تاراز بەن قازاق قالالارىن جاقىنداتقان حاتتاما

ازەربايجاننىڭ بۇل قالاسى­نىڭ قازاق اتالۋى كەزدەيسوق جاعداي ەمەس. ەرەكشە اتاۋى بار بۇل قالانىڭ تاريحىن ەلىمىزدىڭ ازەربايجانداعى ەلشىسى ءالىم بايەل ايتىپ بەردى.

«قازاق – ازەربايجاننىڭ اسەم قالالارىنىڭ ءبىرى, ول گرۋزيا مەن ارمەنيا شەكاراسىنا جاقىن ورنالاسقان. ءبىز وسى اتاۋدىڭ ەتيمولوگياسىنا قاتىستى شاعىن زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, قىزىقتى دەرەكتەرگە تاپ بولدىق. XVI عاسىردىڭ باسىندا ازەربايجان-پارسى بيلەۋشىسى شاح يسمايل مەن مۇحاممەد شايباني حان اراسىندا سوعىس بولعان. ال مۇحاممەد شايباني قازاق حانى قاسىمنىڭ بولەcى بولعاندىقتان قاسىم حان وعان كومەككە جاساق جىبەرگەن. شايقاستا تۇتقىنعا تۇسكەن قازاق جاۋىنگەرلەرىن شاح يسمايل كاۆكازعا قونىستاندىرعان. سول كەزدەن باستاپ قازاق باتىرلارى ورىن تەپكەن بۇل ءوڭىر «قازاق» دەپ اتالىپ كەتكەن», دەيدى ەلشى.

ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە ازەر­بايجاننىڭ سولتۇستىك-باتىسىندا قازاق اۋدانى مەن قازاق قالاسى بار. قازاق اۋدانىندا انتروپولوگيالىق تۇرعىدان قازاقتارعا ۇقسايتىن ادامداردى وسى كۇنگە دەيىن كەزدەستىرۋگە بولادى ەكەن.

«ماسەلەن, ازەربايجاندىق تۇڭعىش اسكەري ۇشقىش فاررۋح اعا گايبوۆتىڭ سۋرەتىنە كوز سالساڭىز, جەتكىلىكتى. قازاق اۋدانى – ازەربايجاندا قۇرت ازىرلەنەتىن جالعىز ايماق. سونداي-اق مۇنداعى تۇرعىندار جىلقى مالىن ەرەكشە جاقسى كورەدى جانە وزدەرىنىڭ اقىندارىن – اشىقتاردى قاتتى قادىرلەيدى. ءور مىنەزدى بولىپ كەلەدى», دەدى ەلشى ءا.بايەل.

وسىنىڭ بارلىعىن ەسكەرە كەلە, قوس تاراپ قازاق قالاسىنىڭ كونە تارازبەن باۋىرلاس, دوس بولعانىن ءجون ساناپ وتىر. سەبەبى تاراز – XV عاسىردا قازاق حاندىعى قۇرىلعان وڭىردە ورنالاسقان. بۇل قۇتتى قادام باۋىرلاس حالىقتاردى ودان سايىن جاقىنداتا تۇسەرى ءسوزسىز.

ەلىمىزدىڭ ازەربايجانداعى ەلشىسى ءا.بايەل ازەربايجان جەرىندە ورتاق تاريحىمىزدى ايعاقتايتىن كوپتەگەن توپونيم بار ەكەنىن دە اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, قىپشاق جانە جالايىر دەپ اتالاتىن ەلدى مەكەندەر بار ەكەن جانە دە ساقتارمەن بايلانىستى اتاۋلار دا كەزدەسەدى.