مەڭدىقارا وڭىرىندەگى ەلدى مەكەندەر اۋدان ورتالىعىنداعى «ميلح» سەرىكتەستىگىنە ءسۇت وتكىزىپ, قوسىمشا تابىس تاۋىپ وتىر. الايدا بۇگىندە جەمشوپ قىمبات. ال ءسۇتتىڭ باعاسى كەيىنگى ەكى جىل بويى وزگەرمەي تۇر. اۋىل تۇرعىندارى اتالعان سەرىكتەستىك باعانى وسىرمەسە مال باسى ازايىپ كەتۋى مۇمكىن دەگەن قاۋىپ ايتادى.
اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ايتۋىنشا, قولدىڭ ءسۇتى قارا سۋ قۇرلى بولماي تۇر. ماسەلەن, قوسالقى شارۋاشىلىق يەلەرى الا جازداي ءسۇتتىڭ ءليترىن 165 تەڭگەدەن وتكىزىپ كەلگەن. ال دۇكەن سورەلەرىندەگى گازسىز سۋدىڭ باعاسى ودان الدەقايدا قىمبات. ماسەلەن, ءبىر ليتر «Asu» سۋى 359 تەڭگە, ال «Tascay» سۋىنىڭ ءبىر ءليترى 405 تەڭگە تۇرادى. قايناردان شىققان دايىن قارا سۋدى قۇتىعا قۇيىپ, دۇكەن سورەسىنە قويۋ كوپ شىعىن كەرەك ەتپەيتىن شىعار. ال ءسۇتتىڭ ءدال باعاسىن انىقتاۋ ءۇشىن الدىمەن اۋىل تۇرعىنىنىڭ ءبىر سيىر ءۇشىن جازداي باقتاشىنىڭ ەڭبەگىنە بەرەتىن, التى اي قىس جەمشوبىنە جىبەرەتىن اقشاسىن, قورا كۇتىمىنە, مالدىڭ استىن تازالاۋعا, ساۋىنعا كەتەتىن ۋاقىتى مەن ماڭداي تەرىنىڭ وتەمىن ەسەپتەپ الۋ كەرەك سياقتى. مۇنىڭ سىرتىندا, الا سيىردىڭ ءسۇتى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ بىردەن-ءبىر كۇندەلىكتى تابىس كوزى ەكەنى ەسكەرىلۋى قاجەت.
اۋىل حالقىن الاڭداتقان ماسەلەگە وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتى عاينيا ەسەەۆا مەن اۋداندىق ءماسليحات دەپۋتاتى ەربول قارىمساقوۆ ارالاسىپ, ءبىراز شارۋا تىندىرىپتى. دەپۋتاتتار اۋىل ارالاپ, جۇرتپەن كەزدەسىپ, كوپشىلىكپەن اقىلداسا وتىرىپ, ەلدەن ءسۇت قابىلداپ جۇرگەن «ميلح» جشس ديرەكتورى سەرگەي بلوكقا رەسمي حات جولداعان. ناتيجەسىندە, كاسىپورىن باسشىسى ءسۇت باعاسىن 10 پايىزعا وسىرگەن. الايدا كومپانيا باسشىسى بەلگىلەگەن جاڭا باعا كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىقپاي وتىر.
تۇرعىنداردىڭ ءبىرازى سۇتتەن تۇسەتىن تابىس ازايعان سوڭ, سيىرىن ەتكە وتكىزىپ جىبەرگەن. بوروۆسكوي اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ناتاليا ۆياتكينانىڭ ايتۋىنشا, اۋىلدا مال باسى, اسىرەسە, ءىرى قارا سانى ازايىپ بارادى.
«سەبەبى ءسۇتتىڭ باعاسى ارزان. جۇرتتىڭ كوبى مال باسىن ازايتىپ جاتىر. مۇلدەم ەتكە تاپسىرىپ جاتقاندار بار. تاياۋدا ءسۇت باعاسىن 181 تەڭگەگە كوتەردى. باعا كەم دەگەندە 230 تەڭگە كولەمىندە بولۋ كەرەك. زاۋىت بۇرىن بىزگە ءسۇتتىڭ ءار ليترىنەن بولەك, مايلىلىعىنا تولەپ وتىراتىن. قازىر ول دا جوق», دەيدى تۇرعىن.
ەكى باس سيىرىن ساتىپ جىبەرگەن ارحيپوۆ اۋىلىنىڭ تۇرعىنى گالينا كەنجەتاەۆا ءسۇت وتكىزگەننەن گورى ەت وتكىزگەن ءتيىمدى دەپ وتىر.
«مالدىڭ قىسقى جەمشوبىن, كۇزدە ارپاسىن الۋ قاجەت. ەتتىڭ ساتىپ الۋ باعاسى كوتەرىلدى, سوندىقتان 2 سيىرىمدى ەتكە تاپسىردىم. ەندى 5 باستى تاعى ساتسام با دەپ ويلاپ وتىرمىن. 10 جىلداي ءسۇت تاپسىرىپ كەلدىك. جامان بولعان جوق. الايدا كەيىنگى جىلدارى تابىسىمىز ازايىپ كەتتى. ءسۇت باعاسى كوتەرىلمەسە باسقا دا تۇرعىندار سياقتى مەن دە مالمەن اينالىسۋدى قويۋعا ءماجبۇر بولامىن», دەيدى گالينا كەنجەتاەۆا.
