قاۋىپسىزدىك ارحيتەكتۋراسىن قالپىنا كەلتىرۋگە شاقىردى

باياندامادا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىن جان-جاقتى رەفورمالاۋ ماسەلەسىنە باسا ءمان بەرىلدى. پرەزيدەنت بۇۇ سەكسەن جىلدان بەرى ادامزاتقا تونگەن جاھاندىق cىن-قاتەرلەردى ەڭسەرۋدە باستى ءرول اتقارىپ كەلە جاتقانىن جانە جەر جۇزىندەگى ميلليونداعان ادام ءۇشىن ءۇمىت سيمۆولى بولىپ قالا بەرەتىنىن ايتتى.

دەسە دە, بۇۇ-نىڭ بۇگىنگى قۇبىل­مالى زامانعا بەيىمدەلۋى ءۇشىن ونىڭ ۇستانىمىن نىعايتۋ ەرەكشە مانگە يە. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسى قازىرگى تاڭدا حالىقارالىق ينستيتۋتتارعا دەگەن سەنىمگە سەلكەۋ تۇسكەنىنە نازار اۋدارىپ, باس اسسامبلەيا مىنبەرىنەن ازيا, افريكا جانە لاتىن امەري­كاسى ەلدەرى ارقىلى روتاتسيا تارتىبى­مەن بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قۇرا­مىن كەڭەيتۋدى, سونداي-اق ورتا دەرجاۆا­لار­دىڭ ءرولىن ارتتىرۋدى ۇسىندى.

سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ بۇۇ جار­عىسىندا كورسەتىلگەن ەگە­مەندىك, اۋماقتىق تۇتاستىق جانە كەز كەلگەن داۋدى بەيبىت جولمەن شەشۋ قاعيداتتارىنا بەيىل ەكەنىن تاعى دا راستادى. ول «جارعىنى قولايىنا قاراي قولدانۋ ونىڭ بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرەدى», دەپ حالىقارالىق قۇقىقتى ىرىكتەۋ ءتاسىلى ارقىلى پايدالانۋدىڭ الدىن الدى.

پرەزيدەنت اگرەسسيۆتى يدەو­لو­گيا مەن ءميليتاريزمدى جويۋ قاجەت ەكەنىن دە باسا ايتتى. ول يادرولىق دەرجاۆالار اراسىنداعى ديالوگتى قايتا جانداندىرۋدى قولداپ, جاھاندىق قاۋىپسىزدىك ارحيتەكتۋراسىن قالپىنا كەلتىرۋگە شاقىردى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان يادرولىق قارۋسىزدانۋ جانە تاراتپاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ديالوگ الاڭى بولۋعا دايىن. ودان بولەك, ەلىمىز بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىك قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىستى ءارى قاراي ىلگەرىلەتۋدى جالعاستىرا بەرەدى.

مەملەكەت باسشىسى ۋكراينا اينالاسىندا جالعا­­­سىپ جاتقان داعدارىسقا جانە گازاداعى گۋمانيتارلىق اپاتتىڭ جان تۇرشىگەرلىك اۋقىمىنا دا الاڭ­داۋشىلىق ءبىلدىردى. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى اقش پرەزيدەن­تىنىڭ ارااعايىندىعىمەن ازەربايجان مەن ارمەنيا اراسىن­داعى قارىم-قاتىناستىڭ قالىپقا تۇسكەنىن قۇپتاپ, ەڭ كۇردەلى دەگەن قاقتىعىستاردىڭ ءوزىن پاراساتتى شەشىم مەن ديپلوماتيانىڭ ارقا­­سىندا رەتتەۋگە بولاتىنىن اتاپ ءوتتى.

پرەزيدەنت ورنىقتى دامۋ ماقسات­تارى قازاقستاننىڭ ۇلتتىق كۇن تارتىبىندەگى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتتى. وسىعان بايلانىستى ءبىز ولاردى ىسكە اسىرۋدىڭ تيىمدىلىگى مەن اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ودم-نىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋ جونىندەگى پارلامەنتتىك كوميسسيا اياسىنداعى جۇمى­سى­مىزدى بەلسەندى تۇردە جالعاستىرا بەرەمىز.

مەملەكەت باسشىسى جالپى دەباتتا ەكولوگيالىق اپاتتاردىڭ زارداپ­تارىنا دا توقتالىپ, ايماق­تاعى سەرىكتەستەردى جانە بارشا حالىق­ارا­لىق قوعامداستىقتى كاسپي­دىڭ سۋ قورىن ساقتاۋ ءۇشىن جەدەل شارا­لاردى بىرلەسىپ قابىلداۋعا شاقىر­دى. پرەزيدەنت ميلليونداعان ەرىكتىنى ورتاق ىسكە جۇمىلدىرعان «تازا قازاقستان» جالپىۇلتتىق اكتسياسى تۋرالى ايتىپ, ەلىمىزدىڭ باستاماسىمەن بۇۇ 2026 جىلدى ورنىقتى دامۋ ماقساتتارى جولىن­داعى حالىقارالىق ەرىكتىلەر جىلى دەپ جاريالاعانىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. سونداي-اق ول جاھاندىق ەكولو­گيالىق كۇن ءتارتىبىن ودان ءارى ىلگەرى­لەتۋ ءۇشىن باس اسسامبلەياعا 22 ءساۋىردى حالىقارالىق جەر شارىن كوگال­دان­دىرۋ كۇنى دەپ جاريالايتىن قارار قابىلداۋدى ۇسىندى.

