كەشە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناسىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جانىنداعى عىلىمي-ساراپتىق كەڭەس “نۇرسۇلتان نازارباەۆ: بەيبىتشىلىك جانە قوعامدىق كەلىسىم يدەياسى” جانە “قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى: تاريحي وچەرك” كىتاپتارىنىڭ تۇساۋكەسەرىن وتكىزدى. اتالعان كىتاپتار قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 15 جىلدىعىنا وراي جارىققا شىعىپ, ەلوردا كۇنى مەرەكەسىنە ارنالدى.
ۇجىمدىق مونوگرافيا رەتىندە جارىققا شىققان “نۇرسۇلتان نازارباەۆ: بەيبىتشىلىك جانە قوعامدىق كەلىسىم يدەياسى” كىتابىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى – قحا توراعاسىنىڭ اسسامبلەيا سەسسيالارىندا (1995-2009 جج.) سويلەگەن سوزدەرى نەگىزگە الىنا وتىرىپ, بەيبىتشىلىك جانە قوعامدىق كەلىسىم يدەياسىنىڭ قالىپتاسۋى مەن ونىڭ دامۋ ەۆوليۋتسياسىنىڭ ادىستەمەسى باياندالعان. ەتنوسارالىق قاتىناستار سالاسىنىڭ جاڭارۋ-دامۋ باعىتتارىنا, قوعامدىق كەلىسىمدى قالىپتاستىرۋ كەزەڭدەرىنە جان-جاقتى تالداۋ جاسالعان ەڭبەكتىڭ تۇساۋكەسەرىنە قحا جانىنداعى عىلىمي-ساراپتىق كەڭەستىڭ مۇشەلەرى, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جوو ۇستازدارى, ەتنومادەني بىرلەستىكتەر مەن باق وكىلدەرى قاتىناستى.
تۇساۋكەسەردى اشقان قحا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى –حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى ەرالى توعجانوۆ الدىمەن مونوگرافيانىڭ اۆتورلىق ۇجىمىمەن كوپشىلىكتى تانىستىرا كەلىپ, كىتاپتىڭ ءاربىر تاراۋىنداعى وچەركتەردە ەلباسىنىڭ ەل الدىنداعى ەرەكشە ەڭبەگى عىلىمي تۇرعىدان جان-جاقتى زەردەلەنگەنىن ايتتى. قازاق ەلىندەگى ەتنوسارالىق تولەرانتتىلىق پەن قوعامدىق كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسىنىڭ يدەياسى مەن ونى ناقتى ىسكە اسىرۋعا دەيىنگى جۇمىستاردىڭ وسى ەڭبەكتە عالىمداردىڭ پايىمداۋلارىمەن كورسەتىلگەنىنە توقتالىپ, سوندىقتان بۇل ەڭبەكتىڭ قوعامتانۋداعى ماڭىزى زور دەپ باعالادى.
قازاقستان ءبىر كۇندە كوپەتنوستى مەملەكەت بولا قويعان جوق, وسى جول قالاي قالىپتاستى, قازاقستانداعى ۇلتتىق كەلىسىمنىڭ نەگىزى – كونفەسسياارالىق ديالوگ پەن تولەرانتتىلىق, مادەنيەتارالىق ديالوگ – جاڭا قازاقستاندىق ازاماتتىقتى قالىپتاستىرۋ نەگىزى, ەتنوتىلدىك نىساندى وي ەلەگىنەن وتكىزۋ جانە جۇزەگە اسىرۋ, حالىقارالىق-ايماقتىق ەۋرازيالىق ىقپالداسۋ سىندى ەلىمىزدىڭ بۇگىنگىسى مەن كەلەشەگى ءۇشىن ماعىناسىن جويمايتىن ماسەلەلەر كەڭىنەن زەرتتەلىندى, دەدى.
مۇنان سوڭ ەڭبەك جايىندا كىتاپ اۆتورلارى ءوز ويلارىمەن ءبولىستى. فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ۆلاديمير كوچەنوۆ: “بەرنارد شوۋ بىردە ء“بىز قۇستار ءتارىزدى ۇشۋدى ۇيرەندىك, بالىقتارداي تەرەڭگە جۇزە دە الامىز, ال ەندى ادامشا جەر بەتىندە ءومىر ءسۇرۋدى ۇيرەنگەنىمىز ءجون”, دەگەن. شىنىندا دا جەر بەتىندە ناعىز ادامشا ءومىر ءسۇرۋ جايى تالاي فيلوسوفتاردىڭ, قوعام, الەۋمەتتانۋشىلاردىڭ باس قاتىراتىن ماسەلەسىنە اينالىپ كەلەدى. ادامشا ءومىر ءسۇرۋ دەگەنىمىزدىڭ ءوزى ءبىر-بىرىمەن ۇعىنىسۋدا جاتقانداي, ال ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى بۇگىنگى تۇسىنىستىك مەملەكەتىمىزدىڭ باستى بايلىعى بولىپ تابىلادى”, – دەدى.
