ەگەمەندىك العالى بەرى قىلمىس سانى ەكى ەسە تومەندەدى. كىسى ءولتىرۋ فاكتىلەرى 4,5 ەسە قىسقارعان. بۇل تۋرالى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىندە «قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى» تاقىرىبىندا وتكەن كوشپەلى ۇكىمەت ساعاتىندا ايتىلدى. جيىنعا ءماجىلىس سپيكەرىنىڭ ورىنباسارى دانيا ەسپاەۆا توراعالىق ەتتى.
وتىرىستى اشقان دانيا ەسپاەۆا مەملەكەت باسشىسى ءوز جولداۋىندا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ۇساق بۇزاقىلىق پەن ۆانداليزمنەن باستاپ شەتەلدىكتەردىڭ زاڭسىز كوشىپ كەلۋى جانە باسقا دا اۋىر قىلمىستارعا قاتاڭ توسقاۋىل قويىپ, دەرەۋ جولىن كەسۋگە مىندەتتى دەپ اتاپ وتكەنىن ەسكە سالدى. وسىعان بايلانىستى ءماجىلىس جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگان – ىشكى ىستەر مينيسترلىگىن تىڭداۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان.
– پارلامەنت زاڭ شىعارۋشى ورگان رەتىندە زاڭدىلىق پەن ءتارتىپتى نىعايتۋعا ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى. كەيىنگى جىلدارى دەپۋتاتتار ۋاكىلەتتى ورگاندارمەن بىرلەسىپ, قىلمىستىق زاڭنامانى كۇشەيتۋ بويىنشا ايتارلىقتاي جۇمىس اتقاردى. تۇرمىستاعى زورلىق-زومبىلىق, بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىق, ەسىرتكى قىلمىسى, بۇزاقىلىق, ۆانداليزم ءۇشىن جازا كۇشەيتىلدى. قىلمىستىق زاڭناما قىلمىستىڭ جاڭا تۇرلەرىمەن تولىقتىرىلدى, ولار – دروپپەرلىك, نەكەگە ماجبۇرلەۋ, ستالكينگ جانە باسقالارى, – دەدى د.ەسپاەۆا.
سونداي-اق ءماجىلىس ۆيتسە-سپيكەرى ەسىرتكى قىلمىسى, بۇزاقىلىق, قاراقشىلىق كوبەيىپ, ۇساق ۇرلىق, ەسىرتكى زاتتارىن زاڭسىز پايدالانۋ سياقتى قىلمىستىق تەرىس قىلىقتار ءجيى تىركەلىپ جاتقانىنا نازار اۋداردى. سوندىقتان ۇكىمەت ساعاتىنىڭ نەگىزگى مىندەتى قۇقىقتىق ءتارتىپ پەن قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتىڭ جاي-كۇيىنە تالداۋ جاساۋ, ياعني قوعامدى نە الاڭداتىپ وتىرعانىن انىقتاۋ جانە پوليتسيانىڭ وسى باعىتتاعى جۇمىسىنا باعا بەرۋ ەكەنىن ايتتى.
ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرجان سادەنوۆ قىلمىستىڭ ەكونوميكالىق, كوشى-قون, مادەني, دەموگرافيالىق جانە باسقا دا ۇدەرىستەرگە بايلانىستى ەكەنىن, قىلمىسكەرلەردىڭ 80 پايىزى جۇمىسسىز, ۇشتەن ءبىرى بۇرىن سوتتى بولعان, 30 پايىزى ماس كۇيدە قىلمىس جاساعانىن مالىمدەدى. سونىمەن قاتار ول قىلمىستى تۇراقتى تۇردە ازايتۋ ءۇشىن بارلىق مەملەكەتتىك ورگان مەن قوعامنىڭ كۇش-جىگەرى قاجەت ەكەنىن جەتكىزدى.
– جالپى, ەلدە جاعداي تۇراقتى. بۇل ناتيجەگە اۋقىمدى پروفيلاكتيكالىق جۇمىس ناتيجەسىندە قول جەتكىزدىك. كىسى ءولتىرۋ, ۇرلىق, كيبەرقىلمىس, ينتەرنەت-الاياقتىق, ەسىرتكى بيزنەسى, ادام ساۋداسى, ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەس جانە كولونياداعى جاعدايدى جاقسارتۋعا باعىتتالعان ناقتى باعدارلامالار ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. وڭ ناتيجە بيىل دا ساقتالىپ, قىلمىس 7 پايىز ازايدى, – دەدى ە.سادەنوۆ.
