تازالىقتىڭ تۇرلاۋلى جولى

وسى ورايدا وتكەن جىلدان بەرى ەل كولەمىندە كوپ­تەگەن ءىس-شارا قولعا الىنىپ, اتالعان اكتسيا شىن مانىندە جالپىۇلتتىق سيپاتقا يە بولدى. ەكولوگيالىق مادەنيەتتى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىندا بىرنەشە جىلدىق جوبا-جوس­پار بەكىتىلگەن سوڭ كۇتەتىن ناتي­جە­لەر دە اۋقىمدى. مىسالى, 2029 جىلعا قاراي كوممۋنالدىق قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ ءىسىن 25%-دان 38%-عا دەيىن ارتتىرۋ كوزدەلگەن. ەكو­لوگيالىق تار­بيەنى نىعاي­تۋ ءىس-شارالارىنا تار­تىلعان وقۋشىلار ۇلەسىن 15%-دان 40%-عا دەيىن ۇلعايتۋ جوس­پار­لانعان. سول سەكىلدى ازامات­تار­دىڭ ەكولوگيالىق ءومىر ساپا­سى­نا قاناعاتتانۋ دەڭگەيىن 55,8%-دان 64,7%-عا دەيىن جوعا­رى­لا­تۋ ماقساتى تۇر. وسى ارا­لىق­تا قوعام­دىق ورىنداردا كوم­­م­ۋنال­دىق قالدىقتاردى بولەك جي­ناي­تىن جاشىكتەر ور­نا­­تۋ­­عا با­سىمدىق بەرىلەدى. وسى­لاي­شا, ەكولوگيالىق قاۋىپ­­سىز تا­جى­­ري­بەلەردى ەنگى­زىپ, قور­شا­عان ور­تانى لاستاۋ­عا «نول­دىك توزىم­­دىلىك» مادە­نيەتىن قا­لىپ­تاس­تىرۋ كوزدەل­گەن. تۇجىرىم­داما شەڭ­بەرى­ندە بىل­تىر جانە بيىل ۇيىم­داس­تىرىل­عان ەكولو­گيا­­لىق ءىس-شارالاردىڭ سانى مىڭ­­­نان استى. دەمەك مەم­لە­كەت باس­­شىسى ايتقانداي, تازا­لىق­قا شا­قىر­عان ۇندەۋ ۋاقىتشا ناۋ­قان دەڭ­گەيىندە قالىپ قويعان جوق, كوپ­شىلىكتەن كەڭىنەن قولداۋ تاپتى.

«وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, تۇجىرىم­دامانى ىسكە اسىرۋ جونىندە جوسپار بەكىتىلدى. وعان كوگالداندىرۋ, اباتتاندىرۋ, ەكوۆولونتەرلىك, ەكولوگيالىق كونكۋرس­تار وتكىزۋ, حالىقتىڭ ەكولوگيا­لىق ءبىلىمى مەن مادەنيەتىن ارتتىرۋعا سەپتەسەتىن ءىس-شارالار جيىن­تىعى كىرەدى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تۇجىرىمدامانى ىسكە اسىرۋ بويىن­شا وڭىرلىك ءىس-قيمىل جوس­پارلارىن قابىلدادى. «تازا قازاقستان» ەكولو­گيالىق باستاماسى ىسكە اسقان كەزەڭنەن باستاپ ەل اۋماعىندا 1 117 ەكولوگيالىق اكتسيا ءوتتى.  «تازا ماماندىق – تازا ءوڭىر», «قاسيەتتى مەكەن», «تازا ولكە», ء«مولدىر بۇلاق» سىندى ءىس-شارالارعا 10 ملن 400 مىڭنان استام ادام قاتىستى. ونىڭ 586 مىڭى – ەرىكتىلەر. وسى ارالىقتا 1 ملن 600 مىڭ توننادان استام قالدىق جينالىپ, 859,6 مىڭ گەكتار اۋماق تازارتىلدى. باستاما اياسىندا جىل سايىن 3 ملن اعاش وتىرعىزۋ جوسپارلانعان»,  دەيدى ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى ەكولوگيالىق مادەنيەت جانە ساياسات دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى داۋلەت ەسماعامبەتوۆ.

«تازا قازاقستان» تۇجىرىم­داما­سىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – قال­دىقتاردى جويۋ, رەتتەۋ, قايتا وڭدەۋ­مەن بايلانىستى. ناقتى دەرەكتەرگە ۇڭىلسەك, ەلىمىزدە جىل سايىن 4,5 ملن توننادان استام كوممۋنالدىق قالدىق جينالادى ەكەن. تۇرمىستىق قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ دەڭگەيى بىلتىر 25,8%-دى قۇراعان. بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا باسىمدىق بەرىلىپ وتىر. بۇگىندە قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتار سالاسى بويىنشا 67 جوبا ماقۇلدانىپ, وعان 346,6 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. ەلىمىزدەگى بارلىق دەرلىك قالادا قازىر ەكوبوكس­تار مەن فاندوماتتار كوپتەپ ورناتىلىپ جاتىر. ولار قايتا وڭدەلگەن زاتتار ءۇشىن بونۋس­تار تولەيدى. مىسالى, جەكە بيزنەستىڭ باستاماسىمەن استانا, الماتى, اقتوبە مەن وسكەمەندە پلاستيك پەن اليۋميني جيناۋعا ارنالعان جۇزدەگەن فاندومات ورناتىلادى. بۇدان وزگە, تامىزدىڭ سوڭىنا دەيىن ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ قاناتقاقتى جوباسى اياسىندا استانا مەن جەزقازعاننىڭ 129 مەكتەبىندە قوقىستى بولەك جيناۋعا ارنالعان 1000-نان استام ەكوبوكس قويىلادى. ەسەسىنە, پوليگوندارعا توننالاپ جىبەرىلەتىن قالدىق كولەمى ءبىرشاما ازايۋى كەرەك.

