“قاراشىعاناق پەتروليۋم وپەرەيتينگ ب.ۆ.” (قپو) كومپانياسى باتىس قازاقستان وبلىسىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن ەكى بىردەي يننوۆاتسيالىق جوبانىڭ تۇساۋىن كەستى. بۇل “قاراشىعاناق-ورال” گاز قۇبىرى مەن وبلىس ورتالىعىنىڭ جانىندا تاياۋدا سالىنعان 54-مەگاۆاتتىق گازتۋربينالى ەلەكتر ستانساسىنان تارتىلعان ەلەكتر جانە جىلۋ جەلىلەرى قۇرىلىسىنىڭ جوباسى.
“قاراشىعاناق-ورال” گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى تۋرالى ۋاعدالاستىق قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ, باتىس قازاقستان وبلىستىق اكىمدىگىنىڭ جانە قاراشىعاناق جوباسى بويىنشا ارىپتەس – “بي دجي گرۋپپ”, “ەني”, “شەۆرون” جانە “لۋكويل” كومپانيالارى اراسىندا قول جەتكىزىلدى. اتالعان جوبانى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى رەسمي مەموراندۋمعا كەيىننەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن قول قويىلدى.
ورالدان نوۆوپاۆلوۆكا كەنتىنە دەيىن وتەتىن جانە فەدوروۆ اۋدانىنىڭ ەلدى مەكەندەرىن گازبەن جابدىقتايتىن گاز قۇبىرىنىڭ باستاپقى ۋچاسكەسىنىڭ قۇرىلىسى 2009 جىلعى جەلتوقساندا اياقتالعان بولاتىن. بۇل گاز قۇبىرىنىڭ ۋچاسكەسى سونداي-اق, اقسايعا, ءبورلىگە جانە تۇڭعىشقا تارتىلعان تارماقتاردى قۇرامىنا كىرگىزەدى. 2009 جىلعى قازاندا قپو كومپانياسى جىمپيتى كەنتىنە 116 شاقىرىمدىق 10-ءديۋيمدى گاز قۇبىرىنىڭ قوسىمشا بولگىشى قۇرىلىسىن باستادى. ول جۇمىستاردىڭ باستاپقى جوسپارلانعان كولەمىنە قاراي قوسىلدى. “قاراشىعاناق-ورال” گاز قۇبىرى قۇرىلىسى جوباسىنىڭ باعدارلانعان جالپى قۇنى 300 ميلليون اقش دوللارىنا جۋىق سومانى قۇرايدى. قپو-نىڭ تاپسىرىسى بويىنشا گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسىن قازاقستاندىق “كازسترويسەرۆيس” مەردىگەر كومپانياسى جۇرگىزۋدە.
جىمپيتى كەنتىندە 28 ماۋسىمدا بولعان رەسمي راسىمدە قپو-نىڭ باس ديرەكتورى دجۋزەپپە پازي سويلەگەن سوزىندە بىلاي دەپ مالىمدەدى: ““قاراشىعاناق-ورال” گاز قۇبىرى تاياۋ بولاشاقتا باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى بەس اۋداننىڭ ءجۇز مىڭنان استام تۇرعىنىنا ەكولوگيالىق وتىندى تۇراقتى جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتەتىنىن حابارلاۋعا قۋانىشتىمىن. ونىڭ قۇرىلىسى اياقتالۋ ساتىسىندا تۇر. بۇل جەتىستىك ەكونوميكالىق, سونداي-اق الەۋمەتتىك ماڭىزعا يە. ويتكەنى, ماڭىزدى قۇرىلىس قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن قاراشىعاناق جوباسى بويىنشا ارىپتەس-كومپانيالاردىڭ بىرلەسكەن ىنتىماقتاستىعىنىڭ ناتيجەسى بولىپ تابىلادى. ول باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ودان ءارى دامۋىنا ەلەۋلى ىقپال ەتەدى. اۋقىمدى الەۋمەتتىك جوبا تابيعي گازدىڭ ىشكى نارىعىن دامىتۋعا جانە باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ تۇرعىندارىنا ەڭ قاجەتتى قۋاتتى جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, ونەركاسىپتىك وسۋگە ودان ءارى ىقپال جاسايدى”.
