الەمدە قارجى جۇيەسى تەز وزگەرىپ جاتىر. دامىعان ەلدەر ۇلتتىق تسيفرلىق ۆاليۋتا شىعارىپ, قور جيناۋ ۇدەرىسىن دە باستاپ كەتتى. ەلىمىز دە وسى جولدى تاڭداپ, تسيفرلىق اكتيۆتەر ەكوجۇيەسىن قۇرۋدى جوسپارلاپ وتىر. وسى ورايدا پرەزيدەنت جولداۋدا مەملەكەتتىك تسيفرلىق اكتيۆتەر قورىن قۇرۋدى تاپسىردى. ونى ۇلتتىق بانك باسقارماق.
بيتكوينمەن عانا شەكتەلمەيدى
ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ كەڭەسشىسى, تسيفرلىق ترانسفورماتسيا جەتەكشىسى بينۋر جالەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, تسيفرلىق اكتيۆ ۇعىمى تەك بيتكوينمەن شەكتەلمەيدى.
«بيتكوين – تسيفرلىق اكتيۆتەردىڭ ءبىر ءتۇرى عانا. دەمەك, تسيفرلىق اكتيۆتەر دەپ قۇندىلىعى بار كەز كەلگەن تسيفرلىق نىساندى ايتامىز. ياعني كريپتوۆاليۋتا, ستەيبلكوين, توكەندەۋ, تسيفرلىق وبليگاتسيالار. ءتىپتى تسيفرلاندىرىلعان جىلجىمايتىن م ۇلىك تە كىرەدى. بۇرىن تەك تەحنواۋەسقويلاردىڭ يدەياسى بولىپ كەلگەن بۇل قۇبىلىس بۇگىندە جاھاندىق قارجى جۇيەسىنىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالدى. كريپتويندۋستريانىڭ كاپيتالدانۋى 4 ترلن دوللارعا جاقىنداپ, الەمدە شامامەن 1 ملرد ادام وسى اكتيۆتەردىڭ يەسى بولىپ وتىر», دەيدى ول.
الەمدىك تاجىريبە كورسەتكەندەي, ستەيبلكويندەر تولەم قۇرالى رەتىندە كۇندەلىكتى ومىرگە ەنىپ كەلەدى. بىلتىر ولاردىڭ اينالىمى 27,6 ترلن دوللاردان اسىپ, «Visa» مەن «Mastercard» حالىقارالىق تولەم جۇيەلەرىنىڭ جيىنتىق كولەمىنەن دە جوعارى بولدى. ەلىمىزدە دە بۇل سالادا شەت قالماي, ءوز ۇلگىسىن قالىپتاستىرۋعا كىرىستى.
ء«بىز الەمدەگى ەڭ دامىعان فينتەح نارىعىنا اينالدىق. سەبەبى تسيفرلىق اكتيۆتەر تولىققاندى ءارى قاۋىپسىز ەكوجۇيە جاسايدى. مىندەتىمىز – تسيفرلىق اكتيۆتەردى قازىرگى قارجى ينفراقۇرىلىمىنا ىڭعايلى, قاۋىپسىز تۇردە ەنگىزۋ. وتاندىق تۇتىنۋشى قولدانىستاعى ءموبيلدى قوسىمشالار ارقىلى كريپتوۆاليۋتاعا ينۆەستيتسيا سالىپ, ستەيبلكويندەرمەن تولەم جاساي السا, جوسپارىمىز ورىندالدى دەگەن ءسوز. مۇنىڭ ءبارى اشىق ءارى تۇسىنىكتى رەتتەۋ اياسىندا جۇزەگە اسۋى كەرەك», دەپ تۇسىندىرەدى ب.جالەنوۆ.
ايتۋىنشا, بۇل جولدا ءۇش نەگىزگى باعىت بەلگىلەنگەن. ءبىرىنشىسى – قامتاماسىز ەتىلمەگەن تسيفرلىق اكتيۆتەردىڭ اينالىمىن زاڭداستىرۋ. ەكىنشىسى – تسيفرلىق قارجىلىق اكتيۆتەردى ەنگىزۋ. ءۇشىنشىسى – قاناتقاقتى جوبالاردى ىسكە قوسۋ.
