شىن جۇرەكتەن شىققان ءسوز
اسا قۇرمەتتى پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ تاعدىرىنا مۇلدە جاڭا قوعام قۇرۋ, وتە ءبىر قيىن, ءولىارا شاقتا ەل تىزگىنىن ۇستاۋ بۇيىرىپتى. بۇل سان قىرلى, كوپ قاتپارلى, وتە قيىن شارۋا. ءاربىر ءتۇپ-تۇقيانى مەن كەلەشەگىنە دەيىن مۇقيات ويلاستىرىپ ءجۇرگىزەتىن ءىس. ءبىز ەلباسى ساياساتىنىڭ كوزگە كورىنەر, كوپشىلىك تۇتىنار بولىگىن عانا ايتا الامىز. ول كىسىنىڭ الىپ جۇرەگى, قازاق دالاسىنداي كەڭ پەيىلى مەن جان دۇنيەسى, قايسار قازاقى رۋحى, دارياداي تەرەڭ ءبىلىمى ەل ءۇشىن ولشەۋسىز قازىنا ەكەنىن ءتۇسىنىپ, ونىڭ ار جاعىندا ۇيقىسىز تۇندەر, مازاسىز ويلار, تىنىمسىز ەڭبەك تۇرعانىن, پەندەشىلىك جاساماي, باعالايىقشى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ بولمىسىندا جارىققا, جاڭالىققا قۇشتارلىق بار. بولعان مەملەكەتتەرىندەگى جاقسى دۇنيەلەردى بىزگە اكەلۋدى ماقسات ەتەدى. سوندىقتان دا سايىن ساحارا توسىندە, اشىق اسپان استىندا استاناداي مۇراجاي قالانى ومىرگە اكەلدى. “مۇراجاي قالا” دەگەنىمىزدىڭ سىرى – استانا قالاسىن كورگەن ءاربىر جان تاڭدانىپ, تاڭداي قاعادى. بەينە قولدان سوعىلعان ەمەس, نەبىر عاجايىپ عيماراتتار ادەمى ەرتەگىلەردەن ءتۇسىپ, ورناي قالعانداي. بۇل, ءسوز جوق, ەلباسىنىڭ ۇلى تۋىندىسى.
ەلوردا ەركىندىككە كەنەلگەن ەلدىڭ ۇلتتىق قۇدىرەت كۇشىن الەمگە پاش ەتتى. استانانىڭ ەڭ باستى ءتالىمى – ۇلتىنىڭ توردەن, ۇلانىنىڭ وردەن كورىنەتىن الەۋەتىنە سەندىردى.
ەلوردا – ۇلتىمىزدىڭ قانى مەن جانىندا, رۋحى مەن تەكتىلىگىندە بار باۋىرماشىلدىعىن تانىتىپ, الەمگە قازاقتى تابىستىردى, تانىستىردى. ەلوردا وسى جىلدارى ءساتتى جۇزەگە اسىرىلعان ارحيتەكتۋرالىق شەشىمدەر ارقىلى باتىسپەن باۋىرلاسىپ, شىعىسپەن تامىرلاسىپ ۇلگەردى. قازاق ەلىنىڭ ەۋروپا وركەنيەتىن تالعاممەن تاني الاتىنىن, شىعىستىڭ شۇعىلالى شىڭىنان كورىنە الاتىنىن جانە ولاردى بايىرعى تۇركى ءمادەنيەتىنە ءتان سىربازدىقپەن بايىتا الاتىنىن دالەلدەپ, سول ارقىلى جاھاندى جاراسىمدىققا شاقىرعان سيمۆول سيپاتىنا يە بولدى.