جاساندى ينتەللەكتىنىڭ قار­قىندى دامۋى دا باياندامادا ايتىلعان ماڭىز­دى باسىم­دىق­تار­دىڭ ءبىرى بولدى. پرەزيدەنت جي ادامزات پروگرەسىنىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولا الاتىنىن ايتتى. سونىمەن قاتار بۇل سالانىڭ تەحنولوگيالىق, ەكونوميكالىق جانە گەوساياسي تەڭسىزدىكتەردىڭ كۇشەيۋىنە اكەلەتىن تاۋەكەلدەرى دە بار ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى.

وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ بۇۇ اياسىندا جاسان­دى ينتەللەكتىنى باسقارۋ بويىنشا جاھاندىق ديالوگكە بەلسەندى قاتى­سۋ­عا دايىن ەكەنىنە نازار اۋداردى.

پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي, كاسىپ­تىك ءبىلىم بولماسا, تسيفر­لىق پروگرەسكە قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان تەحنيكالىق ماماندىق­تار­دى دامىتۋ جانە ولاردىڭ قوعام­داعى ءرولىن ارتتىرۋ دا ماڭىزدى مىن­دەت ەكەنى انىق.

قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى الەمدىك قوعامداستىققا قازاق­ستاندى ءۇش جىل ىشىندە تولىق تسيفرلىق دەرجاۆاعا اينالدىرۋدى كوزدەيتىن ستراتەگيالىق ماقسا­تىمىز تۋرالى دا ايتىپ بەردى.

مەملەكەت باسشىسى ەلىمىز ينۆەس­تيتسيا سالاسىنداعى حالىق­ارا­لىق ىنتىماقتاستىق اياسىن كەڭەيتۋدى جاقتايتىنىن جانە قازاق­ستاننىڭ ەۋرازيانىڭ لوگيس­تي­كالىق حابى رەتىندەگى ماڭىزىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. ءبىز الداعى ۋاقىتتا دا ازيا مەن ەۋروپا ارا­سىنداعى كولىك ءترانزيتىن, سونىڭ ىشىندە ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» باستاماسىن, «سولتۇستىك – وڭتۇستىك» كولىك ءدالىزىن جانە ترانسكاسپي كولىك باعىتىن دامىتۋدى جالعاستىرا بەرەمىز.

قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە, جاھان جۇر­تىنىڭ نازارىن قازاقستاندا بولىپ جاتقان اۋقىم­دى سايا­سي رەفورمالارعا اۋداردى. پرەزيدەنت ءبىر پالاتالى پار­لامەنت قۇرۋ ماسەلەسىن جالپى­ۇلت­­تىق رەفەرەندۋمعا شىعارۋ تۋرا­لى ۇسىنىسىنا توقتالدى جانە قازاقستان ءارى قاراي دا «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» قاعيداتىن ۇستاناتىنىن ايتتى.

جالپى, قازاقستان حالىقا­رالىق ىنتىماقتاستىق باعدارىنا تابان تىرەپ, الەمدىك ارەنادا بىتىمگەر, ارااعايىن جانە سەنىمدى سەرىكتەس ءرولىن جالعاستىرا بەرەدى.

پرەزيدەنتىمىزدىڭ بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 80-سەسسياسىن­داعى جالپى دەباتتا سويلەگەن ءسوزى ەلىمىز حالىقارالىق قۇقىق, سىندارلى ديالوگ جانە ورنىقتى دامۋ قۇندى­­لىق­تارىنا بەيىل ەكەنىن كەزەكتى رەت راستاپ بەردى. وسىلايشا, قازاقستان قازىرگىدەي جاھاندىق تۇراقسىزدىق جاع­دايىندا الەمگە تەڭگەرىمدى تاسىل­گە, ادىلەتتىلىككە جانە بولاشاق جولىن­داعى ورتاق جاۋاپكەرشىلىككە نەگىز­دەلگەن رەفورمالىق كۇن ءتارتىبىن ۇسىن­دى. الداعى ۋاقىتتا بۇل باستاما الەمدىك قاۋىپسىزدىكتىڭ كۇشەيۋىنە وڭ سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز.

ماۋلەن اشىمباەۆ,

پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى