ارماندا كەتكەن اسىل ەر...

حالقىنا قىزمەت ەتۋدەن تانباعان

ءبىر جىلدارى مىرجاقىپ دۋ­لات ۇلى قىزىلجاردا بولىپ, قازاق بالالارىن ورىسشا وقىت­قانى بەلگىلى. ماعجانعا دا العاش ورىس ءتىلىن ۇيرەتكەن وسى جاقاڭ ەكەنى ايتىلادى. ونىڭ ۋفا قا­لا­سىنداعى «شارق» باسپاسىنان «ويان, قازاق!» دەگەن اتپەن 1909 جىلى شىعىپ, مانيفەسكە بالانعان ولەڭى حالىق اراسىندا كەڭ تارالىپ, 1911 جىلى ەكىنشى رەت باسىلىپ شىققان. «ويان, قازاقتىڭ» ەكپىنىمەن باسقا دا تۇركى حالىقتارىنىڭ اقىندارى ءوز بۇقاراسىنا «ويان» دەگەن رۋحتا ولەڭدەر شىعارا باستاعان. پاتشا جاندارمەرياسى بۇدان قورقىپ, مىرجاقىپتىڭ «ويان, قازاعىن» جويۋعا كۇش سالعان. سوندا قىزىلجارعا كەلگەن مىڭ داناسىن جۇماعالي تىلەۋلين جاسىرىپ, جاندارمەريانىڭ تىرناعىنان قۇتقارىپ قالادى.

جۇماعاليدىڭ ءوزى مىرجاقىپ­پەن جاقسى قارىم-قاتىناستا بولعان. قايراتكەردىڭ قازاقتى وياتۋ قۇرالى – وقۋ-اعارتۋ يدەيا­سىن جاقتاپ, ۇندەۋىن قولداپ جۇ­رەدى. پەتروپاۆلدىق ارحيۆ قىز­مەتكەرى, ماگيستر تيمۋر قاز­­­بەكوۆ مىرجاقىپتىڭ اعاسى اس­قارعا جازعان حاتىن تاۋىپ, جا­ريالادى. وندا جاقاڭ بىلاي دەگەن ەكەن: «قىزىلجارعا كەل­گەلى ءبىرتالاي ادامدارمەن تانىس­تىم, سولاردىڭ ىشىندە تەز ءتىل تابىسىپ كەتكەنىم – جۇماعالي تىلەۋلين دەگەن دارىگەر. ول ءارى قالامى توسەلگەن جازۋشى ەكەن. ونەردەن دە قۇر ەمەستىگى ارامىزدى جاقىنداتا ءتۇستى. ونىڭ ۇيىنە بارىپ تۇرامىن...».

جۇماعالي تىلەۋليننىڭ ءوزى ايىرتاۋ اۋدانىنداعى شۇ­قىركول دەگەن جەردە 1890 جىلى ورتا داۋلەتتى وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. اۋەلى اۋىل مولداسىنان حات تانىپ, سوسىن پاتشا زامانىندا سول ماڭنىڭ حالقىنا «لوكتىر قۇسايىن» دەگەن اتپەن بەلگىلى بولعان ادامنىڭ تاربيەسىندە ءجۇرىپ, ونىڭ كومەگىمەن ومبىدان دارىگەرلىك ءبىلىم العان. ارتىنان «لوكتىر قۇسايىننىڭ» رايحان دەگەن قىزىنا ۇيلەنىپ, ءۇش بالا سۇيگەن.

جۇماعالي ەڭبەك جولىن پەتروپاۆل قالاسىنداعى اۋرۋحانادا دارىگەر بولىپ باستاپ, 1918 جىلعا دەيىن قىزمەت ىستەگەن. زەرتتەۋشىلەر ج.تىلەۋليندى قىزىلجار قالاسىندا ەڭبەك ەتكەن ەڭ العاشقى قازاق دارىگەرى سانايدى. وسىناۋ جىلداردا ول تالاي ادامدى اجالدان قۇتقارعان. ەل ارالاپ جۇقپالى اۋرۋلارعا قارسى ەكپە جۇمىستارىن جۇرگىز­گەن, گيگيەنالىق-تازالىق ساقتاۋ ادىستەرىن ۇيرەتكەن. قالاعا كەلگەن سىرقاتى بار قازاقتار الدىمەن اۋرۋحانادان تىلەۋلىنىڭ بالاسىن ىزدەپ, دارىگەرلىك كومەك العان. ويى ۇشقىر, سوزگە شەبەر جۇماعالي سول جىلداردا «ايقاپ» جۋرنالى مەن «قازاق» گازەتىنە مەديتسينا تاقىرىبىندا ماقالالار جازىپ وتىرعان. كەڭەس وكىمەتى ورناپ, قازاقتىڭ مارعاسقالارى اراسىنان حالىق-اعارتۋ كوميسسارى بولىپ احمەت بايتۇرسىن ۇلى تاعايىندالعانى بەلگىلى. اقاڭ دا جۇماعاليدىڭ مەديتسينا سالاسىنداعى ەڭبەك­تەرىن بىلگەن, سوندىقتان وعان دارىگەرلىك سالاسى بويىنشا وقۋ­­لىقتار, كىتاپتار جازۋدى جانە باسقا حالىقتىڭ دارىگەر عا­لىم­­دارىنىڭ ەڭبەكتەرىن قازاق وقىر­مانىنا ۇعىمدى ەتىپ اۋدا­رۋدى تاپسىرعان. وسى تالاپ­­تى ورىنداعان جۇماعالي تىلەۋ­لين 1923 جىلى ورىنبور قالاسىندا «دەنساۋلىق», 1924 جىلى پەترو­پاۆلدا «گيگيەنا», 1926 جىلى ماسكەۋدە «جۇقپالى ناۋقاستار مەن ولارعا قارسى قولدانىلاتىن شارالار» اتتى كىتاپتار مەن 1927 جىلى قىزىلوردادا «گيگيەنا» اتتى مەديتسينالىق وقۋلىق جازىپ, باستىرىپ شىعارعان. سو­نىمەن بىرگە ول اتاقتى دارى­گەرلەر – د.گلو­­بانىڭ «كوز اۋرۋى», ە.مۋ­را­­­لەۆيچتىڭ «مەرەز دەرتى», ە.كلوتوۆانىڭ «قولداعى حايۋان­داردان ادامدارعا جۇعاتىن ناۋقاستار» اتتى ەڭبەكتەرىن تارجىمەلەپ, باستىرعان. اۋدارما­لارى ساپالى, قازاق ۇعىمىنا قانىق, تۇسىنۋگە جەڭىل.

2007 جىلى سەمەيگە ساپارىمىزدا گوگول اتىنداعى بۇرىن اباي بارىپ جۇرگەن كىتاپحانادا بولدىق. سوندا ءبىر قىزىق وقي­عا تۋرالى ەستىگەن ەدىك. 1937 جىلى الاش قايراتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكتەرىن ورتەپ جىبەرۋ كەرەك دەپ تاپسىرما بەرىلگەندە, الگى عيماراتتىڭ سول كەزدەگى ورىس ديرەكتورى تىيىم سالىنعان كىتاپتاردى تومەندەگى كۇن تۇسپەيتىن, كوزگە قاقاستاۋ ءبىر شاعىن بولمەگە ءۇيدىرىپ, ەسىگىن كىرپىشپەن قالاپ تاستاعان ەكەن. سىرتىن باسقا قابىرعالارمەن بىردەي قىلىپ اكتەتىپ قويعان سوڭ, ونى ەشكىم بولمە دەپ ويلاماعان. جاناشىر جان ءوزى تۇسىنبەسە دە, ادامداردىڭ اقىل-وي ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسىن وسىنداي جولمەن قۇتقارىپ قالادى. كەيىن جوندەۋ جۇمىستارىن جاساماق بولىپ, قابىرعانى بۇزعاندار الاش ازاماتتارىنىڭ تابىلماي جۇرگەن ەڭبەكتەرىنە ۇشىرا­سىپ, مول ولجاعا قارىق بولادى. اراسىنان جۇماعالي تىلەۋليننىڭ دە سەگىز كىتابى شىققان ەكەن.

قايراتكەر ەسىمىن ارداقتادى

قىزىلجارداعى س.مۇ­قانوۆ اتىن­داعى وبلىستىق امبە­باپ-عىلى­مي كىتاپحانادا جۇماعالي تىلەۋليننىڭ مەرەي­تويىنا ارنالعان كەش ءوتتى. وندا جەرگىلىكتى ۋني­ۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسورى, تاريحشى زىليحا بيماقانوۆا, وب­لىستىق ءار­حيۆ­تىڭ قىزمەتكەرى مەرەكە بايمۇقانوۆ, تاريحشى بالجان سۇراعانوۆا, ت.ب. بايانداما جاساپ, جۇماعالي تىلەۋليننىڭ ءومىرى مەن قىزمەتىنەن جينال­عاندارعا مول ماعلۇمات بەردى.

ج.تىلەۋلين الاش قوزعالىسىن بەلسەندى تۇردە قولداپ, ونىڭ ىسىنە قىزۋ ارالاسقانى دا ايتىلدى. ۇلتىنىڭ ويانۋىنا, باسقا حالىقتارمەن تەڭ بولۋىنا قىزمەت ەتكەن. «الاش» پارتياسى قۇرىلعاندا ونىڭ مۇشەسى بولىپ, ءىى جالپىقازاق سەزىندە الاشوردا ۇكىمەتىنە مۇشە بولىپ سايلانادى. الاشتىڭ قىزىلجار ۋەزىندەگى بولىمشەسىنىڭ باسشىسى بولىپ سايلانعان. 1919 جىلدان قىزىل كوميسسارلاردىڭ جولدارى بولىپ, بيلىككە كەلگەن سوڭ الاش كوشباسشىلارى ءوز مۇشەلەرىن قازاقستاندا بول­­شەۆيكتەردىڭ سوتسياليزم قۇرى­لىسىنا قىزمەت ەتۋ ارقىلى ۇلتقا استىرتىن جاناشىر بولۋعا شاقىرعانى بەلگىلى. سول كەزدە ج.تىلەۋلين كوكشەتاۋ ۋەزىندەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءبولىمىن ەكى جىلداي باس­قا­رادى. ودان پە­تروپاۆلدا قا­زاق مەكتەپتەرىنە مۇ­عالىمدەر دايارلايتىن ءۇش جىلدىق پەدتەح­نيكۋمعا باسشى­لىق جاسايدى.

1930 جىلى ونى «كەڭەس وكىمە­تىنە قارسى قارۋلى كۇرەس جانە وكى­مەتكە قارسى ۇلتشىل ۇگىت-ناسي­حات جۇرگىزدى, شەتەلدىك ورتا­لىقتارمەن بايلانىستا بولدى» دەگەن جالعان ايىپپەن تۇت­قىنعا الىپ, ەكى جىل تەرگەۋدە وتىرعاننان كەيىن 1932 جىلى 30 ساۋىردە بەس جىل مەرزىمگە ۆورونەج وبلىسىنا جەر اۋدارادى. وسى جىلداردا جاقىن دوسى ماعجان جۇماباەۆ جۇماعاليعا ارناپ «...عا» دەگەن ولەڭىن جازعان. وندا مىناداي جولدار بار: «ارداقتى ەر! ۇمىتىلماس ەتكەن ءىسىڭ, كۇنى ەرتەڭ ايبىندى الاش جيناپ ەسىن, كوكسەگەن كوپ زامان­نان تىلەگىڭدى جارىققا شىعارۋعا جۇمسار كۇشىن», دەپ اقىن الداعىنى كورەگەندىكپەن ايتادى.

تۇتقىننان بوساعاننان كەيىن جۇماعالي تىلەۋلين وتباسى قو­نىس اۋدارعان قىرعىز ەلىنە بارىپ, نوۆوترويتسك اۋىلىندا دارىگەر بولىپ جۇرگەن جەرىنەن, 1938 جىلى قايتا ۇستالىپ, اتۋ جازاسىنا كەسىلەدى. وسىنداي ىستەرىنە قاراپ كەڭەس وكىمەتىنىڭ قانشالىقتى ەكىجۇزدى, ايار ءارى قانىشەر ەكەنىنە كوزىڭ جەتە تۇسەدى. ايتپەسە, 1920 جىلى وزدەرى امنيستيا جاريا­لاعاننان كەيىن بارلىق كۇش-قۋاتى مەن ءبىلىمىن تەك حالىقتى ەمدەۋگە, دەنساۋلىعىن جاقسارتىپ, اۋىر­عانداردى اجالدان الىپ قالىپ, ەلگە قىزمەت ەتكەننەن باسقا جازىعى جوق الاشوردانىڭ ءبىر مۇشەسىن سونشالىقتى قۋدالاپ, اتىپ تاستاۋعا ەش سەبەپ جوق ەدى. ونىڭ ۇستىنە ج.تىلەۋلين 1930–1937 جىلدارى قامالىپ كەلگەنى بەلگىلى. وسىدان-اق كەڭەس وكىمەتىنىڭ حالىققا جاناشىر, قامقور, ادىلەتتى بولامىز دەيتىن يدەولوگياسىنىڭ جالعان ەكەندىگى كورىنىپ تۇر.

