جۋىردا شىمكەنتتە «ادەت-عۇرىپ جانە سالت-ءداستۇر» ورتالىعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «ەر-تۇرمانىم كۇمىستەن» اتتى رەسپۋبليكالىق شەبەرلىك ساعاتى ءوتتى. وندا ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن جينالعان قولونەر شەبەرلەرى ەر شابۋ, بىلعارىمەن قاپتاۋ, كۇمىسپەن ورنەكتەۋ, قامشى ءورۋ سەكىلدى ۇلتتىق قولونەردىڭ سان ءتۇرىن كورسەتتى. ەر-تۇرماننىڭ جاسالۋ جولدارىن, ءادىس-تاسىلدەرىن ءتۇسىندىردى. قولونەرشىلەر وسى بۇيىمداردى كوپشىلىكتىڭ الدىندا جاساپ, شەبەرلىكتەرىن پاش ەتتى. ءىس-شارانىڭ ماقساتى – قازاق حالقىنىڭ ەر-تۇرمان جاساۋ ونەرىن ناسيحاتتاپ, جاڭعىرتۋ. ەڭ باستىسى, كەلگەن قوناقتار شەبەرلىك ساعاتىنان وزدەرىنە پايدالى كوپ ماعلۇمات الدى. ۇلتتىق قولونەر بۇيىمدارىمەن جاقىنىراق تانىسىپ, شەبەرلەرمەن بەتپە-بەت تىلدەستى. اسىرەسە جاستاردىڭ قىزىعۋشىلىعى زور. ءاربىر زاتتى قولدارىمەن ۇستاپ كورىپ, تاڭدانا قاراستى. قولونەرشىلەر ۇستالىق ونەر جايىندا وي ءوربىتىپ, قىزىقتى اڭگىمەلەرىن دە ايتتى. شەبەرلەردىڭ قولىنان شىققان ەڭ تاڭداۋلى تۋىندىلاردان ارنايى كورمە ۇيىمداستىرىلدى.
ەر شابۋدىڭ شەبەرى
تۇركىستان وبلىسى تولەبي اۋدانىنان كەلگەن قولونەرشى قۇربانالى اعادىلوۆ قازاقى ەردىڭ وتىزعا جۋىق ءتۇرىن تانىستىردى. سونىڭ ىشىندە نايمان ەر, قىپشاق ەر, ءۇيسىن ەر سەكىلدى تۇرلەرى بار. ءۇيسىن ەرىنىڭ ءوزى ءۇش تۇرگە بولىنەدى ەكەن. شوشاقباس ەردىڭ ءمۇسىنى ەرەكشە بولىپ كەلەدى. ايەلدەرگە ارنالعان ەر دە باسقاشا شابىلادى. ونىڭ اراسىندا اشامايدى دا اتاپ وتكەن ءجون. سول وتىز ءتۇردىڭ ءبارى جالپى العاندا قازاقى ەر دەپ اتالادى. قولونەرشى وسى كۇنگە دەيىن ءۇش مىڭنان استام ەر شاپقان. 23 ءتۇرىن جاساعان. وسى كاسىپپەن اينالىسىپ كەلە جاتقانىنا وتىز بەس جىلعا جۋىقتادى. ەر شابۋمەن بىرگە قامشى ءورىپ, بەلدىك, زەرگەرلىك بۇيىمدار جاساۋمەن دە اۋەستەنەدى. جاس كەزىندە ءبىر ايدا جيىرما ەر شاۋىپ وتباسىن اسىراپتى. بازارعا اپارىپ ساتىپ پۇل قىلعان. ال بۇگىندە شەبەردىڭ تانىمالدىعى وڭىردەن اسىپ رەسپۋبليكاعا جەتكەن. ونىڭ قولىنان شىققان دۇنيەلەر كادەسىي رەتىندە ەڭ كورنەكتى ورىنداردا ساقتالىپ تۇر. ماسەلەن استاناداعى بايتەرەك كەشەنىندە تۇرعان كۇمىستەن سوعىلعان ەر وسى كىسىنىكى.