مينيستر ءوز بايانداماسىندا كوشەدەگى قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋ, جاسوسپىرىمدەر قىلمىسىنىڭ الدىن الۋ, ەسىرتكى جانە كيبەرقىلمىسقا قارسى كۇرەس, ميگراتسيالىق باقىلاۋ, زاڭسىز جولاۋشى تاسىمالى جانە باسقا دا قۇقىقبۇزۋشىلىقتار بويىنشا جۇمىس قارقىندى جالعاسىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
ءماجىلىستىڭ زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ توراعاسى سنەجاننا يماشەۆا قوسىمشا بايانداماسىندا قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدە ايتارلىقتاي جۇيەلى پروبلەمالار ءالى دە بار ەكەنىن ايتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, جۇرتشىلىقتىڭ پوليتسيانى جابىق تا جاۋاپسىز قۇرىلىم رەتىندە قابىلداۋى پوليتسياعا دەگەن سەنىمدى قالىپتاستىرۋدىڭ قيىندىعىن بىلدىرەدى.
– ازاماتتاردى قۇقىقبۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ مەن جولىن كەسۋگە تارتۋ دا كۇردەلى مىندەت. ازاماتتاردىڭ ايتارلىقتاي بولىگى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ تەك قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ مىندەتى دەپ سانايدى. قوعامنىڭ سەرىكتەس بولۋى ءۇشىن ولاردى ىنتالاندىرۋ جانە پوليتسيانى ودان ءارى جاڭعىرتۋ قاجەت, – دەدى كوميتەت توراعاسى.
سنەجاننا يماشەۆا سونىمەن قاتار كەشەندى الەۋمەتتىك شارالارسىز قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىن ەمەستىگىن باسا ايتتى. «قۇقىق بۇزۋشىنىڭ پورترەتى» زەرتتەۋى قىلمىستاردىڭ باسىم بولىگىن جوعارى ءبىلىمى جوق, جاس, جۇمىسسىز ەر ادامدار جاسايتىنىن كورسەتكەن. ياعني الدىن الۋدى ءبىلىم بەرۋ, جۇمىسقا ورنالاستىرۋ جانە الەۋمەتتىك قولداۋ جۇيەلەرىنەن باستاۋ كەرەك.
تالقىلاۋ بارىسىندا ماجىلىسمەندەر وزگە دە ماسەلەلەردى ورتاعا سالدى. ولار ينتەرنەت-الاياقتىق, كيبەرقىلمىس, ەسىرتكى بيزنەسىمەن كۇرەس, تۇرمىستاعى زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ جانە ونىڭ قۇرباندارىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ شارالارىنا نازار اۋداردى. سونداي-اق قوعامدىق ورىنداردا, سونىڭ ىشىندە ويىن-ساۋىق ورىندارىندا قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, كولىك قاۋىپسىزدىگى, وڭىرلەردەگى ۋچاسكەلىك پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ تاپشىلىعى كوتەرىلدى. بۇعان قوسا دەپۋتاتتار اسكەري قىزمەتكەرلەرگە قاتىستى قيانات جاساۋ فاكتىلەرى, مۇنداي كەلەڭسىزدىكتەردىڭ الدىن الۋ, اسكەري باسشىلاردى دايىنداۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىنە دە توقتالدى.
ۇكىمەت ساعاتىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى قوعامدىق قاۋىپسىزدىك شارالارىن كۇشەيتۋ بويىنشا ۋاكىلەتتى ورگاندارعا بىرقاتار ۇسىنىس جوباسىن دايارلادى. اتاپ ايتقاندا, ۋچاسكەلىك پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ تيىمدىلىگىن ساراپتاپ, ەلدى مەكەندەردى جاساندى ينتەللەكت ەلەمەنتتەرى بار بەينەباقىلاۋ جۇيەلەرىمەن جابدىقتاۋدى, اۋدان ورتالىقتارىندا جەدەل باسقارۋ ورتالىقتارىن قۇرۋدى ۇسىندى. ازاماتتاردى كيبەرقىلمىستان قورعاۋعا جانە زاماناۋي تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا باسا نازار اۋدارىلدى.
ۇكىمەتكە قۇقىقبۇزۋشىلىقتاردى بولجاۋ جانە جەدەل شەشىمدەر قابىلداۋ ءۇشىن قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ سالاسىندا ءتيىمدى اناليتيكالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ۇسىنىلدى. دەپۋتاتتاردىڭ ۇسىنىستارى باس پروكۋراتۋرا, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىكتەرىنە جانە باسقا دا ورگاندارعا قاتىستى بولدى.
جيىن اياسىندا ىشكى ىستەر ورگاندارى قولداناتىن ارنايى تەحنيكا, ارنايى جاساقتاعى قارۋ-جاراق پەن كيىم ۇلگىلەرى قويىلعان تاقىرىپتىق كورمە ۇيىمداستىرىلدى. جەدەل باسقارۋ ورتالىعىندا دەپۋتاتتارعا قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتىڭ تسيفرلىق جوبالارى كورسەتىلدى.