ايىرباستاۋ پۋنكتتەرىندە ءرۋبلدىڭ ارتىق جينالۋى انتيرەكورد ورناتتى

مۇنداي جاعداي قولما-قول ۆاليۋتا نارىعىندا قاتارىنان سەگىزىنشى اي تىركەلىپ وتىر جانە جاڭا انتيرەكورد رەتىندە باعالانۋدا. تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – وسى كەزەڭدە رەسەي ءرۋبلى تەڭگەگە شاققاندا تۇراقتى تۇردە نىعايىپ كەلەدى. مىسالى, شىلدەدە ءرۋبلدىڭ ورتاشا باعامى 6,71 تەڭگە بولىپ, ماۋسىم ايىنداعى 6,54 تەڭگەدەن جوعارىلاعان. ال اقش دوللارىن ساتۋ كولەمى 120,8 ملرد تەڭگەگە جەتىپ, ماۋسىممەن سالىستىرعاندا 10%-عا ءوستى.

ساراپشىلار بۇل جاعدايدى بىرنەشە فاكتورمەن بايلانىستىرادى: قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى تۋريستىك اعىننىڭ ازايۋى, اقشا اۋدارىمدارىنىڭ قۇرىلىمى مەن كولەمىندەگى وزگەرىستەر, سونداي-اق ءرۋبلدىڭ حالىقارالىق تولەمدەردە قولدانىلۋىنا ەنگىزىلگەن شەكتەۋلەر. وسى جايتتار قولما-قول رۋبلگە دەگەن سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ تەڭسىزدىگىنە اكەلىپ وتىر.

الايدا, بۇگىندە ساراپشىلاردىڭ نازارى رۋبلگە اۋىستى: ونىڭ تەڭگەگە قاتىستى باعامىنىڭ نە سەبەپتەن جوعارى بولعانى ءبىراز ادامعا جۇمباق. دوللارلىق گەگەمونيا اياسىندا بىزدە  رۋبلگە دەگەن قىزىعۋشىلىق ءبىر رەت قانا بايقالعان شىعار. 2014 جىلدىڭ سوڭىندا  ءرۋبلدىڭ تەڭگەگە باعامى شامامەن 40% -عا تومەندەگەن كەزدە رەسەي ۆاليۋتاسىنا دەگەن سۇرانىس ەرەكشە ءوستى.

ۇلتتىق بانكتىڭ شىلدەدە ايىرباستاۋ پۋنكتتەرى ماۋسىم ايىندا 40,5 ملرد-تان كەيىن 53,2 ملرد تەڭگەگە (نەتتو وپەراتسيالار) رۋبل قابىلداعانى تۋرالى مالىمدەمەلەرى اياسىندا جەلىدە ءرۋبلدىڭ نارىقتاعى دۇربەلەڭ ۇسىنىسى تۋرالى تاقىرىپتار الەۋمەتتىڭ جەلىنى قىدىرىپ, نەگىزسىز پىكىرلەردى جان-جاققا تاراتىپ جاتىر.

ەسكە سالساق: 

2007-2008 جىلدار: اقش-تاعى يپوتەكالىق داعدارىس. ول جاھاندىق قارجىلىق كۇيزەلىسكە اينالدى, بىراق دوللارعا دەگەن سۇرانىس بۇكىل الەمدە وسە ءتۇستى.

2018 جىل: ترامپتىڭ ءبىرىنشى تاريفتىك سوعىسى كەزىندە دوللار ءانومالدى بولدى: ول قۇبىلمالىلىقتىڭ ءوسۋى كەزىندە قۇلدىرادى, بۇل ونىڭ رەزەرۆتىك ۆاليۋتا رەتىندەگى سەنىمدىلىگىنە الاڭداۋشىلىق تۋدىرىپ, سونىمەن بىرگە حالىقتىڭ ونى ساتىپ الۋىنىڭ وسۋىنە الىپ كەلدى.

2022 جىلى ۋكرايناداعى اسكەري قيمىلدار مەن الەمدىك نارىقتاعى تۋربۋلەنتتىك جاعدايىندا تەڭگە 7% -عا جۋىق السىرەپ, باعامدى ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن ۇلتتىق بانك جۇزدەگەن ميلليون دوللارعا ينتەرۆەنتسيا جاساۋعا ءماجبۇر بولدى. دەۆالۆاتسيادان قورقىپ, ازاماتتار تاعى دا دوللار ساتىپ الۋعا ۇمتىلدى, ۇلتتىق بانك تەڭگەلىك دەپوزيتتەردىڭ ساقتالۋى ءۇشىن ارنايى سىيلىقاقى ەنگىزۋگە ءماجبۇر بولدى.

ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە, رۋبل دوللار ارقىلى ساتىلادى. RUB/KZT تىكەلەي جۇبى جوق جانە باعام اۆتوماتتى تۇردە دوللارلىق وتىمدىلىككە تاۋەلدى.  ميللياردتاعان دوللارعا تاۋارلاردىڭ اعىنى سولتۇستىك شەكارا ارقىلى وتەدى, بۇل رۋبلگە دەگەن تۇراقتى قاجەتتىلىكتى تۋدىرادى.  ناتيجەسىندە قازاقستاندا رۋبل كۇشتى بولعاندىقتان ەمەس, نارىق بۇرمالانعاندىقتان قىمبات.