تالدىقورعان قالاسىنداعى ءىلياس جانسۇگىروۆ مۋزەيىندەگى ەر دە وسى كىسىنىڭ قولىنان شىققان. 2004 جىلى سايات جانسۇگىروۆكە ارنايى سىيعا تارتىپتى. قازاقستاندا ەشكىم قولعا الماعان تۇيەنىڭ ەرىن دە جاساعان. ەكى تۇيەگە ارنالعا ەر كەزىندە وركەشتى جانۋارعا پايدالانىلعان. قازىر جادىگەر ەسەبىندە ساقتاۋلى. قولونەرشىنىڭ ايتۋىنشا, ەر شابۋدا ەشقانداي وزگەرىس جوق. ءبارى سول بۇرىنعى قالپىندا. ورتا عاسىردا اتا-بابالارىمىز قالاي شاپسا, ءدال بۇگىن سول ءتاسىل قولدانىلادى. وعان كەرەگى شوت, قاشاۋ مەن ارا. مىنە وسى ءۇش قۇرالدىڭ كومەگىمەن كەپكەن اعاش ويىلىپ قازاقى ەرگە اينالادى. ق.اعادىلوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەردىڭ مىقتىلىعى اعاشىنا بايلانىستى. نەگىزىنەن قاراتال مەن تەرەك جارايدى. بىراق ولار كۇنگە كەپپەۋ كەرەك. كۇننىڭ استىندا جاتقان تەرەك بورپىلداق كەلەدى. ول ءتىپتى وتىندىققا دا جارامايدى. قاراڭعىدا سالقىن جەردە ساقتالعان اعاش 2–3 جىلدا تاستاي بولادى. ەردىڭ بەرىكتىگىن شەگەمەن تەرى قاققاندا بىلەدى. ءبىر كىرگەن شەگە سول بويى قاتىپ قالۋ كەرەك. شەبەر مالىمدەگەندەي, ەر-توقىم حالقىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىنە ۇلكەن ۇلەس قوسقان. باتىر بابالارىمىز اتتان تۇسپەي بەس قارۋىن ەرگە بايلاپ جۇرگەن. دەمالسا جاستىق رەتىندە پايدالانعان. مال باقسا دا, ەگىن سالسا دا اتقا جايداق مىنبەگەن. قاي ىستە دە بابالارىمىز اتتان, ەردەن تۇسپەگەن. سوسىن قازاقتىڭ ۇلتتىق سپورتىنىڭ كوپشىلىگى ات ۇستىندە وتەدى. اۋدارىسپاق, جامبى اتۋ, قىز قۋ, تەڭگە ءىلۋ, كوكپار – وسىنىڭ ءبارى دە اتپەن بايلانىستى سپورتتار. ات سپورتىن ەر-تۇرمانسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. اعامىزدىڭ ايتۋىنشا, ەر شاباتىن ازاماتتار ازايىپ بارادى. كەزىندە وسى ونەردى قولعا العاندار قازىر قارتايىپ قالدى. ەندى ولاردىڭ ورنىن باساتىن جاستار كەرەك. سول ءۇشىن وسى ءىس-شارانىڭ اياسىن كەڭەيتۋ قاجەت, ءار وڭىردە قولعا الىنعانى ءجون دەگەن پايىمىن جەتكىزدى. قازاقتىڭ مادەني مۇراسى كيىز ءۇي بولسا, ەر-تۇرمان دا ودان قالىس ەمەس. ءتىپتى قاتار تۇر دەۋگە بولادى. قازاقتىڭ ەرىنە حالىقتىڭ قۇرمەتى ەرەكشە بولۋعا ءتيىس. تولەبي اۋدانىندا ەر-تۇرمانعا ارنالعان ەسكەرتكىش بار. وسىنداي مۇسىندەر ءار وڭىردە تۇرعىزىلسا ارتىق ەمەس. جوعارىدا ايتقانىمىزداي, ق.