جيىنعا قاتىسقان ماعجان جۇماباەۆ اتىنداعى جوعارى پەداگوگيكالىق كوللەدج بەن جۇماعالي تىلەۋلين اتىنداعى جوعارى مەديتسينالىق كوللەدج­دىڭ ستۋدەنتتەرى وسىنداي سۇمدىق­تاردى, جالعاندىقتاردى ەستىپ, اياۋلى جاننىڭ جازىقسىز جاپا شەككەنىنە وكىنىشتەرىن ءبىلدىردى.

جۇماعالي تىلەۋلين اتىنا كوك­شەتاۋدا كوشە بەرىلگەن, ال قىزىل­جارداعى مەديتسينالىق كوللەدج سول كىسىنىڭ اتىمەن اتا­­لا­دى. بۇل ىسكە «ەگەمەن» دە ەلەۋ­لى ۇلەس قوستى. 2008 جىلى جەر­­گىلىكتى ولكەتانۋشى قاي­روللا مۇقانوۆ «جۇماعالي تىلەۋلين» اتتى زەرتتەۋ ەڭبەگىن شىعار­عاندا, گازەتتىڭ 2008 جىلعى 26 قاراشاداعى نومىرىنە ەلگە تانىتۋ ماقساتىمەن وسى كىتاپ تۋرالى «ماعجان ولەڭىنىڭ كەيىپكەرى» دەگەن تاقىرىپتا ماقالا جازدىق. ماقالادا پەتروپاۆلدا العاشقى كاسىبي دارىگەر بولعان الاش ارىسى جۇماعالي تىلەۋلين ەسىمىن مەديتسينالىق كوللەدجگە بەرگەن دۇرىس دەگەن ۇسىنىس جاساعانبىز. بىراق ۇزاق ۋاقىت بويى ماسەلە شەشىلە قويمادى. تەك 2020 جىلى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى بولىپ عاني نىعمەتوۆ كەلگەننەن كەيىن عانا سەڭ قوزعالدى. عانەكەڭە ج.تىلەۋليننىڭ كىم ەكەنىن ابدەن ءتۇسىندىرىپ, ايتىپ بەرگەن ەدىك. 2021 جىلدىڭ 15 قىركۇيەگىندە س.مۇقانوۆ اتىنداعى كىتاپحانادا «رۋحاني جاڭعىرۋعا» ارنالعان ءبىر جيىندا عانەكەڭنىڭ ەسىنە وسى ءوتىنىشىمىزدى تاعى سالعانبىز. اقىرى, 2022 جىلى مەديتسينالىق كوللەدجگە جۇماعالي تىلەۋلين ەسىمى بەرىلدى («جاقسىنىڭ اتى ولمەس». «ەق». 15.09.22)

ال كوكشەتاۋ قالاسىندا ەسىل ەردىڭ ەسىمىمەن بۇرىنعى لەۆون ميرزويان كوشەسى اتالدى. جۇ­ماعالي تىلەۋلين تۋرالى سارباس اقتاەۆ, بايقال ءبايا­دىلوۆ, ت.ب ماقالا جازدى. ولكەتانۋشى قايروللا مۇقا­نوۆتىڭ جيناق قۇراس­تىرعانىن جوعارىدا ايت­تىق. سولتۇستىك قا­زاقستان مەملە­كەتتىك ءارحيۆىنىڭ ديرەكتورى, تاريحشى ساۋلە مالى­كوۆا مەن بەلگىلى عالىم زار­قىن تايشىباي ارحيۆ دەرەكتەرى­نە نەگىزدەلگەن ەكىنشى جيناق شىعاردى.