«بۇل رەتتە دوللار ءابسوليۋتتى كوشباسشى بولىپ قالا بەرەدى. ول جيناق اقشانىڭ ەتالونى دا, رەسمي ەكونوميكا مەن سۇر اينالىم اراسىنداعى بايلانىستىرۋشى بۋىن دا, سوڭعى ينستانتسيانىڭ قارجىلىق دالەلى», دەيدى ساراپشى.

ەۋروعا دەگەن سۇرانىس تا ءوسىپ كەلەدى - شىلدە ايىندا تازا ساتۋ ءبىر اي بۇرىنعى 1,1 ميلليارد تەڭگەگە قاراعاندا 5,7 ميلليارد تەڭگەگە جەتتى.

شۋرمانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەۋرو «تىنىش ايلاق» جانە ەۋروپاداعى شىعىستار ءۇشىن ىڭعايلى قۇرال رەتىندە قابىلدانادى.

ايتا كەتۋ كەرەك, كەيبىر ەكونوميستەر رۋبلمەن ساتىپ الۋ قارقىنى - ىشكى نارىق ءۇشىن ءاردايىم جاقسى ەمەس دەپ ەسەپتەيدى.

ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, جۇبانوۆ اتىنداعى اقتوبە ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى اسلان نۇرمانوۆتىڭ ايتۋىنشا, تەڭگە مەن رۋبل تىعىز ساۋدا قارىم-قاتىناسىنا بايلانىستى, بىراق تاۋەلدىلىك شامادان تىس بولىپ كەتكەن.

«بىزگە رەسەيدە قۇنسىزدانعان جانە باسىلعان رۋبل قاجەت ەمەس. قازاقستان ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرىپ, ءرۋبلدىڭ ءبىزدىڭ ۆاليۋتاعا ىقپالىن بىرتىندەپ ازايتۋى قاجەت. بۇل رەتتە ىشكى نارىقتى, اسىرەسە ءبىرىنشى كەزەكتەگى قاجەتتى تاۋارلاردى قاتاڭ مونيتورينگىلەۋ جانە قاجەت بولعان جاعدايدا باعانىڭ كوتەرىلۋى مەن تەڭگەنىڭ قۇنسىزدانۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن تاپشى تاۋارلاردى اكەتۋدى شەكتەۋ ماڭىزدى», دەپ اتاپ كورسەتەدى قازاقستاندىق ساراپشى اسلان نۇرمانوۆ.

ايىرباستاۋ پۋنكتتەرى قاۋىمداستىعىنىڭ باسشىسى ارچين عالىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى ۋاقىتتا نارىقتا رۋبلگە قاتىستى ەشقانداي ەرەكشە بەلسەندىلىك بايقالمايدى. ونىڭ سوزىنشە, ايىرباستاۋ پۋنكتتەرى ارقىلى جۇرگىزىلگەن وپەراتسيالار كولەمى قالىپتى شەكتە, دۇرلىكپە ۇسىنىس جوق.

ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە, رۋبل كوبىنە شەكارا ماڭىنداعى وڭىرلەردە اينالىمدا ءجيى كەزدەسەدى. بۇل – ءتيىمدى باعام مەن قولجەتىمدى تاۋارلار ءۇشىن قازاقستانعا كەلەتىن رەسەيلىك ازاماتتاردىڭ اسەرى.

«شەكاراعا جاقىن اۋدانداردا رۋبل باعامىنىڭ جوعارى بولۋىنا بايلانىستى رەسەيلىكتەر ساۋدا جاساۋ ءۇشىن ءجيى كەلەدى. بىراق ەلدىڭ ورتالىق جانە وڭتۇستىك ايماقتارىندا, ونىڭ ىشىندە الماتىدا, ۆاليۋتاعا دەگەن سۇرانىس پەن ۇسىنىس بۇرىنعى دەڭگەيدە»,  دەيدى عالىمباەۆ.

ارچين عالىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, رۋبل باعامىنىڭ قازىرگى جاعدايى الاڭداۋعا نەگىز بولمايدى. ول بۇعان دەيىن دە رۋبل 7, 8, ءتىپتى 12–13 تەڭگەگە دەيىن كوتەرىلگەن كەزەڭدەردى كورگەنىن ايتىپ, مۇنداي جاعدايدا رەسەيدىڭ ءوزى كۇرت دەۆالۆاتسيا جاساعانىن, ال قازاقستان وعان ىلەسپەگەنىن ەسكە سالدى.

«قازىر رۋبل 5-6 تەڭگە شاماسىندا تۇر. بۇل ۇزاق ۋاقىت بويى ساقتالعان كورسەتكىش. الداعى ۋاقىتتا 6-7 تەڭگە دەڭگەيىنە ۇيرەنۋىمىز مۇمكىن. بىراق بۇل قورقىنىشتى جاعداي ەمەس. مەن قولما-قول نارىقتا رۋبلگە دەگەن سۇرانىستىڭ كۇرت ارتۋىن دا بايقاپ وتىرعان جوقپىن», دەيدى ساراپشى.