اعادىلوۆ بۇل ونەردى كۇنكورىس ءۇشىن باستاعان. كەزىندە زاۋىتتا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن تۇستا كاسىپورىن جابىلىپ جۇمىسسىز قالادى. ەندى قانداي ءىس قىلسام ەكەن دەپ جۇرگەندە تەلەديداردان بەسىك جاساپ جاتقان سيۋجەتتى كورەدى. ءبىر ءسات ويعا بەرىلىپ, مەن دە وسىلاي جاساپ كورەيىن دەپ ۇيعارادى. سودان العاشىندا بىلەتىندەردەن ءبىراز نارسە ۇيرەنىپ, قولونەرشىلىك كاسىپكە ءبىرجولاتا دەن قويادى. ۇستالىق ونەردىڭ ارقاسىندا جامان بولعان جوق. تابىسقا كەنەلىپ جاقسى ومىرگە قول جەتكىزدى. نەگىزى ءوزى مەكتەپتە, تەحنيكۋمدا وقىعان كەزدەرى ەڭبەك ساباعىن مۇلدەم ۇناتپاعان. قولدارىنا قۇرالدارىن ۇستاپ شۇقىلانعان بالالاردى كورسە, نەمەنەگە ۋاقىتتارىن تەككە وتكىزەدى دەپ جانى اشيتىن. «ادام تاعدىردان قاشىپ قۇتىلا المايدى ەكەن, اقىرىندا عۇمىرىمنىڭ سوڭىنا دەيىن شۇقىلانىپ كەلەمىن» دەپ كۇلەدى قولونەرشى. ونىڭ پىكىرىنشە, ۇلتتىق قولونەردى ناسيحاتتاۋ شەبەردىڭ موينىنداعى ءبىر پارىز. حالىق ءوز تامىرىنان اجىراماۋ كەرەك. قولونەردى ۇمىت قالدىرۋ – تامىردىڭ ۇزىلگەنىمەن بىردەي. الەمنىڭ دامىعان ەلدەرى ءوز مادەنيەتىن ۇمىتقان جوق. قايتا ءتىرىلتىپ, جانداندىرىپ جاتىر. بۇگىنگى زامان تەحنولوگياسى وعان ەشقانداي دا كەدەرگى ەمەس. جاپونيا سەكىلدى تەحنولوگيا مەن ءداستۇردى قاتار الىپ جۇرۋگە بولادى. قازاق – ونەرگە باي حالىق. سونىڭ ىشىندە قولونەردىڭ ورنى ارقاشان بولەك. ات ابزەلدەرى قولونەر تۋىندىلارىنىڭ ەڭ كونەسى ءارى وسى كۇنگە دەيىن سۇرانىستان تۇسكەن جوق. بۇل ونەردى اتادان بالاعا مۇراعا قالدىرۋ بۇگىنگى ۇرپاققا امانات دەگەن وي ايتتى اعامىز. ينتەرنەت دامىعان زامان شەبەرلەرگە دە ىڭعايلى جاعداي تۋعىزدى. «وسى كۇنى بۇيىمداردى بازارعا اپارىپ ساتۋعا اۋرەلەنۋدىڭ قاجەتى جوق. الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى ساۋداسىن قىزدىرۋعا بولادى. سونداي-اق ءتيىستى جەرگە تاپسىرىس بەرسە ۇستالارعا اعاشتى كەپتىرىپ جەتكىزىپ بەرەتىن قىزمەت تە بار» دەيدى ق.اعادىلوۆ.