«بۇگىندە 10-عا جۋىق جوبا دايىندالىپ جاتىر. ولار جىلجىمايتىن م ۇلىكتى توكەندەۋ, تەڭگەگە بايلانعان ستەيبلكوين شىعارۋ جانە تاعى باسقا باستامالاردى قامتيدى. جىلجىمايتىن م ۇلىكتى توكەندەۋ – كەپىلدى قاعازبەن ەمەس, تسيفرلىق توكەن ارقىلى راسىمدەۋ. بۇل ۇدەرىستى ەداۋىر جەڭىلدەتىپ, ۋاقىتتى ۇنەمدەيدى. ال تەڭگەگە بايلانعان ستەيبلكوين حالىقارالىق ەسەپ ايىرىسۋدى جەدەلدەتۋگە كومەكتەسەدى. مۇنداي باستامالار بولاشاقتاعى رەتتەۋدىڭ نەگىزىن قالايدى», دەپ ءتۇسىندىردى تسيفرلىق ترانسفورماتسيا جەتەكشىسى.
قاتاڭ ەرەجە دە كەرەك
«Wise invest consulting Ltd» كومپانياسىنىڭ باسشىسى تەمىرلان نۇراحيموۆتىڭ ايتۋىنشا, تسيفرلى اكتيۆتەر قورى – كريپتوۆاليۋتا, ستەيبلكوين, توكەندەردى جيناپ, ولاردى ساقتاۋ جانە باسقارۋ ءۇشىن جاسالاتىن ارنايى جۇيە.
«تسيفرلى اكتيۆتەر قورى – يەلىك ەتىلگەن كريپتواكتيۆتەردى ساتىپ الىپ, ولاردى باسقارۋعا ارنالعان قارجىلىق قۇرال. مۇنىڭ پايداسى كوپ. بىرىنشىدەن, پورتفەلدى ارتاراپتاندىرۋعا بولادى. ەكىنشىدەن, ۇزاق مەرزىمدە تابىس تابۋعا مۇمكىندىك بار. ۇشىنشىدەن, ينفراقۇرىلىم داميدى, جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى, ينۆەستيتسيا تارتىلادى. بىراق زاڭدى نەگىزدەگى باقىلاۋ بولماسا, بۇل ارتىقشىلىقتار كەرىسىنشە شىعىنعا نەمەسە بەدەلگە قاۋىپ ءتوندىرۋى مۇمكىن», دەيدى ول.
نارىققا اسەرى دە ايتارلىقتاي. مەملەكەت ءىرى كولەمدە ساتىپ السا نە ساتسا, باعاعا تىكەلەي ىقپال ەتەدى. مىسالى, گەرمانيا 2024–2025 جىلدارى كوپ مولشەردە بيتكوين ساتقاندا, نارىقتا باعا كۇرت ءتۇسىپ كەتتى. سونىڭ كەسىرىنەن كوپتەگەن كومپانيا مەن ينۆەستور شىعىنعا باتتى. وسى تۇرعىدان قاراساق, بانكتەردىڭ كريپتوۆاليۋتامەن جۇمىس ىستەمەي وتىرعانىنىڭ سەبەبى دە بار.
«زاڭدا كريپتواكتيۆتەردىڭ ناقتى مارتەبەسى جوق. ەسەپ جۇرگىزۋ ءتارتىبى دە بەلگىسىز. قاۋىپسىز ساقتاۋ, كيبەرقاۋىپتەن قورعاۋ, كاپيتال رەزەرۆىن قۇرۋ ەرەجەلەرى انىقتالماعان. سول سەبەپتى, بانكتەر تاۋەكەلگە بارمايدى. شەشىم – كريپتواكتيۆتەردىڭ مارتەبەسىن زاڭدا بەكىتۋ, بانكتەر مەن ساقتاۋشى كومپانيالارعا ليتسەنزيا بەرۋ, كليەنتتەردى قاتاڭ تەكسەرۋ جانە كاپيتالعا قاتىستى ناقتى تالاپ قويۋ. كريپتورەزەرۆ پەن تسيفرلى اكتيۆتەر قورى ەكى ءتۇرلى. كريپتورەزەرۆ – التىن, ۆاليۋتا سياقتى حالىقارالىق رەزەرۆتىڭ بولىگى. تسيفرلى اكتيۆتەر قورى – ينۆەستيتسيالىق قۇرىلىم. ەگەر ول رەسمي رەزەرۆكە قوسىلسا, قاتاڭ ەرەجەلەر مەن شەكتەۋلەر بولۋعا ءتيىس», دەپ ءتۇسىندىردى ت.قۋات ۇلى.