«زاڭسىز پوليگونداردى جويۋ ماسەلەسى مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق ساياساتتىڭ وزەكتى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى. كەيىنگى جىلدارى زاڭسىز پولي­گونداردىڭ ازايعانىن بايقاپ وتىرمىز. ەگەر 2020 جىلى جويۋ دەڭگەيى 66% عانا بولاتىن 8884 پوليگون انىقتالسا, 2024 جىلى ولاردىڭ سانى 4 886-عا دەيىن ازايىپ, ونىڭ 93% جويىلدى. بيىل عارىشتىق مونيتورينگ دەرەكتەرى بويىنشا 2 707 پوليگون تىركەلدى. بۇل وتكەن جىلدارمەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي از, دەگەنمەن بۇگىن سول انىقتالعان پوليگونداردىڭ 672 نىسانى نەمەسە 24% عانا جويىلدى. اسىرەسە اباي, جەتىسۋ, اقمولا, اقتوبە, شىعىس قازاقستان, جامبىل, قاراعاندى, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا جانە شىمكەنت قالاسىندا پوليگونداردى جويۋ باياۋ ءجۇرىپ جاتقانى بايقالدى. ال جاقسى ناتيجە كورسەتكەندەردىڭ قاتارىندا الماتى – 100% (53 پوليگون), قىزىلوردا – 99% (112), پاۆلودار – 97% (165), قوستاناي وبلىستارى 89% (67) تۇر. قالدىقتاردى باسقارۋ سالاسىنداعى ەكولوگيالىق تالاپتاردى بۇزعانى ءۇشىن ونىڭ ىشىندە زاڭسىز پوليگونداردى جويۋ بويىنشا جەتكىلىكسىز جۇمىس ءۇشىن 87 لاۋازىمدى تۇلعا, ونىڭ ىشىندە 10-نان استام اۋدان جانە قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارلارى جالپى سوماسى 12,4 ملن تەڭگە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى», دەيدى ەكولوگيالىق رەتتەۋ جانە باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەربولات قوجىقوۆ ءىس جۇزىندە قولعا الىنعان جۇمىستىڭ رەتىن بايانداپ.

«تازا قازاقستان» جوباسى اياسىندا كوگال­داندىرۋ جۇمىسىنا دا كوپ كوڭىل ءبولىن­دى. ماسەلەن, مەملەكەتتىك ورمان قورى اۋماعىندا 1 ملرد 369 ملن كوشەت, ونىڭ ىشىندە ارال تەڭىزىنىڭ قۇرعاعان تابانى­نا سەكسەۋىل كوشەتتەرىنىڭ 48,7 ملن دانا­سى ەگىلگەن. وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا قازا­لى قالاسىنداعى 33 گەكتار الاڭدا قۋاتى جى­لىنا 3 ملن كوشەت بولاتىن ورمان شارۋا­شى­لىعىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. وندا اگروتەحنيكالىق تالاپتار ەسكەرىلە كەلە, 10 گەكتار الاڭعا سەكسەۋىل تۇقىمى ەگىلگەن.

بۇگىندە قوعامدىق باقىلاۋدى كۇشەي­تۋ ءۇشىن Telegram-دا @TazaQazBot چات-بوتى جۇمىس ىستەپ تۇر.  وسى ارقىلى تۇرعىن­دار قوقىس ۇيىندىلەرىنىڭ پايدا بولۋ فاكتىلەرى تۋرالى تىكەلەي حابارلاپ, فوتوسۋرەتتى دە قوسىپ تىركەي الادى.  جىل باسىنان بەرى پورتالعا وسىنداي 17 مىڭعا جۋىق ءوتىنىش ءتۇسىپ, ونىڭ 15 مىڭنان استامى ورىندالعان. وتىنىشتەردىڭ باسىم بولىگى اۋماقتاردى تازالاۋ, كوشەلەردى اباتتاندىرۋ جانە تۇرمىستىق قالدىق­تاردى شىعارۋ ماسەلەسىنە قاتىستى بولىپ وتىر. دەمەك, Telegram – چات-بوت پولي­گونداردى انىقتاپ, جويۋعا جاردەم­دەسەتىن جانە بۇل ىستە جەرگىلىكتى اتقارۋ­شى ورگانداردىڭ اشىق­تىعىن قامتا­ماسىز ەتەتىن تاپتىر­ماس قۇرال بولدى. باستىسى, وسى ارقى­لى جۇرتشىلىق ەكولو­گيالىق ماسەلەلەر­گە, تابيعاتتى ايالاۋعا بەيجاي قارا­ماي­تىنىن بايقاتتى. شىن­تۋاي­تىندا, ەكولوگيالىق اكتسيا اياسىندا قابىل­­داعان ءىس-شارالار تابيعاتتى تازا ۇس­تاۋ­عا عانا ەمەس, ەكولوگيالىق جالپى مادە­نيەتتى وزگەرتۋگە اسەر ەتەدى. بىل­تىر تۇ­جى­رىمداماعا سايكەس وتكەن اك­تسيا­لارعا ءاربىر ءۇشىنشى وتانداسى­مىز قا­تىسسا, بيىلعى كورسەتكىش بۇدان دا جو­عارى بولادى دەگەن ءۇمىت بار. بۇل جە­تى­ستىكتى ءبىز حالىقتىڭ تۋعان ولكەگە دەگەن جاناشىرلىعىنان, سۇيىسپەنشىلىگىنەن دەپ تۇسىندىك.