قازاقتىڭ قۇرىشى داماسكىدەن كەم ەمەس
ءىس-شارادا بۇيىمدارىن جالپاق جۇرتقا تانىستىرعانداردىڭ ءبىرى ابدۋللا ناۋرىزباەۆ. تەمىر ۇستاسى. نەگىزگى ماماندىعى سۋرەتشى. شىمكەنتتەگى ءا.قاستەەۆ اتىنداعى كوركەمسۋرەت ۋچيليششەسىن بىتىرگەن. بۇگىندە جاسى جەتپىستى القىمداعان قاريا. سوعان قاراماستان ءوزى قىزىققان ونەردى ومىرىنە سەرىك ەتىپ ءجۇر. جاقىندا التايعا بارىپ كەن بالقىتىپ, تەمىردەن قىلىش جاساپ قايتىپتى. ءوزىنىڭ ايتۋىنشا, كەزىندە اتاسى ۇستا بولعان ەكەن. سول ونەر كەيىن نەمەرەسىنە, ياعني ابدۋللا اعاعا دارىعان بولىپ تۇر. ءوزى سۋرەتشى بولعانىمەن, تەمىر ۇستالىعىنا قاتتى قىزىعىپتى. اسىرەسە كەندى بالقىتىپ, ودان تەمىر الىپ, ءتۇرلى بۇيىمدار جاساعاندى جاقسى كورەدى. وسى كۇندە ادامعا قاجەتتى دۇنيە دايىن كۇيىندە الدىنا جەتكىزىلەدى. كاسىپورىن, زاۋىتتار جاڭا تەحنولوگيامەن بۇكىل كەرەك-جاراقتى شىعارىپ وتىر. ال ەرتە زاماندا سونىڭ ءبارى تەمىر ۇستالارىنىڭ موينىندا بولعان. شەبەرلەر اسكەرمەن بىرگە مايدان دالاسىندا كوشىپ جۇرگەن. ساداقتان ۇشقان جەبە قايتىپ ورنىنا كەلمەيدى, قىلىش سىنۋى مۇمكىن. وسىنىڭ ءبارىن تەمىر ۇستالارى قايتا جاساپ وتىرعان. اعامىزدىڭ ايتۋىنشا, قازاق حالقى ەجەلدەن تەمىر بالقىتۋدى, ودان ءارتۇرلى قۇرال-سايمان جاساۋدى مەڭگەرگەن. ءتىپتى مەتالل كەندەرىنىڭ قايدا بار ەكەنىن دە بىلگەن. «ماسەلەن, تۇركىستانداعى تايقازاندى قۇيۋدىڭ وزىندىك قۇپياسى بار. ونىڭ بۇگىنگى زامانعا دەيىن سىرىنىڭ كەتپەۋى قۇرامىنداعى مەتالىنا بايلانىستى. كوپ جاعدايدا ۇلكەن, باعالى دۇنيەلەر قولادان قۇيىلعان. جالپى, تابيعاتتا قولا مەتالل كۇيىندە كەزدەسپەيدى» دەيدى ا.ناۋرىزباەۆ. مىسقا قالايى, مىرىش سەكىلدى مەتالدار قوسۋ ارقىلى قولدان جاسايدى. قولانىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى, جىلدام قۇيىلادى ءارى سالماعى جەڭىلدەۋ شىعادى.
بۇل كۇندە رەسەيلىك رەجيسسەر س.دۆورتسەۆوي تايقازان تۋرالى كوركەم فيلم تۇسىرگەلى ءجۇر. ءتۇسىرىلىم جۇمىستارىن باستاماس بۇرىن رەجيسسەر تايقازاننىڭ تاريحى مەن ونى قۇيۋدىڭ تەحنولوگياسىنا زەرتتەۋ جۇرگىزدى. وزىنە تەمىر ۇستالىعى جايىندا قۇپيا-سىرمەن بولىسەتىن مامانداردى كەڭەسشىلىككە تارتقان. سولاردىڭ ىشىندە ابدۋللا اعا دا بار.