تىلەۋلين تاعىلىمى

جۋىردا سولتۇستىك قازاقستان وبلىس­تىق مەملەكەتتىك ءارحيۆى قىزمەتكەرلەرى مەن ج.تىلەۋلين اتىنداعى مەدكوللەدج ۇستازدار ۇجىمى بىرىگىپ, الاش ارىسى­نىڭ 135 جىلدىعىنا ارنالعان عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا وتكىزدى. كونفەرەنتسيانى تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, وبلىستىق ءارحيۆتىڭ ديرەكتورى ساۋلە مالىكوۆا جۇرگىزىپ وتىردى. العاشقى ءسوز كەزەگىن العان ج.تىلەۋلين اتىنداعى مەدكوللەدج ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى اسەمگۇل ءامىرينا وقۋ ورنىندا الاش ارىسىنىڭ اتىن كوپشىلىككە تانىستىرۋ مەن ەڭبەكتەرىن زەرتتەۋ بويىنشا قانداي ءىس-شارا وتكىزىلىپ جاتقانى تۋرالى ايتتى. كوللەدج مۋزەيىنىڭ ەكسپوناتتارى تولىعۋ ۇستىندە ەكەن. وندا جۇماعاليدىڭ ءوزى عانا ەمەس, وتباسى مۇشەلەرى, جارى رايحاننىڭ, بالالارىنىڭ ءومىرى مەن قىزمەتى تۋرالى دا دەرەكتەر بار. مۋزەيگە الماتىدا تۇرعان بالاسى, مەديتسينا عى­لىمدارىنىڭ دوكتورى سەرىك تىلەۋلين مارقۇمنىڭ كوپ كومەگى ءتيىپتى. ول اكەسى تۋرالى وزىندە بار قوسىمشا مالىمەتتەردىڭ ءبارىن جىبەرگەن ەكەن.

م.قوزىباەۆ اتىنداعى سولتۇس­تىك قازاقستان ۋنيۆەر­سيتەتىنىڭ پروفەسسورى زارقىن تايشىباي الاش قوزعالىسىنىڭ قىزىل­جارداعى جانە جالپى ەسىل وڭىرىندەگى ءىس-ارەكەتى تۋرالى مول ماعلۇمات ايتتى. سونىڭ ىشىندە «قازاق» گازەتى جابىلعان سوڭ قىزىلجاردا شىققان «جاس ازامات» گازەتىنىڭ دە ىقپالى زور بولعانىن, وندا جۇماعالي تىلەۋليننىڭ بىرنەشە ماقالاسى جاريالانعانىن جەتكىزدى.

وسى كونفەرەنتسياعا جۇما­عالي تىلەۋ­ليننىڭ استانا, كوك­شەتاۋ قالالا­رىندا تۇراتىن تۋىس­تارى دا قاتىستى. جۇماعا­ليدىڭ ءتورت اعاسى بولعان ەكەن. سونىڭ ىشىندە ءساپي دەگەن اعا­سىنىڭ بەكەت دەگەن بالاسى, وسى ءساپيدىڭ قۋاندىق دەگەن ۇلىنان تۋعان مۇراتبەك دەگەن بالاسى جانە تىلەۋلىنىڭ اعاسى سۇيىندىك دەگەن كىسىنىڭ جاسۇلان دەگەن بالاسى كەلدى. بەكەت تىلەۋلين اعاسى تۋرالى ۇلكەن اڭگىمە ايتىپ, كوپ دەرەكتەر بەردى. ول جۇماعاليدىڭ بارلىق تۋىسى قۋدالانىپ, كوبى اتا-تەكتەرىن وزگەرتىپ جىبەرگەنىن ايتتى. تەك اعالارى اقتالعان سوڭ عانا كوبى تىلەۋلين تەگىن قايتارعان ەكەن. جۇماعاليدى الىپ كەتكەنىن ءۇي-ءىشى دە بىلمەي قالىپتى. شاعىن تەرەزەسى بار قارا قوراپتى ماشينامەن الىپ كەتىپ بارا جاتقاندا الاڭداپ وتىرعان ەسىل ەر بالاسى سەرىكتىڭ كونكي تەۋىپ جۇرگەنىن كورىپ قالىپ: «سەرىك, ماماڭا ايت, مەنى نكۆد اكەتىپ بارادى!», دەپ ايتىپ ۇلگەرگەن ەكەن. ارتىنان ايەلى مەن بالاسى بارعاندا بىردە-ءبىر رەت كورسەتپەگەن. «سوندىقتان اعامىز­دىڭ سوڭعى ءسوزى عانا جادىمىزدا قالعان», دەپ بەكەت اعا كوزىنە جاس الدى.

