­داعى جەردى, كولەمى 139 899,1 گەك­تار تەڭىز ايدىنىنداعى جەردى جاڭاوزەن قالاسىنىڭ اكىمشى­لىك-اۋماقتىق باعىنىسىنا بەرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلىپ, ­ەل ۇكىمەتىنە كەلىسىم الۋعا جولداندى. ناتيجەسىندە, ۇكىمەتتىڭ 2025 جىلعى 15 قىركۇيەكتەگى №755 قاۋلىسى بويىنشا, تۋريزم سالاسىن دامىتۋ نەگىزىندە جەر كودەكسىنىڭ 13-بابىنا سايكەس ۇكىمەت تاراپىنان قاراقيا اۋدانى اۋماعىنان جالپى كولەمى 112 988,2 گەكتار بولاتىن جەر بولىگىن جاڭاوزەن قالاسىنىڭ شەكاراسىنا (شەگىنە) قوسۋ ارقىلى ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمدىگىنىڭ 2025 جىلعى 19 اقپانداعى №58 جانە ماڭعىستاۋ وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ 2025 جىلعى 28 اقپانداعى №19/217 «ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ جاڭا­وزەن قالاسى مەن قاراقيا اۋدا­نىنىڭ شەكارالارىن وزگەرتۋ تۋرالى» بىرلەسكەن قاۋلىسى مەن شەشىمىنە كەلىسىم بەرىلدى. بۇ­گىندە وبلىس اكىمدىگىمەن وسى شەشىمدى ادىلەت ورگاندارى­نا تىركەتۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. قولدانىستاعى زاڭ تالاپتارىنا سايكەس, قاراقيا اۋدانى جانە جاڭاوزەن قالاسى اكىمدىكتەرىنىڭ ۇسىنىسىمەن بولاشاق اۋىلىن جاڭاوزەن قالاسىنىڭ اكىمشىلىك باعىنى­سى­نا الۋ بويىنشا وبلىس اكىم­دىگى مەن ماسليحاتىنىڭ بىرلەس­كەن شەشىمىن قابىلداۋ شارالارى الىندى.

جاڭاوزەن قالاسىن جانە ءتۋريزمىن دامىتۋ باعىتىنداعى جۇكتەمەلەردى ازايتۋ ماقسا­تىن­دا شاھارعا بەرىلگەن جەر تەلى­مىنەن الداعى ۋاقىتتا ءتيىس­تى ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ كەلى­سىمى نەگىزىندە كەندىرلى اۋى­لى­­نىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق باعى­نىسىنا بەرىلۋى جوسپارلانعان, دەيدى كەندىرلى اۋىلىنىڭ اكىمى مەدەت توقتاسىنوۆ.

ايتۋىنشا, ىرگەلەس كورشى قاراقيا اۋدانىنان جاڭاوزەن قالاسىنا بەرىلەتىن اۋماقتىڭ ىشىندە 600-گە جۋىق تۇرعىن­نىڭ مەكەنى بولاشاق اۋىلى دا بار. جاڭاوزەن قالاسى اكىمىنىڭ تاپسىرماسىنا وراي, قالا اكىمدىگىنىڭ قىزمەتكەرلەرى جاقىندا بولاشاق اۋىلى­نا بارىپ, تىنىس-تىرشىلى­گى­مەن, تۇرعىندارىمەن, ينفرا­قۇرىلىمىمەن, جالپى احۋالىمەن تانىستى.

كەندىرلىنى زاماناۋي ينفرا­قۇرىلىممەن جابدىقتاۋ دا كە­زەڭمەن ءجۇرىپ جاتىر. رەسپۋب­ليكالىق ماڭىزى بار «جەتىباي-جاڭاوزەن-تۇرىكمەنستان» اۆتوموبيل جولىنىڭ ءبىر بولەگىنە ورتاشا جوندەۋ جۇمىسى, انىق­تالعان كەلەسى بولىگىنە كۇردەلى جوندەۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋ باس­تالدى, بۇل جوندەۋ جۇمىسى 2025–2026 جىلدار اياقتالادى.

كەلەشەكتە وتاندىق اۆيا­كوم­پانيالار كەندىرلىدەن اتى­راۋعا, اقتوبە مەن ورال­عا, استاناعا, سونداي-اق قىزىل­وردا-الماتى باعىتىنا جانە كەن­دىرلىدەن نوكىس, باكۋ, استرا­حانعا حالىقارالىق اۋە جەلى­لەرىن اشۋ جوسپارلاپ وتىر.