“قاراشىعاناق-ورال” گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى تولىق اياقتالۋى قاراشىعاناق كەن ورنى مەن ورال قالاسىنىڭ ارالىعىنداعى اۋماقتاعى, جايىق وزەنىنىڭ سول جاعالاۋىنا ورنالاسقان ەلدى مەكەندەر حالقىنىڭ ۇيلەرىنە تابيعي گازدى جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتەدى. تابيعي گازدى تۇراقتى جەتكىزۋگە قوسىمشا رەتىندە, اتالعان جوبانى ءجۇزەگە اسىرۋ جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا, جەرگىلىكتى الەۋەتتى دامىتۋعا, تەحنولوگيالاردى بەرۋگە جانە جەرگىلىكتى ينفراقۇرىلىمدى ءتيىستى دامىتۋعا قول جەتكىزەدى.
قپو ۇسىنعان جوبانىڭ ءبىرى, ورالداعى 54-مەگاۆاتتىق گاز تۋربينالى ەلەكتر ستانساسىنىڭ جانىندا تاياۋدا سالىنىپ, ودان باستاۋ الاتىن ەلەكتر جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى. اتالعان جوبا شەڭبەرىندە قپو قوسالقى ستانسانى جانە 110/10kV ەلەكتر بەرۋ جەلىسىن سالادى, سونداي-اق 110/35/10kV قولدانىستاعى ەكى قوسالقى ستانسانى قايتا جاڭعىرتۋدى جۇزەگە اسىرادى. قپو-نىڭ تاپسىرىسى بويىنشا بۇل جوبانى ورالداعى “ەلمو” كومپانياسى ىسكە اسىرادى.
بۇدان باسقا, تاياۋ بولاشاقتا قپو اتالعان گاز تۋربينالى ەلەكتر ستانساسىنان جىلۋ جەلىسىن تارتادى. جوبا شەڭبەرىندە سونىمەن بىرگە, وبلىس ورتالىعىنداعى قولدانىستاعى جىلۋ جەلىلەرىنىڭ بىرنەشە ۋچاسكەلەرىن قايتا جاڭعىرتۋدى جۇرگىزبەك.
ەلەكتر جانە جىلۋ جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسى قپو-نىڭ الەۋمەتتىك-ينفراقۇرىلىمدىق باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلۋدا. قپو-نىڭ بۇل جوبالارعا قۇيعان ينۆەستيتسيالارىنىڭ جالپى كولەمى 23 ميلليون اقش دوللارىنان اسىپ جىعىلادى.
“قاراشىعاناق پەتروليۋم وپەرەيتينگ ب.ۆ.” (قپو) “بي دجي گرۋپپ” (قاتىسۋدىڭ 32,5%), “ەني” (32,5%), “شەۆرون” (20%) جانە “لۋكويل” (15%) بىرلەسكەن كاسىپورىندارى بولىپ تابىلادى. قپو الەمدەگى ەڭ ءىرى مۇناي-گاز كوندەنساتتى كەن ورىندارىنىڭ ءبىرى – قاراشىعاناق كەن ورنىن يگەرۋگە جانە دامىتۋعا باسشىلىق جاسايدى. مۇنايدىڭ, گازدىڭ جانە كوندەنساتتىڭ باستاپقى تەڭگەرىمدىك قورى 9 ميلليارد باررەل كوندەنساتتى جانە گازدىڭ ء(HىىP) 48 تريلليون تەكشە فۋتىن, جالپى قوردىڭ ەسەپتىك جاعدايىندا 2,4 ميللياردتان استام باررەل كوندەنساتتى جانە گازدىڭ 16 تريلليون تەكشە فۋتىن قۇرايدى.
قاراشىعاناقتا قازىرگى كەزدە ءوندىرۋدىڭ رەكوردتىق دەڭگەيىنە قول جەتكىزىلدى. كەن ورنى قازاقستانداعى ەڭ ءىرى گاز ءوندىرۋ كاسىپورنى ەكەندىگى بارشاعا ايان. ءوندىرۋ كورسەتكىشتەرى رەسپۋبليكادا وندىرىلگەن بارلىق گازدىڭ 44% جۋىعىن جانە سۇيىق كومىرسۋتەگىنىڭ جالپى ءوندىرىسىنىڭ 14,5%-عا جۋىعىن قۇرايدى. 2009 جىلى قاراشىعاناقتا شامامەن 139,4 ميلليون باررەل مۇناي ەكۆيۆالەنتى ءوندىرىلدى.
مارات اققۇل, “ەگەمەن قازاقستان”.