كىمدىكى ءتيىمدى: بانكتەردىڭ يپوتەكالىق ونىمدەرىنە شولۋ

يپوتەكا ارقاشان حالىقتى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋدە ماڭىزدى ءرول اتقارعان. مىسالى, اقش ريەلتورلار ۇلتتىق قاۋىمداستىعىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, العاش رەت ءۇي ساتىپ العان امەريكالىقتاردىڭ 52%-ى ستاندارتتى بانكتىك نەسيە (Conventional Loan), 29%-ى فەدەرالدى تۇرعىن ءۇي باسقارماسى ساقتاندىرعان يپوتەكا (FHA Loan), ال 9%-ى ارداگەرلەرگە ارنالعان قارىز قاراجاتىن (VA Loan) پايدالانعان. ياعني, مۇنداي مامىلەلەردىڭ 10-ىنىڭ 9-ى قارىزدىق قارجىلاندىرۋ ارقىلى جۇزەگە اسقان.

تاعى ءبىر مىسال: 2023 جىلى ەۋروپالىق وداق ەلدەرىنىڭ تۇرعىندارىنىڭ 69,2%-ى ءوز ۇيلەرىندە, ال 30,8%-ى جالدامالى باسپانادا تۇرعان. ءۇي يەلەرىنىڭ 44,2%-ى ءوز ۇيلەرىنىڭ تولىق يەسى بولسا, 24,9%-ى يپوتەكا نەمەسە تۇرعىن ءۇي نەسيەسى ارقىلى باسپانا العان. وسىلايشا, ءاربىر ءۇشىنشى ءۇي يەسى جانە ءتورتىنشى تۇرعىن يپوتەكالىق باسپانادا ءومىر ءسۇرىپ وتىر. ال نورۆەگيا, نيدەرلاند نەمەسە يسلانديا سياقتى ەلدەردە, ەىدۇ دەرەكتەرىنە سايكەس, شامامەن 50% ءۇي يەلەرى يپوتەكا تولەۋدە.

Ranking.kz مالىمەتىنشە, قازاقستانداعى يپوتەكالىق نارىق ءۇش سەگمەنت ارقىلى قاراستىرىلدى: وتباسى بانكىنىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسى شەڭبەرىندەگى يپوتەكالىق باعدارلامالار, باستاپقى جانە قايتالاما تۇرعىن ۇيگە ارنالعان ستاندارتتى بانكتىك يپوتەكا جانە بانكتەر مەن قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ سەرىكتەستىك يپوتەكالىق باعدارلامالارى.

الدىمەن وتباسى بانكىنەن باستايىق. بۇل – تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسى اياسىندا جۇمىس ىستەيتىن مەملەكەتتىك قارجى ينستيتۋتى. جۇيە دەپوزيتكە قاراجاتتى جوسپارلى تۇردە جيناۋدى, بانك سىياقىسىن جانە مەملەكەتتەن پرەميا الۋدى, كەيىن سول جيناقتالعان قاراجات نەگىزىندە ەڭ ءتيىمدى مولشەرلەمەلەرمەن يپوتەكالىق قارىز راسىمدەۋدى كوزدەيدى.

بانكتە تۇرعىن ءۇي, ارالىق جانە الدىن الا قارىز الۋعا بولادى – جيناقتاۋ مەرزىمىنە, جينالعان قاراجاتتىڭ كولەمىنە جانە باعالاۋ كورسەتكىشىنە (بك) بايلانىستى. بۇل كورسەتكىش قارىز الۋشىنىڭ جيناقتاۋ ءتارتىبىن جانە قارجىلىق ءتارتىبىن سيپاتتايدى.

قازاقستاندىقتار اراسىندا ەڭ تانىمال نۇسقا – ارالىق قارىزدار. مۇنداي قارىزداردىڭ مولشەرلەمەسى 6%-دان (جتسم 6,2–6,3%) 8,5%-عا دەيىن (جتسم 9–9,6%) قۇرايدى. بۇل زايمدى الۋ ءۇشىن دەپوزيتتە تۇرعىن ءۇي قۇنىنىڭ 50%-ى جينالۋى كەرەك جانە باعالاۋ كورسەتكىشى 5 بولۋى ءتيىس. مۇنداي كورسەتكىشكە جەتۋ ءۇشىن دەپوزيتتەگى جيناقتار 6 ايدان استام ۋاقىت جاتۋى قاجەت. ەڭ قولجەتىمدى زايم ءتۇرى – تۇرعىن ءۇي زايمدارى. ولاردىڭ مولشەرلەمەسى 3,5%-دان (جتسم 3,6–4,4%) 5%-عا دەيىن (جتسم 5,1–6,9%) جىلدىقتى قۇرايدى. مۇنداي قارىز الۋ ءۇشىن دە دەپوزيتتە سومانىڭ 50%-ىن جيناپ, باعالاۋ كورسەتكىشىن 16 دەڭگەيىنە جەتكىزۋ قاجەت. ول ءۇشىن دەپوزيتكە كەمىندە ءۇش جىل بويى اقشا جيناۋ كەرەك.