ەگەر مەملەكەت تسيفرلى اكتيۆتەردى ستراتەگيالىق رەزەرۆكە جيناي باستاسا, ۇلتتىق قارجى جۇيەسىنە دە پايدا اكەلۋى مۇمكىن. ال قاراپايىم حالىققا اسەرى قانداي؟
«جاعىمدى جاعى – جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى, تولەم قۇرالدارى كوبەيەدى, مەملەكەتتىك ونىمدەرگە قولجەتكىزۋ جەڭىلدەيدى. بىراق قور دۇرىس باسقارىلماسا, ينفلياتسيا كۇشەيىپ, حالىقتىڭ سەنىمىنە نۇقسان كەلۋى مۇمكىن. سوندىقتان اشىق ءارى زاڭدى جولدار قاجەت. حالىق كريپتوۆاليۋتاعا سەنىمدى ارنالار ارقىلى كىرە السا, بۇل سالا پايدالى ءارى قاۋىپسىز بولادى», دەيدى ت.نۇراحيموۆ.
اكتيۆتەردىڭ بىرىڭعاي نارىعى قالاي قالىپتاسادى؟
«Bereke Bank» تسيفرلىق قارجىلىق اكتيۆتەر باعىتىنىڭ جەتەكشىسى ۆياچەسلاۆ انۋفريەۆتىڭ ايتۋىنشا, بولاشاق تسيفرلىق قارجىلىق اكتيۆكە تىكەلەي بايلانىستى. سەبەبى شەكارا ەلدەر اراسىندا عانا ەمەس, نارىق ىشىندە دە جويىلادى. مىسالى, جىل سوڭىنا دەيىن ەلىمىزدە لەگالدى كريپتوبيرجا پايدالانۋشىلارىنىڭ سانى 650 مىڭ ادامعا جەتۋى مۇمكىن. ول 2025–2026 جىلدارى تسيفرلىق قارجىلىق اكتيۆتەردىڭ اق نارىعىنىڭ جىلدىق كولەمى 2 ملرد دوللاردان اسادى دەپ وتىر.
«بانك جۇرگىزگەن زەرتتەۋ ينۆەستورلاردىڭ اقشا اينالىمىن زاڭدى ەتۋگە قىزىعۋشىلىعى بارىن كورسەتتى. ينۆەستورلارعا تۇسىنىكتى ەرەجەلەر مەن ىڭعايلى قۇرالدار كەرەك. ولار سالىق تولەۋگە جانە ترانزاكتسيالاردان تۇسكەن قاراجاتتى شىعارۋ ءۇشىن رەسمي فيات ارنالارى ارقىلى جۇمىس ىستەۋگە دايىن. تسيفرلىق قارجىلىق اكتيۆتەرگە العاشقى ينۆەستورلار بانكتەردىڭ كليەنتتەرى بولىپ وتىر. «Bereke Bank» زەرتتەۋىنە سايكەس, تسيفرلىق قارجىلىق اكتيۆتەر بويىنشا ترانزاكتسيالار كولەمى 80 ملن دوللاردان اسادى. بۇل – شامامەن 40 ملرد تەڭگە. ەلىمىز ءۇشىن بۇل نارىق ءپىسىپ-جەتىلگەن دەڭگەيدە. پەرسپەكتيۆاسى وتە ۇلكەن», دەيدى ول.
ال بانكتەر تاراپىنان كليەنت وپەراتسيالارىن باقىلاۋ مەن اشىقتىققا سۇرانىس بار. سونداي-اق تولەم جۇيەلەرىمەن جانە بيرجالاردىڭ API ينتەرفەيستەرىمەن ينتەگراتسيا قاجەت. سەبەبى ازىرگە كريپتوينۆەستوردىڭ بارلىق قاجەتتىگىن تولىق وتەيتىن بانكتىڭ بالاماسى جوق. سوندىقتان ۇلتتىق بانككە كۇردەلى جاۋاپكەرشىلىك ارتىلىپ وتىر. مۇنى توراعا ورىنباسارى بەرىك شولپانقۇلوۆ تا ايتىپ وتىر. ونىڭ سوزىنشە, استانا حالىقارالىق قارجى ورتالىعى (احقو) ارنايى قۇقىقتىق ورىسىندە بانكتەرگە تسيفرلىق اكتيۆتەردى ۇسىنۋعا رۇقسات بەرگەن. الايدا كريپتونارىق پەن ءداستۇرلى قارجىنى بىرىكتىرۋدە ءبىرشاما قيىندىق بار. قىزىعۋشىلىعى جوعارى بولعانىمەن, كولەڭكەلى نارىق تا ۇلكەن.
