كەشە ءماجىلىس سپيكەرى ەرلان قوشانوۆتىڭ توراعالىعىمەن كەزەكتى جالپى وتىرىس ءوتىپ, دەپۋتاتتار قۇرىلىس كودەكسىنىڭ جوباسى مەن بىرنەشە زاڭ جوباسىن تالقىلاپ, قابىلدادى. سونداي-اق ادەتتەگىدەي دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى.
بىرىڭعاي پورتال ىسكە قوسىلادى
العاشقى تالقىلانعان ەكى قۇجات – قۇرىلىس كودەكسىنىڭ جوباسى مەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ءبىر-بىرىمەن بايلانىستى بولعاندىقتان, ەكى ماسەلە بويىنشا ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى ەرسايىن ناعاسپاەۆ بايانداما جاسادى.
ول جالپى ىشكى ءونىمىنىڭ التى پايىزىن قۇراپ وتىرعان قۇرىلىس سالاسى ەلىمىزدىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ەكونوميكانىڭ نەگىزگى باعىتىنىڭ ءبىرى ەكەنىن, كەيىنگى 15 جىلدا ورتا ەسەپپەن جىلىنا 7 پايىز ءوسىم كورسەتكەنىن ايتا كەلە, قازىرگى تاڭدا سالا جاڭا تالاپتار مەن زاماناۋي تاسىلدەردى ەنگىزۋدى قاجەت ەتەتىنىن جەتكىزدى.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس جاڭا قۇرىلىس كودەكسىن قابىلداۋ – ۋاقىت تالابى. قۇرىلىس كودەكسىنىڭ جوباسى زامان تالابىنا ساي ازىرلەنىپ, سالانىڭ تۇراقتى دامۋىنا نەگىز بولماق. وزدەرىڭىزگە ءمالىم, قالا قۇرىلىسىن رەتتەۋدە قۇجاتتاردىڭ ناقتى يەرارحياسى قالىپتاسقان. ولارعا ەلدىڭ اۋماقتىق دامۋىنىڭ باس سحەماسى, وڭىرلەردىڭ اۋماقتىق جوبالاۋ سحەمالارى, قالالاردىڭ باس جوسپارى جانە ناقتى جوبالاۋ جوسپارلارى كىرەدى. بۇرىن قالانىڭ باس جوسپارى عانا مىندەتتى ساراپتامادان وتەتىن. ال ناقتى جوسپارلار جەرگىلىكتى دەڭگەيدە اكىمنىڭ شەشىمىمەن بەكىتىلىپ, تەكسەرىسسىز قابىلداناتىن. سونىڭ سالدارىنان قۇرىلىس نورمالارى ءجيى بۇزىلىپ, رەتسىز جانە زاڭسىز نىساندار بوي كوتەرگەن جاعدايلار بولدى. وسى ولقىلىقتى جويۋ ءۇشىن 2024 جىلدان باستاپ بارلىق ازىرلەنىپ جاتقان نەمەسە تۇزەتىلەتىن قالا قۇرىلىس جوبالارى, ونىڭ ىشىندە ناقتى جوبالاۋ جوسپارلارى ارنايى ساراپتامادان وتەدى», دەدى ول.
سونداي-اق مينيستر سەيسميكالىق ايماقتاردىڭ قالا قۇرىلىسىن جوسپارلاۋ ەرەكشەلىكتەرى, قۇرىلىس كومپانيالارىن ليتسەنزيالاۋ, سەرتيفيكاتتاۋ, رۇقساتتار ءتىزىلىمى, قۇرىلىس سالاسىنداعى كەڭەستىك داۋىردەن قالعان ەرەجەلەر مەن نورمالاردى رەفورمالاۋ, سالانى مەملەكەتتىك باقىلاۋ بويىنشا جۇمىستارعا توقتالىپ, جىل باسىندا وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قۇرىلىس سالاسىنا باعىتتالعان بىرقاتار مىندەت, سونىڭ ىشىندە جىل سوڭىنا دەيىن بارلىق ۇدەرىستى تولىق تسيفرلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيە ازىرلەۋ ماسەلەسىنە توقتالدى.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازىردىڭ وزىندە سالادا بىرنەشە اقپاراتتىق جۇيە جۇمىس ىستەيدى. ولار – جوسپارلاۋ مەن عيماراتتاردى بۇزۋ ايس گگك اقپاراتتىق جۇيەسىندە, ساراپتاما e-PSD جۇيەسىندە جانە قۇرىلىس كەزەڭى e-Qurylys جۇيەسىندە جۇرگىزىلەدى. «الايدا اتالعان جۇيەلەر ارقايسىسى دەربەس جۇمىس ىستەپ تۇر. كودەكستە مەملەكەتتىك اقپاراتتىق مودەلدەر بانكى فۋنكتسيونالىن كەڭەيتۋ نەگىزىندە بىرىڭعاي قۇرىلىس پورتالىن قۇرۋ كوزدەلگەن. ياعني قۇرىلىس سالاسىنداعى بارلىق قىزمەت ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا كورسەتىلەدى», دەدى ول.