بوروۆسكويدا قوسالقى شارۋاشىلىق ۇستايتىن اناستاسيانىڭ 47 سيىرىنان 38 باس قالعان. «ەگەر ءسۇتتىڭ قابىلداۋ باعاسى كوتەرىلەتىن بولسا, وندا مال باسى دا كوبەيەتىن ەدى. قازىر ءسۇتتىڭ باعاسى ارزان, ال جەمشوپ قىمبات. ساتپاي وتىرا بەرەيىن دەسەم, مال ۇستاۋ جىلما-جىل ءتيىمسىز بولىپ بارا جاتىر. دۇكەندەگى سۋدىڭ باعاسى سۇتتەن دە قىمبات», دەيدى مال يەسى.
كوكتەرەك اۋىلىنىڭ تۇرعىنى بايان ەلتاەۆا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ەڭبەگى لايىقتى باعالانۋى كەرەك ەكەنىن ايتادى. «كۇن ارا ءوسىپ جاتقان باعا اناۋ. ينەمەن قۇدىق قازعانداي, قايناعان ەڭبەك اۋىلدا ەكەنىن قالاداعىلار ءبىلسىن. نانسىز, ەتسىز, ءسۇتسىز قورەك بولا ما, بىراق سول تاعامدى جاساپ وتىرعان اۋىل تۇرعىندارى عوي. قىمباتشىلىقتى وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر. ءار شاڭىراق ءوز شاما-شارقىنا قاراي مال باعىپ وتىرعان جاي بار. ون ءبىر اي بويى ءبىر قالىپتى ءسۇت بولمايدى. 3-4 اي جاقسى ءسۇت الاسىڭ, سوسىن كولەمى كەمي باستايدى. بۇلاقتاي اعىپ جاتقان ءسۇت جوق. جەلىننەن شىعار ءسۇتتىڭ دە مەزگىلى بار. مۇنى ءوز قارا باسىمدى كۇيتتەگەندىكتەن ايتىپ جاتقان جوقپىن. جولداسىم ەكەۋمىز دە زەينەتكەرمىز. مەملەكەت لايىقتى زەينەتاقىسىن بەرىپ وتىر. ءسۇتتىڭ باعاسى دۇرىس بولماعان جەردە, اۋىلعا مال تۇگىلى ادام قۇتايماي قالا ما دەپ قورقام», دەيدى بايان اجەي.
اۋداندىق ءماسليحات دەپۋتاتى ەربول قارىمساقوۆتىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگى جىلدارى جەمشوپتىڭ قىمباتتاپ كەتۋى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىسىن قيىنداتا تۇسكەن. بۇل جاعداي قوسالقى شارۋاشىلىقتارداعى مال باسىنىڭ ازايىپ كەتۋىنە تىكەلەي ىقپال ەتىپ وتىر.
«اۋىل تۇرعىندارىنىڭ نەگىزگى كۇنكورىس كوزى – مال شارۋاشىلىعى عوي. كوپتەگەن قوسالقى شارۋاشىلىق يەسى ءۇشىن جالعىز تۇراقتى تابىس كوزى – ءسۇت. ەڭ ماڭىزدىسى – «ميلح» سەرىكتەستىگى ءسۇت وتكىزۋشىلەرمەن ايىنا ەكى رەت ەسەپ ايىرىسىپ وتىرادى. وسىنىڭ ارقاسىندا اۋىلداعى ءار وتباسىنىڭ تابىسى ەسەلەنىپ, كۇندەلىكتى ومىرگە قاجەت دۇنيەلەرىن ساتىپ الۋعا, سول ەلدى مەكەننەن كوشىپ كەتپەي, مال ۇستاپ تىرشىلىگىن تۇزەۋگە مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. ەگەر قوسالقى شارۋاشىلىقتار كووپەراتيۆكە بىرىكسە, مەملەكەت تاراپىنان سۋبسيديا الۋعا بولاتىن ەدى. الايدا بۇل جاعدايدا قش يەلەرىنە سالىق تولەۋگە تۋرا كەلەدى. سالىق پەن مەملەكەتتىك سۋبسيديا كولەمى بىردەي. كوپشىلىكتىڭ كووپەراتيۆ قۇرۋعا ىقىلاسسىز بولىپ وتىرۋىنىڭ سەبەبى وسىندا جاتىر. سوندىقتان جەرگىلىكتى ءونىم وندىرۋشىلەر اۋىلعا قولداۋ كورسەتىپ, ءسۇتتىڭ باعاسىن ءالى دە بولسا كوتەرەر دەگەن ۇمىتتەمىز», دەيدى ءماسليحات دەپۋتاتى.
قوستاناي وبلىسى