كىتاپ قوسىمشاسىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ حV سەسسياسى ماتەريالدارى, ەتنوسارالىق تولەرانتتىلىقتىڭ وتاندىق ۇلگىسىنىڭ تىزبەسى كورسەتىلگەن, سونداي-اق قازاقستاننىڭ ەل بىرلىگى دوكتريناسى جارىققا شىققان ەكەن.
اتالعان كىتاپتا شەتەلدىك قوعام قايراتكەرلەرى مەن عالىمداردىڭ قازاقستانداعى ۇلتتىق ساياساتتىڭ دامۋ ۇدەرىسىنە, ەتنوسارالىق تولەرانتتىلىق پەن قوعامدىق كەلىسىم ۇلگىسىنە قاتىستى ايتقان وي-تولعامدارى مەن تۇسىنىكتەمەلەرى بەرىلگەن. تۇسىنىكتەمەدە قازاقستاندىق ۇلگىنى قالىپتاستىرۋداعى باستى قوزعاۋشى كۇش رەتىندە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءرولى ەرەكشە اتالعان.
ال “قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى: تاريحي وچەرك” كىتابى قازىرگى زامانعى كوپتىلدى قازاقستاننىڭ قالىپتاسۋ تاريحىن تۇجىرىمدامالىق تۇرعىدان قاراستىرعان العاشقى ەڭبەكتەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. وچەرك قازىرگى قازاقستاننىڭ ساياسي جانە ازاماتتىق تىرەگى – قازاقستاندىق تولەرانتتىلىقتىڭ دۇنيەگە كەلۋىنىڭ كۇردەلى جانە كوپقىرلى ۇدەرىسىنە تاريحي تۇرعىدان باعا بەرۋگە تىرىسقان. كىتاپ اۆتورلارى مۇراعات قۇجاتتارى مەن وزگە دەرەكتەردى زەرتتەي وتىرىپ, قازاقستان نەلىكتەن كوپەتنوستى ازاماتتار ەلىنە اينالعانىن زەردەلەپ, ەتنوسارالىق كەلىسىمنىڭ ايرىقشا ۇلگىسىنىڭ قالىپتاسۋ ءۇردىسى تۋرالى سىر شەرتەدى. اتالعان ەڭبەكتىڭ قۇندىلىعى – بارلىق وقيعالار تاريحي تۇرعىدا باعالانعان, ۇلتتىق بىرلىك پەن ۇيىسۋدىڭ ەلدىكتى نىعايتۋداعى ءرولى اشىپ كورسەتىلگەن.
كىتاپتا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قۇرىلۋى مەن ءىس-قيمىلى جان-جاقتى كورسەتىلىپ, ءبىرتۇتاس قازاقستان حالقىن قۇراعان بارلىق ەتنوستاردىڭ مۇددەلەرىن جۇزەگە اسىرۋ جولدارى ايقىندالعان. اسسامبلەيانىڭ دامۋ تاريحى – ناقتى ستراتەگيا مەن ماسەلەلەردى شەشۋ جولدارىن ىزدەۋدەن تۇرادى دەگەن تۇساۋكەسەرگە قاتىسۋشىلار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن. نازارباەۆ جۇرگىزگەن ساۋاتتى ۇلتتىق ساياساتتىڭ ناتيجەسىندە تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى ەلىمىز ءجۇرىپ وتكەن ەتنوسارالىق تولەرانتتىلىق پەن قوعامدىق كەلىسىمنىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسى ءالى دە تالاي زەرتتەۋدىڭ نىسانى بولادى دەگەن ۇيعارىمعا توقتاستى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ ناتيجەلى ەڭبەك ەتىپ, سىندارلى دامۋىنا بارلىق جاعدايلار قاراستىرىلعان. قازاقستاننىڭ ەتنوسارالىق قاتىناستار سالاسىنداعى وڭ تاجىريبەسى الەمدىك قوعامداستىق تاراپىنان مويىندالىپ, ءححى عاسىرداعى ۇلتتىق ساياساتتىڭ ءتول ۇلگىسىنە اينالىپ وتىر, دەدى تۇساۋكەسەرگە قاتىسۋشىلار.
شارا اياقتالاردا قحا كەڭەسىنىڭ ۇندەۋى جاريا ەتىلدى. وندا: ء“بىز بارلىق قوعامدىق كۇشتەردى بەيبىتشىلىك پەن اۋىزبىرشىلىكتى باعالاۋعا, تاتۋلىقتا تۇرمىس كەشىپ, ايتىلعان ءاربىر ءسوز بەن اتقارىلعان ىسكە جاۋاپتى بولۋعا, قازاقستان حالقىنىڭ باستى قۇندىلىعى–بەيبىتسۇيگىشتىك, توزىمدىلىك پەن ءوزارا قولداۋ قاسيەتتەرىنە ۇقىپتى قاراۋعا شاقىرامىز. ءبىز قازاقستان حالقىن ۇلت كوشباسشىسى, بەيبىتشىلىك پەن قوعامدىق كەلىسىم كەپىلى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ جانىنا ۇيىسۋعا شاقىرامىز” دەلىنگەن.
انار تولەۋحانقىزى.