بىلتىر 2 قىركۇيەكتە مەم­لەكەت باسشىسى حالىققا جول­داۋىندا كەندىرلى كۋرورت­تىق ايماعىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا كەندىرلى اۋما­عىنان اۋەجاي قۇرىلىسىن سالۋ جونىندە تاپسىرما بەردى. تاپ­سىرماعا سايكەس, كەندىرلىنىڭ سولتۇستىك بولىگىنەن 599 گا جەرگە اۋەجاي قۇرىلىسىن سالۋ باعىتىندا جۇمىس باستالدى.­ اۋماعىندا پارامەترلەرى 2200ح35 مەترگە سوزىلعان ۇشۋ-قو­نۋ جولاعى, ساعاتىنا 150 جولاۋ­شى وتكىزەتىن تەرمينال سالىنادى. بولاشاقتا جولاۋشىلار اعىنىنىڭ بولجامى جىلىنا 29 750 – 59 500 جولاۋشىنى قۇرايدى دەپ شامالانادى. كەندىرلى كۋرورتتىق ايماعىنان 14 شاقىرىمدا ورنالاساتىن اۋەجاي قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ ءۇشىن جاڭاوزەن – كەندىرلى تاس جولىنان كەندىرلى اۋەجايىنىڭ ۋچاسكەسىنە دەيىنگى ۇزىندىعى 8,9 شاقىرىم بولاتىن ۋاقىتشا جول ازىرلەندى. 2026 جىلدىڭ كوكتەمىنە دەيىن اياقتالادى دەپ جوسپارلانعان قۇرىلىس ءوز ىرعاعىمەن ءجۇرىپ جاتىر.

كەندىرلى ءۇشىن عانا ەمەس, تۇتاس ماڭعىستاۋ وڭىرىنە ما­ڭىزدى سانالاتىن اۋىزسۋ ماسە­لەسى تۋريستىك ورتالىقتا تاۋلىگىنە 50 000 م³ قۋاتتىلىعى بار سۋ تۇشىتۋ زاۋىتىن سالۋمەن شەشىمىن تاپپاق.

«قازمۇنايگاز» ۇك» اق ەنشىلەس ۇيىمى «Ak Su KMG» جشس تاپسىرىس بەرگەن توقماق جەرىندەگى جوبانىڭ نەگىزگى قۇرىلىس جۇمىسىن 2024 جىلعى 31 جەلتوقسانعا دەيىن اياقتاۋ, تەحنولوگيالىق جابدىقتى مونتاجداۋدى 2025 جىلعى ءساۋىردىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتاپ, زاۋىتتى 2025 جىلعى مامىردا ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان بولاتىن. جوسپارعا ساي توقماق سۋ تۇ­شىتۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىس جۇمىسى تولىق اياقتالىپ, نىسان ىسكە قوسىلدى.

كەلەشەگى ماڭعىستاۋ ءۇشىن تىڭ باعىت, جاڭا ەكونوميكا­لىق باسىم سالا – تۋريزممەن تى­عىز بايلانىستى كەندىرلى اۋما­عى قازىر قات-قابات, سان-ساپات جوبالار مەن جۇمىس الا­ڭىنا اينالدى. كەندىرلى شىعا­ناعى ايماعىنداعى جى­لى قۇمدى جاعاجايلار, تەڭىز­دىڭ جىلى اعىسى مەن سۋى­نىڭ تومەن تۇزدىلىعى, سۋعا شو­مىلۋ ماۋسىمىنىڭ ۇزاق­تىعى اتالعان اۋماقتا ءتۋريزم­دى دامىتۋعا وڭ ءارى زور باع­دارلار جاساۋعا مۇمكىندىك بەرە­دى. ماماندار «كەندىرلى» كۋرورت­تىق ايماعى جوباسىن جۇ­زەگە اسىرۋ ناتيجەسىندە جىلىنا وتاندىق جانە تۇركيا, قاتار, ازەربايجان, ارمەنيا, وزبەكستان, رەسەي, تاجىكستان, قىرعىزستان, يران جانە باسقا شەتەلدەردەن 600 مىڭنان استام تۋريست كەلەدى, 15 مىڭنان استام تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلادى دەپ ەسەپتەيدى.

– كەندىرلىدە كوز الدىمىزدا اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. بۇل جوبانىڭ ءوڭىردى تەك وتانداستارىمىز ءۇشىن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار شەتەلدىك تۋريستەر ءۇشىن دە تارتىمدى ەتەتىن دەمالىس جانە ساۋىقتىرۋ كلاستەرىن قۇرۋدى كوزدەيتىنى قۋانتادى. بولاشاقتا كەندىرلى مىڭداعان تۇرعىننىڭ سۇيىكتى, جايلى مەكەنىنە اينالعان زاماناۋي, كورىكتى قالا بولۋمەن بىرگە, ەلىمىزدىڭ, تاريحى مەن مادەنيەتىن, تابيعاتىن, ونەرى مەن ءداستۇرىن, ۇلتتىق ەرەكشەلىگىن, قوناقجايلىق قاسيەتىن شەتەلدەرگە تانىتاتىن تۋريستىك ورتالىق بولاتىنىنا سەنەمىز, دەيدى كەندىرلى اۋىلى اكىمى اپپاراتى مم باس مامانى زارينا ءجانادىلوۆا.

«جاس تىلەگى – قابىل» دەگەن, كەندىرلىنىڭ زارينا سىندى جاس­تاردىڭ ۇلتجاندىلىقپەن ەڭبەك ەتىپ, ەل دامۋىنا ۇلەس قوساتىن ءىرى قالاسىنا اينالارىنا ءبىز دە سەنىمدىمىز.

 ماڭعىستاۋ وبلىسى