سونىمەن قاتار, وتباسى بانك الەۋمەتتىك وسال توپتارعا ارنالعان مەملەكەتتىك جەڭىلدەتىلگەن باعدارلامالاردىڭ وپەراتورى بولىپ تابىلادى. مۇنداي قارىزداردىڭ مولشەرلەمەسى بار بولعانى 2%-دان (جتسم 2,0–2,1%) باستالادى.

بانكتە جاستاردى قولداۋعا ارنالعان وڭىرلىك تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارى دا بار, ولاردىڭ مولشەرلەمەسى 5%-دان (جتسم 5,2–5,7%) باستالادى جانە باستاپقى جارناسى ەڭ تومەن دەڭگەيدە. سونداي-اق «جاسىل يپوتەكا», جاس عالىمدارعا ارنالعان باعدارلاما, «ديپلوممەن – اۋىلعا» سياقتى ارنايى جوبالار بار (سوڭعىسىندا باستاپقى جارنا مۇلدە قاجەت ەمەس, ال مولشەرلەمە – 1%).

ەسكەرەتىن جايت, بيىلعى قاراشادان باستاپ وتباسى بانكى «ناۋرىز» جانە «ناۋرىز جۇمىسكەر» باعدارلامالارى بويىنشا ءوتىنىم قابىلداۋدى باستادى. 

مەملەكەتتەن وتباسى بانكىنىڭ دەپوزيتتەرىنە بەرىلەتىن پرەميا جىل سايىن 20% مولشەرىندە ەسەپتەلەدى جانە ول 200 اەك-تەن (2025 جىلى 786 400 تەڭگە) اسپايتىن سوماعا سالىنادى. دەمەك, 2025 جىل قورىتىندىسى بويىنشا ەڭ جوعارى مەملەكەتتىك سىياقى 157 280 تەڭگە بولادى. بۇل سىياقى ارالىق نەمەسە الدىن الا قارىزدار بويىنشا كەپىلدەگى دەپوزيتتەرگە دە ەسەپتەلەدى. سىياقى تەك قازاقستان ازاماتتارىنا جانە تەك ءبىر دەپوزيتكە عانا تولەنەدى. ەگەر ءبىر جىل ىشىندە 200 اەك-تەن ارتىق قاراجات جينالسا, ارتىق سوما كەلەسى جىلعا اۋىستىرىلادى.

كەلەسى كەزەكتە قازاقستانداعى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ يپوتەكالىق ونىمدەرىن قاراستىرايىق. رەسمي سايتتارداعى اقپاراتقا سايكەس, ستاندارتتى يپوتەكالىق نەسيەلەردى سەگىز بانك ۇسىنادى. ولاردىڭ بارلىعى باستاپقى جانە قايتالاما تۇرعىن ۇيگە ارنالعان ستاندارتتى يپوتەكا, سونداي-اق قۇرىلىس كومپانيالارىمەن بىرلەسكەن سەرىكتەستىك باعدارلامالاردى ۇسىنادى. سولاردىڭ ىشىندە ءبىر ForteBank ءوز ونىمدەرىنىڭ ءبىرىن ۋاقىتشا توقتاتقانىن حابارلاعان.

سونىمەن, ستاندارتتى يپوتەكانى Halyk Bank, بانك تسەنتركرەديت, Freedom Bank, KZI Bank, Altyn Bank, ForteBank جانە شينحان بانك قازاقستان ۇسىنادى. ەڭ تومەنگى جىلدىق ءتيىمدى سىياقى مولشەرلەمەسى (جتسم) ForteBank-تا — 5,2%-دان باستالادى. بانك تسەنتركرەديت ونىمدەرى بويىنشا JANA يپوتەكا – 6%, #يپوتەكا جانە يپوتەكا ددۋ ونىمدەرى – 24,3%. كەلەسى ورىنداردا شينحان بانك قازاقستان (20%-دان) جانە Halyk Bank (23%-دان) تۇر.

