قازاقستاننىڭ وڭىرلىك دامۋ ديناميكاسى سوڭعى جىلدارى ايقىن ءبىر ءۇردىستى كورسەتىپ وتىر: دوتاتسياعا تاۋەلدى ايماقتاردىڭ ءبىرازى ەندى ءوز كىرىسىن ارتتىرۋ جولىنا ءتۇستى. ۇلتتىق ەكونوميكا بيۋروسىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس, سوڭعى ءۇش جىلدا جەتىسۋ, اباي جانە ۇلىتاۋ وبلىستارى كىرىس پەن شىعىس اراسىنداعى ايىرماشىلىقتى ەڭ جىلدام قىسقارتقان وڭىرلەر قاتارىندا. بۇل ماڭىزدى بەلگى, سەبەبى ءدال وسى كىرىس بولىگىنىڭ ءوسىمى ايماقتىڭ ء«وزىن-ءوزى قامتۋ» دەڭگەيىنە كوتەرىلۋىنىڭ باستى شارتى سانالادى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
Tengenomika ارناسىنىڭ مالىمەتىنشە, 2024 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وڭىرلەردىڭ بيۋدجەتتىك قامتاماسىز ەتىلۋى ياعني, ءوز كىرىسىنىڭ جالپى شىعىنعا قاتىناسى كەلەسىدەي ناتيجە كورسەتتى:
پاۆلودار وبلىسى – 63,8%; الماتى وبلىسى – 62%; شىمكەنت قالاسى – 56,9%; ۇلىتاۋ وبلىسى – 55,8%; ماڭعىستاۋ وبلىسى – 55,7%بۇل كورسەتكىشتەر بويىنشا پاۆلودار مەن الماتى وبلىستارى كوش باستاپ تۇر. الايدا ولاردىڭ تابىس قۇرىلىمى ءارتۇرلى. ماسەلەن, شىمكەنت, الماتى جانە پاۆلودار وبلىستارى اكتسيزدىك تۇسىمدەرگە سۇيەنەدى. مۇنداي تابىستار جىلدام ءوسىم بەرەدى, بىراق تۇراقتىلىعى تومەن. ال ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ كىرىسىنىڭ باسىم بولىگى ەڭبەكاقى قورىنان تۇسەتىن سالىقتارعا نەگىزدەلگەن – بۇل باعىت تۇراقتى بولعانىمەن, كولەمى شەكتەۋلى.
ماڭعىستاۋ وبلىسى ءجيى بولاشاق دونور رەتىندە اتالادى, الايدا بۇل ازىرگە كۇتىلىم دەڭگەيىندە عانا. 2024 جىلى ءوڭىردىڭ كىرىسى 305,9 ملرد تەڭگە, ال شىعىنى 549 ملرد تەڭگە (ترانسفەرتتەردى ەسەپتەمەگەندە) بولدى. ناتيجەسىندە ءوزىن-ءوزى قامتۋ دەڭگەيى 63,6%-دان 55,7%-عا تومەندەدى. بيۋدجەت نەگىزىنەن ەڭبەككە تولەنەتىن سالىقتارعا تاۋەلدى, ياعني مۇناي وندىرىسىندەگى جانە جۇمىسپەن قامتىلۋداعى كەز كەلگەن اۋىتقۋ تابىسقا تىكەلەي اسەر ەتەدى.
ماڭعىستاۋداعى باستى ءۇمىت – «كالامقاس-تەڭىز» جانە «حازار» كەن ورىندارىن يگەرۋ جوبالارى. الايدا بۇل جوبالاردىڭ تولىق قۋاتقا شىعۋى 2029 جىلدان كەيىن عانا كۇتىلەدى. سونىمەن قاتار, ولاردىڭ 50% ۇلەسى سانكتسيا استىنداعى «لۋكويل» كومپانياسىنا تيەسىلى, ال تۇپكىلىكتى ينۆەستيتسيالىق شەشىم ءالى قابىلدانعان جوق. مۇنداي بەلگىسىزدىك جوبانىڭ مەرزىمىنە, قارجىلاندىرۋ كوزىنە جانە تەحنولوگيالىق تاۋەكەلدەرگە اسەر ەتۋى مۇمكىن. سوندىقتان ماڭعىستاۋدىڭ دونورلىق الەۋەتى ازىرگە بولجام تۇرىندە عانا قالىپ وتىر.
ەكونوميكالىق ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, ءوڭىردىڭ بيۋدجەتتىك دەربەستىگى تەك مۇناي تابىسىنا ەمەس, تابىس كوزدەرىنىڭ ءارتاراپتاندىرىلۋىنا بايلانىستى. ەگەر سالىق تۇسىمدەرى ونەركاسىپ, وڭدەۋ, قىزمەت كورسەتۋ جانە شاعىن كاسىپكەرلىكتەن بىردەي تۇسسە, ايماقتىڭ قارجى تۇراقتىلىعى دا ارتادى.
دونورلىقتى باعالاۋ ادىستەمەسى تەك كىرىس كولەمىن ەمەس, ونىڭ قۇرىلىمىن دا ەسكەرسە, بۇل وڭىرلەر ءۇشىن ناقتى ىنتالاندىرۋ بولار ەدى. سوندا ايماقتار ترانسفەرت كولەمى ءۇشىن ەمەس, تابىس ءوسىمىنىڭ ساپاسى ءۇشىن باسەكەلەسەر ەدى.
دوتاتسيانىڭ باستى ماقساتى – ءوڭىردىڭ ءوز كۇشىنە سەنىپ دامۋعا كوشۋىنە مۇمكىندىك بەرۋ. ال تابىس ءوسىمى باسقارۋشىلىق شەشىمدەردىڭ ناتيجەسىنە اينالعاندا, ايماق ناعىز دونورعا اينالادى. اتاق ءۇشىن ەمەس, ءىس جۇزىندە.