پرەزيدەنتتىڭ “استانا ازاماتتارىمەن اسقاقتايدى” دەگەن ءسوزى ءابۋ ناسىر ءال-فارابي بابامىزدىڭ: “مارتەبەسى, رۋحى بيىك شاھار – ادامدارى ءبىر-بىرىنە جاقسىلىق جاساۋعا قۇشتار, وزدەرىنىڭ تاماشا قادىر-قاسيەتتەرىن باعالاپ قابىلداۋعا وزگە دە جۇرتتاردى ىنتىزار ەتەتىن قالا” دەگەنىمەن ۇندەسىپ تۇر.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى اسقان كورەگەندىكپەن وتپەلى كەزەڭنىڭ قيىن كۇندەرىندە جاستاردى وقىتۋدى مەملەكەتتىڭ باسىمدى شارالارىنىڭ ءبىرى دەپ ءتۇسىندى. ەشكىمنىڭ ويىندا جوق كەزدە ەگەمەندىككە قول جەتىسىمەن ءبىر جىلدان سوڭ “بولاشاق” باعدارلاماسى باستالدى. ەكونوميكالىق بايلانىستار ءۇزىلىپ, كاسىپورىندار توقتاپ تۇرعان كەزدە, ەل ايلاپ جالاقى الا الماي ءجۇرگەندە, ارقايسىسىنا قىرۋار قارجى تولەپ, دامىعان ەلدەردىڭ وزىق تەحنولوگياسىن مەڭگەرىپ, ەلگە اكەلسىن دەگەن ماقساتپەن 250 ادامدى دۇنيەدەگى بەلگىلى ۋنيۆەرسيتەتتەرگە جىبەردى. 1996 جىلعى 24 مامىردا №3002 “دارىندى بالالارعا ارنالعان مەكتەپتەردى دامىتۋ جانە مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋ” تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ وكىمى شىعىپ, العاشقى رەت دارىندى بالالار سلەتى ءوتتى. سودان بەرى ول جاقسى داستۇرگە اينالدى. ال رەسپۋبليكا ۇكىمەتىنىڭ 1998 جىلعى قاۋلىسىمەن “دارىن” رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى قۇرىلدى. بۇل سول كەزدە كورشى ەلدەردىڭ ەشقايسىسىندا بولعان جوق-تىن. قازىر بارلىق وبلىستاردا دارىندى بالالار مەكتەپتەرى, 5 ينتەللەكتۋالدى مەكتەپ بار, ولاردىڭ سانى بيىل تاعى وسەدى.
مىنە, بۇگىن استاناداي ايجۇزدى سۇلۋ قالادا حالىقارالىق دەڭگەيگە شىعۋعا مۇمكىنشىلىگى بار جاڭا ۋنيۆەرسيتەت اشىلدى. ول ۇلتتىق برەند رەتىندە الەم مويىندايتىن جاڭا مازمۇندى ۋنيۆەرسيتەت بولماق. ۋنيۆەرسيتەت – قاي حالىقتىڭ دا دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوساتىن ءمارتەبەلى ءبىلىم ورداسى. قازىر اعىلشىن ءتىلىنىڭ حالىقارالىق ءتىل بولىپ تۇرعانىنا وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ, نەمەسە وسىدان بىرنەشە عاسىر بۇرىن-اق فرانتسۋزداردىڭ كلاسسيكالىق ادەبيەتىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە دامۋىنا سوربوننا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اسەرى بولمادى دەپ كىم ايتا الادى.
ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ يننوۆاتسيالىق باعدارلامالارىنىڭ جۇزەگە اسۋىنا, وركەنيەت جەتىستىكتەرىن ەلگە اكەلۋگە, ءبىلىم جۇيەسىندە باسەكەگە تۇسە الاتىن, ەڭ باستىسى, ۇلت ساپاسىنا قىزمەت ەتەتىن بىرەگەي وقۋ ورنى اشىلدى دەپ ءبىر-ءبىرىمىزدەن ءسۇيىنشى سۇراپ, قۇتتى بولسىن ايتىپ, جاقسىلىققا قۋانا بىلەيىك. “قۇت قۋانا بىلگەنگە, باق باعالاي بىلگەنگە قونادى” ەكەن عوي. كەزىندە ۇلى پەداگوگ ىبىراي اتامىز: “مەن مەكتەپ اشۋعا, بالالاردى وقىتۋعا اش قاسقىرداي كىرىستىم”, – دەگەن ەكەن. بۇگىنگى جاستاردىڭ ۇلى ۇستازى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ءبىلىم سالاسىنا استا-توك ىقىلاسىنان حالقىنىڭ ءماڭگىلىگىن ويلاۋ وسىنداي-اق بولار دەيسىڭ.
ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ باعى مەن بايانىن تەرەڭ ويلانىپ, قارياسىن قادىرلەپ, جاستارعا باعىت نۇسقاپ, قانشاما ءىس اتقاردى. ەجەلگى بىلگە قاعان بابامىزداي “از حالىقتى كوپ ەتۋ, اش حالىقتى توق ەتۋ, اقىل-پاراساتپەن, بىلىممەن باستىنى باعىندىرۋ, تىزەلىنى بۇكتىرۋدى”, ماقسات ەتتى. مەن ەلباسىنىڭ ءتىپتى الىپ ەلدەردىڭ باسشىلارىمەن ءوزىن تەڭ ۇستاۋىن – حالقىنىڭ مەرەيىن بيىكتەتۋى دەپ تۇسىنەمىن. اراب ەلىندە اتىنا كوشە بەرىپ, تۇرىك اعايىندار ەسكەرتكىش قويىپ, قازاقستان الەم نازارىندا, الەم اۋزىندا بولۋىن, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋىن قازاقتىڭ جۇلدىزدى ءساتى دەپ قابىلدايمىن.
تاۋەلسىزدىگىن العانىنا تاريح ءۇشىن قاس-قاعىم عانا ۋاقىت بولعان ەلدىڭ بۇگىن وسى بيىككە شىعۋى – ەلباسىنىڭ قازاق ەلىن عانا ەمەس, الەم جۇرتىن ءبىلىم-بىلىگىمەن, پاراساتىمەن, ماقساتقا بەرىك, ءارى شەشەندىگىمەن, ادال ءسۇت ەمگەن اقپەيىل نيەتىمەن ءتانتى ەتە العاندىعىنىڭ بەلگىسى. الەم جۋرناليستەرى ء“سىزدىڭ ارمانىڭىز نە؟” دەپ سۇراپ جاتادى. ەل كوسەمىنىڭ جاۋابى قاشاندا بىرەۋ عانا: “ەلىمىزدەگى ءسۇتتەي ۇيىعان تىنىشتىق, حالىقتىڭ ىنتىماق-بىرلىگى, بەيبىت ءومىر, سول ارقىلى قازاقستاندى دامىعان ەلدەر قاتارىنا قوسۋ”.
بارلىق ءىسىنىڭ بەرەكەلى بولاتىنىنا ەلى سەنەدى. ەلى سەنگەن ەلباسى, شىن مانىندە, باقىتتى جان. مەن ءبىزدىڭ ۇجىمنىڭ, ۇلكەن كىسىنىڭ ەرەكشە قامقورلىعىندا جۇرگەن مىڭداعان قىزدارىمنىڭ اتىنان: “اسا قۇرمەتتى نۇر-اعا, ءسىزدى شىن ءجۇرەكتەن, اق نيەتپەن سۇيىكتى ەلوردامىزدىڭ كۇنىمەن قۇتتىقتايمىن! قاسيەتتى جەتى سانىمەن كەلگەن مەرەيلى مەرەكەڭىز قۇتتى بولسىن! اللانىڭ شاپاعاتىنا بولەنىپ, الەم مويىنداعان قادىرلى باسىڭىزدان باق كەتپەسىن! سىزگە تاڭىردەن ىشكى قۋاتىڭىزدىڭ جىل سايىنعى كوكتەمدە تابيعات-دۇنيەدەي جاڭارىپ, جاڭا وركەن, جاڭا كۇشپەن جاساي بەرۋىن تىلەيمىن! ەل ءۇشىن جاساعان جاقسىلىقتارىڭىز بەن ىزگى ىستەرىڭىزدىڭ قايتارىمى مول بولسىن”, – دەيمىن.
ءشامشا بەركىمباەۆا.