شەبەر ءوزىنىڭ ۇستاحاناسىندا ءتوس, كورىك, اتاۋىز بەن بالعا سوعاردى پايدالانادى. وسى قۇرالدارمەن ۇستا تەمىردەن ءتۇيىن تۇيەدى. قولونەرشى جاساعان بۇيىمدار اراسىنان ەل سوعىس قۇرالدارىنان بولەك كوركەم دۇنيەلەردى ۇناتادى ەكەن. ونىڭ ءبىراز ەكسپوزيتسياسى وسى كۇندە قازاقستاننىڭ مۋزەيلەرىنە قويىلعان. قالتالى ازاماتتار دا قولونەرشى قولىنان شىققان كوركەم تۋىندىلاردى ساتىپ الۋعا اۋەس. ونى مادەني تىلدە كومپوزياتسيا مەن ينستولياتسيا دەپ اتايدى. ايتۋىنشا كەز كەلگەن دۇنيەنى وتىرا سالىپ جاساپ تاستاۋعا بولمايدى. ول ءۇشىن ونەر ادامىنا ءبىرىنشى شابىت كەرەك. سوسىن قيالى ياكي فانتازياسى باي بولۋ قاجەت. ءاربىر زاتتى جاساۋعا كۇردەلىلىگىنە قاراي ۋاقىت جۇمسالادى. كەي دۇنيە باسى قۇرالماي ايلاپ جاتادى. ال كەيبىرىن قۇراۋعا از ۋاقىتتىڭ ءوزى جەتەدى. بۇل جەردە جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, شەبەردىڭ كوڭىل كۇيى مەن شابىتى ۇلكەن ءرول وينايدى. ۇستانىڭ مالىمدەۋىنشە, تەمىر قىزعاندا ەرمەكساز سەكىلدى جۇمساق بولادى. كەيىن ونى ءارتۇرلى زاتقا يكەمدەپ, ءيىپ اكەپ جاساي بەرەدى. اعامىز سونىمەن بىرگە تەمىر كەنىن الۋ, ونى بالقىتۋ تەحنولوگياسىن دا جاقسى بىلەدى. «وكىنىشكە قاراي, بويىنداعى بار تالانتى مەن تاجىريبەسىن قالدىرىپ كەتەتىن شاكىرتتەرىم جوق» دەيدى. جاستار دا وسى كۇنى ۇستالىققا اسا قىزىعا قويمايتىن سەكىلدى. تەمىر 1 500 گرادۋستا بالقيدى. ونى بالقىتۋ ءۇشىن ۇستا قولدان دايىنداعان اعاش كومىردى پايدالانادى. دۇكەندە ساتىلاتىن تاس كومىر وعان جارامايدى. تەمىردىڭ ساپاسىن تومەندەتەدى. ال اعاش كومىرگە بالقىعان مەتالل وتە بەرىك كەلەدى. «الەمدە داماسك قۇرىشىنىڭ اتاعى كەڭ تاراعان. ءبىزدىڭ بابالارىمىز دا مەتالل بالقىتۋدا داماسك قۇرىشىنان كەم بولات الماعان. ماسەلەن, كەندى بالقىتسا ودان تابا نانعا ۇقساعان تەمىر شىعادى. سول تەمىردىڭ ورتاسىنداعى وزەگىنەن جاسالعان كەز كەلگەن مەتالل بۇيىم داماسك قۇرىشىنان اسىپ تۇسپەسە كەم سوقپايدى. اتا-بابالارىمىز سول ءادىستى ەرتە كەزدەن بىلگەن جانە سونى تەمىر ۇستالىعىندا كەڭىنەن پايدالانعان» دەيدى قولونەرشى اعامىز.