سەيسميكالىق ايماقتارعا كوڭىل بولىنگەن بە؟
مينيستر بايانداماسىنان كەيىن ءسوز العان دەپۋتات ايتۋار قوشمامبەتوۆ بايانداماشىدان قۇرىلىس سالاسىن تسيفرلاندىرۋ مەن بىرىڭعاي پورتال قۇرۋ تۋرالى باستامانىڭ جاقسى ەكەنىن, الايدا ونى قاي ۋاقىتتا ىسكە قوساتىنى جايىندا ەشقانداي ءسوز ايتىلماعانى تۋرالى سۇراق قويدى.
«قازىرگى تاڭدا بۇل جۇيە دايىن تۇر. ەندى ءبىز قاراشا ايىنا دەيىن قالعان ەكى جۇيەنى ورتاق پورتالعا ەنگىزۋىمىز كەرەك. ولار – جەكەمەنشىك ساراپتاما مەن مەملەكەتتىك ساراپتاما. ءبارى جاقسا بولسا, الداعى جىلدىڭ باسىنان پورتال تولىققاندى ىسكە قوسىلادى», دەپ جاۋاپ بەردى مينيستر.
ال دەپۋتات باقىتجان بازاربەك الماتى سەكىلدى كوپتەگەن قالانىڭ سەيسميكالىق قاۋىپتى ايماقتا ورنالاسقانىن, وسىعان وراي تەكتونيكالىق جارىقتار ورنالاسقان جانە سەل كوشۋى مۇمكىن جەرلەرگە قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە تىيىم سالىنا ما دەگەن سۇراعىن جولدادى. مينيستر ە.ناعاسپاەۆ ادام ومىرىنە قاۋىپتى ايماقتارعا قۇرىلىس سالىنبايتىنىن, الايدا بۇعان قاتىستى ازىرگە زاڭدىق نەگىز جوق ەكەنىن, بۇل ماسەلەنى زاڭناماعا ەنگىزۋ ءۇشىن ءالى دە تالقىلاۋعا بولاتىنىن ايتىپ, ەكىۇشتى جاۋاپ بەردى.
قۇرىلىس كودەكسى جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارى بويىنشا قوسالقى بايانداما جاساعان دەپۋتات, ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى مۇرات ابەنوۆ بۇل قۇجاتتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2022 جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى «ادىلەتتى مەملەكەت. ءبىرتۇتاس ۇلت. بەرەكەلى قوعام» اتتى جولداۋىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا دايىندالعانىن اتاپ ءوتتى. جاڭا قۇرىلىس كودەكسى ادام ءومىرى مەن قىزمەتى ءۇشىن قولايلى جانە قاۋىپسىز ورتانى قالىپتاستىرۋ, سونىڭ ىشىندە حالىقتىڭ ءجۇرىپ-تۇرۋى شەكتەۋلى توپتارى ءۇشىن كەدەرگىسىز قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ, قوعامنىڭ ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس قىزمەتى جونىندەگى شەشىمدەردى تالقىلاۋعا قاتىسۋىنا, سونداي-اق قوعامدىق نەمەسە جەكە مۇددەلەرگە اسەر ەتەتىن شەشىمدەر بويىنشا ۇسىنىستار ەنگىزۋىنە مۇمكىندىك بەرۋ, سالاداعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا ۋاقتىلى دەن قويۋ ءۇشىن جەدەل ىقپال ەتۋ شارالارىن ەنگىزۋ سەكىلدى بىرقاتار ماڭىزدى ماقساتتى كوزدەپ ازىرلەنگەنىنە توقتالدى.
«قۇرىلىس كودەكسىنىڭ جانە وعان ىلەسپە زاڭ جوبالارى 55 جۇمىس توبىنىڭ وتىرىسىندا جانە كوميتەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا جان-جاقتى تالقىلاندى. بۇگىندە قۇرىلىس كودەكسىنىڭ جوباسى بويىنشا دەپۋتاتتاردان 1 725 ۇسىنىس, ال ىلەسپە زاڭ جوباسى بويىنشا 72 ۇسىنىس كەلىپ ءتۇستى. جۇمىس توبى ۇسىنىستاردى بەلسەندى تۇردە تالقىلاپ جاتىر. ءماجىلىستىڭ بارلىق كوميتەتى زاڭ جوباسى بويىنشا ءوز قورىتىندىلارىن بەردى», دەگەن دەپۋتات ارىپتەستەرىن جوبانى قولداۋعا شاقىردى.