يپوتەكالىق زايمنىڭ ەڭ ۇزاق مەرزىمى – 240 اي, مۇنداي شارتتى Halyk Bank, Freedom Bank, Altyn Bank جانە شينحان بانك قازاقستان ۇسىنادى. ەڭ جوعارى نەسيە سوماسى – 200 ملن تەڭگە (KZI Bank), ودان كەيىن Altyn Bank (175 ملن تەڭگە), بانك تسەنتركرەديت, ForteBank جانە شينحان بانك قازاقستان (100 ملن تەڭگەگە دەيىن). Halyk Bank-تا ەڭ جوعارى سوما قارىز الۋشىنىڭ تولەم قابىلەتىنە بايلانىستى ەسەپتەلەدى.

قر قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى مەن ۇلتتىق بانك يپوتەكالىق قارىزدار بويىنشا جتسم شەكتى مولشەرىن 25%-دان 20%-عا دەيىن تومەندەتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان بولاتىن. بۇل نورما 2025 جىلعى قاراشادا كۇشىنە ەنۋى ءتيىس ەدى. الايدا قازان ايىنىڭ سوڭىندا بازالىق مولشەرلەمە 18%-عا كوتەرىلگەننەن كەيىن, بانكتەردىڭ يپوتەكالىق ونىمدەرىنىڭ تابىستىلىعى تومەندەپ, نەسيە بەرۋ كولەمى قىسقارۋى مۇمكىن بولعاندىقتان, رەتتەۋشىلەر بۇل نورمانى 2026 جىلعى 1 شىلدەگە اۋىستىردى, شەكتى دەڭگەيدى 25% دەڭگەيىندە قالدىردى. بۇل شەشىم بانكتەرگە جاڭا جاعدايعا بەيىمدەلۋگە مۇمكىندىك بەرۋ ءۇشىن قابىلداندى.

يپوتەكانى قۇرىلىس كومپانيالارىمەن سەرىكتەستىكتە ۇسىناتىن بانكتەر دە بار: بانك تسەنتركرەديت, Freedom Bank, Bank RBK جانە Altyn Bank. سەرىكتەستەر ءتىزىمى اۋقىمدى. مىسالى, بانك تسەنتركرەديت – BI Group, ORDA Invest, Sardar Group, Sensata Group, BAZIS-A, MWC («موي دوم»), BS Holding جانە باسقا دا كومپانيالارمەن جۇمىس ىستەيدى. Freedom Bank – BI Group, «Aspan City», «Semireche» كومپانيالارىمەن, Altyn Bank – BI Group, BAZIS-A جانە Sensata Group-پەن, ال Bank RBK – «ورىنبور 2017», «Magenta Park», «Silver House Building» كومپانيالارىمەن سەرىكتەس.

مۇنداي سەرىكتەستىك يپوتەكالاردىڭ جتسم مولشەرلەمەسى 0,1%-دان (بانك تسەنتركرەديت جانە Altyn Bank) باستاپ, 24,5%-عا دەيىن (Freedom Bank) وزگەرەدى. يپوتەكانىڭ ەڭ ۇزاق مەرزىمى Freedom Bank پەن Altyn Bank-تا – 240 اي, ال بانك تسەنتركرەديت پەن Bank RBK-تا – 180 اي. ەڭ جوعارى نەسيە سوماسى Altyn Bank-تا – 175 ملن تەڭگە, بانك تسەنتركرەديت – 100 ملن تەڭگەگە دەيىن, Bank RBK – 75 ملن تەڭگەگە دەيىن, Freedom Bank – 70 ملن تەڭگەگە دەيىن.

وسىلايشا, قازاقستاندا يپوتەكالىق ونىمدەر بويىنشا ۇسىنىستار جەتكىلىكتى, ال ولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ تيىمدىلەرى – وتباسى بانكىنىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسىندەگى نەسيەلەر مەن بانكتەردىڭ قۇرىلىس كومپانيالارىمەن بىرلەسىپ ىسكە اسىراتىن سەرىكتەستىك يپوتەكالىق باعدارلامالارى.