جۇماعالي تىلەۋليننىڭ ءومىرى مەن قىزمەتى تۋرالى تاماشا باياندامالاردى جاس عالىمدار ءدىلناز سماعۇل, تيمۋر قازبەكوۆ, ءدىلناز قايىربولدى جاسادى. تيمۋر قازبەكوۆ جۇماعاليدىڭ مەديتسينا تۋرالى ماقالاسى «قازاق» گازەتىنە العاش رەت 1913 جىلدىڭ 2 اقپانىندا جاريا­لانعانىن ايتتى. «بۇل – «قازاق» گازەتىنىڭ العاشقى سەگىز سانى عانا جارىق كورگەن كەز. مەرزىمدى ءباسپاسوزدى زارىعىپ كۇتكەن وقىر­مان جۇرتشىلىعى ءۇشىن ەرەكشە كەزەڭ بولاتىن. گازەت ناعىز ۇلتتىق ويدىڭ مىنبەرىنە اينالىپ, ءار سانىن ەل اسىعا كۇتەتىن ەدى», دەدى ول. سونداي-اق ول مىرجاقىپ دۋلات ۇلىنىڭ «جەر اۋدارۋ» دەگەن ماقالاسىن قولداعان تىلەۋليننىڭ وتكىر جازباسىن دا قاپەرلەدى. «جۇماعالي تىلەۋلين وسى ماقالانى وقي وتى­رىپ, مىرجاقىپتىڭ وي تەرەڭ­­دىگىنە, ۇلتتىق مۇددە ءۇشىن الاڭ­داۋشىلىعىنا, وتارلىق جۇيەگە قارسى باتىل پىكىرىنە ۇل­كەن قۇرمەتپەن قارايدى. بۇل – «ستەپنوە پولوجەنيەنىڭ» 4-بابى نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان وتارشىل ساياسات­تىڭ كورىنىسى بولاتىن. سوعان جۇماعالي دا ءوزىنىڭ قارسىلىعىن بىلدىرەدى», دەدى جاس عالىم. جوعا­رىدا ءبىز كەلتىرگەن مىرجاقىپتىڭ اعاسى اسقارعا جازعان حاتى دا وسى جىگىتتىڭ ماقالاسىندا ايتىلدى.

كونفەرەنتسيادا ج.تىلەۋلين اتىنداعى مەدكوللەدج ۇستازدارى اناستاسيا كورابەلنيكوۆا, تاتيانا ۆولحينا, اسەمگۇل بەك­تۇر­عانوۆالار دا بايانداما جاساپ, قايراتكەر ءومىرى مەن قىز­مەتىنىڭ كوللەدج وقۋشىلارىنا قانشالىقتى ۇلگى ەكەنىن ايتتى. ماسەلەن, الەۋمەتتىك-ەكونو­ميكالىق پاندەر وقىتۋشىسى, ماگيستر تاتيانا ۆولحينا ءوز بايانداماسىنىڭ تاقىرىبىن «رول جۋماگالي تيلەۋلينا ۆ ستانوۆلەني زدراۆووحرانەنيا سەۆەرنوگو كازاحستانا» دەپ الىپتى. دارىگەرلىك ەڭبەگىنىڭ نەگىزىندە وبلىس وڭىرىندە ءىزى قالعانىن, كەزىندە ونىڭ جۇمىسىنا جاقسى باعا بەرىلگەنىن ايتتى. قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىنىڭ وقىتۋ­شىسى اسەمگۇل بەكتۇرعانوۆا­نىڭ بايان­داماسى دا مازمۇندى شىقتى. ول قايراتكەر تىلەۋلين تۋعان حال­قىنا ادال قىزمەت ەتكەنىن ايتا كەلىپ, شىعارمالارىندا ۇنە­مى ەلدىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن جازعا­­نىنا نازار اۋداردى.

پەتروپاۆل