«ۇلتتىق بانك تسيفرلىق اكتيۆتەردى رەتتەۋ ءۇشىن جاڭا ەرەجەلەر ازىرلەپ جاتىر. ماقسات – ولاردى اشىق ءارى زاڭدى پايدالانۋ. ەندى ەل اۋماعىندا كريپتوبيرجالار اشۋعا مۇمكىندىك بەرىلەدى. بىراق تەك قامتاماسىز ەتىلگەن اكتيۆتەرگە عانا رۇقسات بار. ياعني ارتىندا ناقتى قۇندىلىعى بار اكتيۆتەر قازاقستان قور بيرجاسىندا (KASE) ساۋدالانباق. ال قامتاماسىز ەتىلمەگەن اكتيۆتەر, مىسالى بيتكوين سياقتى, تەك استانا حالىقارالىق قارجى ورتالىعىندا قالا بەرەدى. نەگىزگى ماقسات – نارىقتى تەڭ ۇستاۋ, جاڭا ويىنشىلاردىڭ شامادان تىس كوبەيۋىنە جول بەرمەۋ جانە قارجى اعىنىنىڭ باقىلاۋسىز اۋىسۋىنا توسقاۋىل قويۋ. قازىر وسى جوبانىڭ باستاپقى نۇسقاسى دايىندالىپ جاتىر», دەيدى ب.شولپانقۇلوۆ.
العاشقى كريپتوقور قۇرىلدى
ەلىمىزدە العاش رەت مەملەكەتتىك كريپتوقور ىسكە قوسىلدى. اتاۋى – «Alem Crypto Fund». قوردى جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگى قۇردى, ال باسقارۋدى «Qazaqstan Venture Group» قولعا الدى. قور احقو-دا تىركەلگەن.
«اlem Crypto Fund» العاشقى ينۆەستيتسياسىن جاساپ تا ۇلگەردى. قوردىڭ سەرىكتەسى – «Binance Kazakhstan». ولار ەڭ الدىمەن BNB كريپتوۆاليۋتاسىن ساتىپ الدى. بۇل توكەن «Binance» جۇيەسىندە ترانزاكتسيا تولەۋ مەن كوميسسيالار ءۇشىن قولدانىلادى. 2025 جىلدىڭ جازىندا ونىڭ جالپى نارىقتاعى قۇنى 138 ملرد دوللاردان اسقان. «Binance Kazakhstan»-نىڭ باسشىسى نۇرحات قۇشىموۆ بۇل قادامدى ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك دەپ باعالادى.
«قوردىڭ العاشقى اكتيۆ رەتىندە BNB-ءنى تاڭداۋى – «Binance» ەكوجۇيەسىنە دەگەن سەنىمنىڭ ايعاعى. بۇل ەلىمىزدە كريپتوۆاليۋتالاردىڭ رەسمي تۇردە مويىندالۋىنا جول اشادى. مەملەكەت پەن حالىقارالىق تەحنولوگيالاردىڭ بىرلەسۋى ەكونوميكانىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدى. بۇل – تسيفرلىق اكتيۆتەردىڭ اشىق ءارى قاۋىپسىز نارىعىن قۇرۋداعى ماڭىزدى قادام. مۇندا مەملەكەتتىك باستامالار مەن جاھاندىق تەحنولوگيالار ۇلتتىق ەكونوميكا يگىلىگى ءۇشىن بىرىگىپ جۇمىس ىستەيدى», دەدى ول.
ۇلتتىق بانك ستراتەگيالىق كريپتورەزەرۆ جيناقتاۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك تسيفرلىق اكتيۆتەر قورىن قۇرۋ ۇدەرىسىن باستاپ كەتتى. اتالعان كريپتوقور باس بانك باسقارۋىنداعى جالپى ەگەمەندى رەزەرۆتەردىڭ ءبىر بولىگىنە اينالادى. وسىعان قاتىستى ۇلتتىق بانك ءباسپاسوز قىزمەتى «Alem Crypto Fund» قورى جاساندى ينتەللەكت پەن تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن قۇرىلعانىمەن, مەملەكەتتىك قور ەمەس» دەگەن مالىمدەمە بەردى.
«قازىر قوردىڭ نەگىزگى ماقساتى, مىندەتى مەن قالىپتاستىرۋ جانە باسقارۋ تەتىكتەرىن ايقىندايتىن تۇجىرىمداما ازىرلەنىپ جاتىر. سونىمەن قاتار وپەراتسيالىق ءارى تەحنيكالىق ينفراقۇرىلىم قۇرۋ جۇمىسى دا – باستى نازاردا. قوردى باسقارۋدى ۇلتتىق بانكتىڭ ۇلتتىق ينۆەستيتسيالىق كورپوراتسياسى جۇزەگە اسىرادى. بۇل ۇيىم بالامالى ينۆەستيتسيالىق قۇرالداردى باسقارۋ تاجىريبەسىنە يە. دايىندىق جۇمىستارى جىل سوڭىنا دەيىن اياقتالىپ, مەملەكەتتىك تسيفرلىق اكتيۆتەر قورى كەلەسى جىلدىڭ باسىندا ىسكە قوسىلادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر», دەدى باس بانك.