بالا ومىرىنەن قىمبات نارسە جوق
باياندامالاردان كەيىن ءسوز العان دەپۋتات نۇرتاي سابيليانوۆ بىرقاتار ماڭىزدى ماسەلەگە توقتالدى. سونىڭ ءبىرى – سالىنعان عيماراتتاردىڭ كەپىلدى مەرزىمىن 2 جىلدان 5 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل قولدانىلاتىن قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ, جاسالاتىن جوبالاردىڭ, تاپسىرىس بەرۋشى مەن مەردىگەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىراتىن تەتىك. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, تۇرعىزىلاتىن نىساننىڭ ساپاسى جوعارىلايدى. سونىمەن قاتار ول دەپۋتاتتار تاراپىنان عيماراتتىڭ كونسترۋكتسياسىنا, شاتىرى مەن قاسبەتىنە كەپىلدى مەرزىمدى 10 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ ۇسىنىلىپ وتىرعانىن دا جەتكىزدى.
ال دەپۋتات اسحات ايماعامبەتوۆ قۇرىلىس كودەكسىنىڭ جوباسىن جالپى قولدايتىنىن, الايدا الەۋمەتتىك سالاعا تىكەلەي قاتىستى بىرقاتار تۇيتكىلدى, پرينتسيپيالدى ماسەلەلەر ءالى شەشىمىن تاپپاعانىن ايتتى.
ء«بىزدىڭ كەيبىر تۇزەتۋلەرىمىز قابىلدانباي وتىر. ماسەلەن, ءبىز مەكتەپتەر مەن بالاباقشالار ۇيلەردەن كەيىن ەمەس, ۇيلەرمەن بىرگە سالىنۋى كەرەك دەگەن ماڭىزدى نورمانى قابىلداپ ەدىك. بۇل نورما ەندى عانا جۇمىس ىستەي باستادى. الايدا مىنا كودەكس جوباسىندا ول جوق بولىپ شىقتى. نەلىكتەن؟ ونى الىپ تاستاۋ كىمگە كەرەك بولدى؟ قازىر شاعىن اۋداندار سانى مەكتەپتەر مەن ەمحانالاردان دا كوبەيىپ بارادى. ادامدار ول جەرگە كوشىپ بارادى, بىراق بالالارىنا وقيتىن جەر جوق. ەكىنشىدەن, بالالار قاۋىپسىزدىگى – ۇنەمدەيتىن نارسە ەمەس. بىلتىر ءبىز بارلىق الەۋمەتتىك نىساندار مەن كوپقاباتتى ۇيلەر قاۋىپسىزدىك قۇلپى بار تەرەزەلەرمەن جابدىقتالۋعا ءتيىس دەگەن تاعى ءبىر ماڭىزدى نورمانى قابىلداعان ەدىك. ويتكەنى جىل سايىن جۇزدەگەن بالا تەرەزەدەن قۇلاپ قايتىس بولىپ جاتىر. ءبىزدىڭ ۇستانىمىمىز – بالالار ءومىرىن قورعاۋ. الايدا بۇل نورما دا جاڭا كودەكستە جوق. نەگە؟» دەگەن دەپۋتات مۇنداي ق ۇلىپتار قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ قالتاسىنا اۋىر تيگەن بولۋى مۇمكىن دەگەن بولجامىن ايتتى. ول بالالار ومىرىنەن قىمبات ەشتەڭە جوق ەكەنىنە توقتالىپ, بۇل نورمانىڭ كودەكستەن ورىن الۋىنا بار كۇشىن سالاتىنىن جەتكىزدى.
سونداي-اق پالاتا وتىرىسى بارىسىندا «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كودەكسىنە كومىرسۋتەكتەر مەن ۋران سالاسىنداعى جەر قويناۋىن پايدالانۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالىپ, دەپۋتات, ەكولوگيا ماسەلەلەرى جانە تابيعاتتى پايدالانۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەدىل جاڭبىرشين بايانداما جاساسا, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە زياتكەرلىك مەنشىك ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ جوباسى بويىنشا دەپۋتات, زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ مۇشەسى نۇرسۇلتان بايتىلەسوۆ ءسوز سويلەدى.
وتىرىس سوڭىندا بىرقاتار دەپۋتات مەملەكەتتىك ورگان باسشىلارىنا ساۋالدارىن جولدادى.