ونەر بىرەگەيلىكتى قاجەت ەتەدى
شەبەرلىك ساعاتىندا بۇيىمدارى ءدۇيىم جۇرتتىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرعان قولونەرشى اشىربەك جەلدىباەۆ اعامىزدى ەرەكشە اتاۋعا بولادى. شىمكەنت قالاسىنىڭ تۇرعىنى. قازاقستان سۋرەتشىلەر مەن قولونەرشىلەر وداعىنىڭ مۇشەسى. سۇيەك, تاس, مەتالل, اعاشتان ءتۇرلى بۇيىمدار جاسايدى. ەلۋ جىلدان بەرى وسى ونەرمەن اينالىسىپ كەلەدى. نەگىزىنەن تۋىندىلارى جەكە تاپسىرىسپەن ورىندالادى. ارنايى دۇكەندەردە كوپ ساتىلا بەرمەيدى. كوبىنەسە رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق كورمەلەرگە قويىلادى. بىرەگەي جۇمىس بولعان سوڭ ادامدار قولونەرشىگە جەكە تاپسىرىس بەرەدى. كوپشىلىككە ۇسىنىلعان بۇيىمداردىڭ ىشىندە قازاقتىڭ بەسىگى كوزگە وتتاي باسىلدى. ويۋ-ورنەگى مەن اشەكەي تاستارىنا قاراپ كاسىبي شەبەردىڭ قولىنان شىققانى بىردەن بايقالادى. قولونەرشىنىڭ ايتۋىنشا بەسىك قازاق مادەنيەتىنىڭ تولقۇجاتى ىسپەتتى. سان عاسىر بويى قولدانىلىپ كەلە جاتقان ەڭ كونە بۇيىم. بەسىك تەربەتپەگەن قازاقتىڭ شاڭىراعى جوق. ۇلتتىق سالت-داستۇردە ورنى بولەك بەسىكتىڭ كيەسى بار. ەل تاريحىندا وتكەن نەبىر الىپتار وسى بەسىكتە تەربەلىپ ءوستى. قازاقتىڭ ايەلى دەسە بەسىك تەربەتىپ وتىرعان انا بەينەسى كوز الدىمىزعا كەلەرى حاق. بەسىك پەن شاڭىراقتىڭ بەرەكەسىن قىلداي نازىك بايلانىس جالعاپ جاتىر. وسىنداي ۇعىمدار قازاققا جاقىن بولعاندىقتان, قولونەرشى بەسىك جاساۋدى كوپ ونەردەن بيىك قويىپتى. ونىڭ ايتۋىنشا, بەسىكتى ءتاتتى اعاشتان جاساعان ءجون ەكەن. وعان شيە, الما, اققايىڭ سەكىلدى جەمىس اعاشتارى كىرەدى. ءبىر بەسىك ءبىر وتباسىنىڭ بۇكىل ۇرپاعىنا جەتەدى. اتادان بالاعا ميراس رەتىندە كەلە جاتقان بۇل قۇندىلىقتى ساقتاپ قالۋ مىندەت دەپ سانايدى قولونەرشى. كەزىندە ءا.قاستەەۆ اتىنداعى كوركەمسۋرەت ۋچيليششەسىندە مۇعالىم بولعان ءا.جەلدىباەۆ بۇگىندە زەينەت دەمالىسىندا. بىراق سۇيىكتى ىسىنەن قول ۇزبەي, ۇستالىق ونەرىن جالعاستىرىپ كەلەدى. شەبەردىڭ ەڭ جاقىن شاكىرتتەرى – ۇلى مەن قىزى. ەكەۋى دە قولونەرشىنىڭ قولعاناتتارى. دۇكەندە ساتىلاتىن بەسىك پەن ۇستا جاساعان بۇيىمنىڭ اراسى جەر مەن كوكتەي. قارا بازاردا ساۋدالاناتىن تاۋار جاپپاي كوپشىلىككە ارنالادى. ول جەردە قولونەرشىلىك تالاپتار ساقتالا بەرمەيدى. ال دانالاپ جاسالاتىن دۇنيەگە ۇستا بار قيالى مەن جانىن سالادى. قولونەرشىنىڭ پىكىرىنشە, كەز كەلگەن جادىگەرگە ويۋ-ورنەك قولدانۋ, اشەكەي تاستارمەن كومكەرۋ, زەرگەرلىك بۇيىمدارمەن ادەمىلەۋ ماڭىزدى. ولاردى دا زاتتىڭ ءتۇر-سيپاتىنا قاراي دۇرىس تاڭداي ءبىلۋ قاجەت. سان عاسىردان بەرى كەلە جاتقان بەسىك جاساۋدىڭ ءداستۇرى بار. بۇگىنگى زامان ۇردىستەرىنە ەلىكتەپ, ءداستۇرلى جولدان تايىپ كەتۋگە بولمايدى. وسى ورايدا قولونەرشى وزدىگىنەن تەربەتىلەتىن ەلەكتروندى نۇسقاسىنا قاراعاندا, اعاشتان جاسالعان كادىمگى بەسىككە ەشتەڭە جەتپەيتىنىن ايتادى. ەلەكتروندى بەسىكتىڭ بالاعا كەرى اسەرى بولۋى مۇمكىن. ال اعاش بەسىك تەك تابيعي زاتتاردان جاسالادى. ءتىپتى شۇمەگىنىڭ ءوزى سۇيەكتەن ويىلادى. مۇنداي بەسىك ەشقاشان توزبايدى, ەگەر دۇرىس كۇتىپ ۇستاسا اتادان بالاعا جەتىپ, اۋلەتتىڭ جادىگەرى مەن بابالار كوزىنە اينالماق.
قولونەرشىنىڭ تاعى ءبىر قۇندى دۇنيەسى – اساتاياعى. مۇنى ىستەۋگە ءبىر جارىم جىل ۋاقىتىن سارپ ەتىپتى. ونىڭ الدىندا ءبىر جىلىن ەر-تۇرمانعا ارناعان. اساتاياقتىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى, قانجار دا, نايزا دا, ءتاسپى دە بولا بەرەدى. بىلايشا ايتقاندا, امبەباپ اساتاياق. وسى باعالى زاتى حالىقارالىق كورمەلەردە كوزگە ءتۇسىپ, تۇركيا مەن ماجارستان پرەزيدەنتتەرى ارنايى تاپسىرىس بەرىپتى. ۇستانىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە حالىقتىڭ ونەرگە دەگەن كوزقاراسى وزگەرىپ كەلەدى. ادامداردىڭ كوپشىلىگى قولونەردى باعالاي باستادى. سوعان قاراي جەكە تاپسىرىستار دا كوبەيگەن. قولونەرشىلىك بىرەگەي جۇمىس. ول سونىسىمەن ەرەكشە. شەبەردىڭ قولىنان تۋعان دۇنيە ەش جەردە قايتالانباۋعا ءتيىس. شەتەلدىكتەر وسى قۇندىلىققا بولا كونە جادىگەرلەردى جاقسى كورەدى. اعامىز سوڭعى رەت تۇركىستاندا وتكەن حالىقارالىق كورمەگە قاتىسىپتى. سوندا ەلىمىزگە ارنايى ىسساپارمەن كەلگەن تۇرىكمەنستاننىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى گ.بەردىمۇحامەدوۆ بۇيىمدارىنا ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تانىتىپتى. قولونەرشىنىڭ پىكىرىنشە, ونەر تۋىندىلارى ءاردايىم بىرەگەي بولىپ قالۋ كەرەك. پايدا تابۋ ماقساتىندا زاۋىتتان شىققانداي جاپپاي وندىرىسكە كوشسە, قاسيەتىن جوعالتادى.
ورتالىق جەتكەن جەتىستىك
«ادەت-عۇرىپ جانە سالت-ءداستۇر» ورتالىعىنىڭ باسشىسى جۇماباي ابديەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى جاھاندانۋ زامانىندا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ساقتاۋ مەن جاڭعىرتۋ باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى. سول سەبەپتى سالت-سانانى ناسيحاتتاۋ, ءداستۇردى دارىپتەۋ وتە قاجەت. ونىڭ بىردەن-ءبىر جولى – تانىمدىق جوبالار مەن جيىندار ۇيىمداستىرۋ. «ەر-تۇرمانىم كۇمىستەن» – وسى ماقسات اياسىندا قولعا الىنعان ءىس-شارانىڭ ءبىرى. ج.ابديەۆتىڭ مالىمدەۋىنشە قازاق حالقىنىڭ ەر-تۇرمانى تەك كولىك قۇرالىنا قاجەتتى بۇيىم عانا ەمەس, تۇتاستاي ءبىر ءداۋىردىڭ مادەني كودى, باتىرلىق, ەرلىك, سۇلۋلىقتىڭ بەلگىسى. «شەبەرلىك ساعاتىن وسىناۋ ونەردى جاستار ساناسىنا ءسىڭىرىپ, ۇلتتىق مۇرانى جاڭعىرتۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام دەپ تۇسىنگەن ءجون» دەدى مامان.
ءىس-شارا بارىسىندا ساحنالىق قويىلىم ارقىلى حالقىمىزدىڭ ۇمىت بولا باستاعان كونە داستۇرلەرى ات ەرتتەۋ, ۇزەڭگىنىڭ استىنان وتكىزۋ, توقىمقاعار سەكىلدى راسىمدەر ورىندالىپ, كوپشىلىك الدىندا قايتا جاڭعىردى. سونداي-اق ەر جىگىتتەر كوكپارداعى ەپتىلىكتەرىن كورەرمەنگە پاش ەتتى. ۇلتتىق سپورتتان اۋدارىسپاق, اسىق اتۋ, ارقان تارتۋ ويىندارى ۇيىمداستىرىلدى. قورىتا ايتقاندا, بۇل يگى شارا — اتا-بابا مۇراسىن ۇلىقتاپ, ۇلتتىق ونەردىڭ قادىر-قاسيەتىن جاس ۇرپاققا ناسيحاتتاۋدىڭ جارقىن ۇلگىسى.
جالپى, «ادەت-عۇرىپ جانە سالت-ءداستۇر» ورتالىعى مادەنيەتىمىزگە بايلانىستى كوپتەگەن يگى باستامالاردى قولعا الىپ كەلەدى. ءارتۇرلى مەرەكە مەن تاقىرىپقا وراي جىل باسىنان بەرى كوپتەگەن ءىس-شارانىڭ وتۋىنە مۇرىندىق بولدى. وسى مەكەمەنىڭ ارقاسىندا قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارى قازاقتىڭ كونە داستۇرلەرى مەن ۇمىتىلا باستاعان ادەت-عۇرىپتارىمەن قايتا قاۋىشىپ جاتىر. ورتالىق ۇجىمى تەك ۇيىمداستىرۋشىلىق جۇمىستارمەن شەكتەلمەي, ەجەلگى سالت-داستۇرلەردى زەرتتەۋمەن, ساراپتاۋمەن دە اينالىسادى. بۇگىنگە دەيىن تەك رەسپۋبليكا شەڭبەرىندە ەمەس, حالىقارالىق دەڭگەيدە دە ءتۇرلى ءىس-شارالاردىڭ ۇيىتقىسىنا اينالدى. ماسەلەن, وتكەن ايدا ۇيىمداستىرىلعان ء«دان مەن ءدام Fest» فەستيۆالىندە شىمكەنتتىكتەر ۇلتتىق اسحانانىڭ باي مۇراسى بار ەكەنىنە تاعى ءبىر مارتە كوز جەتكىزدى. سول ءىس-شارادا كۇبى ءپىسۋ, ماي شايقاۋ, كەلى ءتۇيۋ, جۇگەرى مەن بيداي قۋىرۋ, تالقان جاساۋ سىندى كونە اس ازىرلەۋ ادىستەرى كورسەتىلىپ, شەبەرلىك ساعاتتارى ءوتتى. ۇلتتىق تاعامدار جارمەڭكەسى ۇيىمداستىرىلىپ, كەلگەن قوناقتار قازاقتىڭ دارحان داستارقانىنان ءدام تاتتى. سول سەكىلدى «حالقىمىزدىڭ مادەني مۇراسى – توقىما ونەرى» شەبەرلىك ساعاتىن اتاپ وتۋگە جارايدى. جيىنعا قاتىسۋشىلار توقىماشىلىق قولونەردىڭ قىر-سىرىنا ابدەن قانىقتى. ءىس-شارادا توقىما ونەرىمەن بىرگە ونى قازىرگى تەحنولوگياعا بەيىمدەپ جاڭعىرتۋ ماسەلەسى دە كوتەرىلدى.