اتا زاڭىمىزدىڭ 30 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا ەلوردادا 2022 جىلعى كونستيتۋتسيالىق تۇزەتۋلەرگە تۇسىندىرمەنىڭ ەكىنشى باسىلىمى جارىققا شىعىپ, تۇساۋى كەسىلدى.
ءىس-شاراعا كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ جونىندەگى ۇسىنىستاردى ازىرلەگەن جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرى, ءماجىلىس دەپۋتاتى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور مارات ءباشىموۆ, كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ سۋدياسى ەركىن وڭعارباەۆ, زاڭناما جانە قۇقىقتىق اقپارات ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ينديرا اۋباكىروۆا قاتىستى.
جيىندا كونستيتۋتسيالىق رەفورمانىڭ نەگىزگى جاڭاشىلدىقتارى – پرەزيدەنتتى جەتى جىل مەرزىمگە سايلاۋ, كوپپارتيالىق جۇيەنىڭ دامۋىنا قوسىمشا جاعدايلار جاساۋ, ءماجىلىس پەن ءماسليحاتتاردى قالىپتاستىرۋ كەزىندە ارالاس سايلاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ, پارلامەنتتىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ جانە مارتەبەسىن جوعارىلاتۋ, ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلدىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن جانە مىندەتتەرىن نىعايتۋ, سونداي-اق كونستيتۋتسيالىق سوتتى قايتا قۇرۋ تۋرالى نورمالار ەكەنى ايتىلدى. م.ءباشىموۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل زاڭ ۇستەمدىگىن ارتتىرۋ جولىنداعى ۇلكەن قادام ءارى دەموكراتيا قاعيداتتارىنىڭ نىعايۋىنا جول اشتى.
– «كۇشتى پرەزيدەنت, ىقپالدى پارلامەنت, ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» قاعيداتى وسى كونستيتۋتسيالىق رەفورمادان شىققان. ويتكەنى ۇكىمەت جاۋاپكەرشىلىكتى ۇلعايتىپ وتىرۋ كەرەك. وسىنداي كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەر قوعام مەن مەملەكەت اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى جانە ونىڭ اشىقتىعىن كۇشەيتتى. ادام قۇقىقتارىنا باسا نازار اۋدارىلدى, – دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.
كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ سۋدياسى ە.وڭعارباەۆ ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ تەتىكتەرىن كۇشەيتۋ باعىتىنداعى جەتىستىكتىڭ ءبىرى ەل تۇرعىندارىنا كونستيتۋتسيالىق سوتقا تىكەلەي جۇگىنۋگە قۇقىق بەرىلۋى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– بۇرىن مۇنداي قۇقىق بولماعان. 2023 جىلعى 1 قاڭتاردان بەرى ازاماتتاردان 11 مىڭنان اسا ءوتىنىش كەلىپ تۇسكەن. سونداي-اق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, پرەزيدەنتتىڭ, پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ وتىنىشتەرى بار. الايدا 99%-ى – ازاماتتاردىڭ تىكەلەي وتىنىشتەرى. ارينە, بۇل – دەموكراتيالىق مەملەكەتتىڭ دامۋى جولىنداعى ۇلكەن سەرپىلىس. پرەزيدەنت ءجيى ايتاتىن ادىلەتتى قازاقستان يدەياسى وسى كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ قىزمەتى ارقىلى دا ىسكە اسىپ جاتىر, – دەدى ە.وڭعارباەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, كونستيتۋتسيالىق سوتتىڭ قۇرىلۋى مەملەكەتتىك ورگانداردى تارتىپكە كەلتىرىپ, زاڭ شىعارۋ ۇدەرىسىنە, سونىڭ ىشىندە پارلامەنت پەن ۇكىمەت جۇمىسىنا اسەر ەتكەن. كونستيتۋتسيالىق سوت ءوز جۇمىسىن باستاعالى بەرى 74 نورماتيۆتىك قاۋلى قابىلدادى, ولاردىڭ باسىم بولىگى – ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن قورعاۋعا باعىتتالعان.
زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ي.اۋباكىروۆا 2022 جىلى قابىلدانعان كونستيتۋتسيالىق تۇزەتۋلەر تۋرالى بۇل رەفورما ەلدەگى كونستيتۋتسيوناليزمنىڭ جاڭا كەزەڭىن باستاۋعا نەگىز بولعانىن اتاپ ءوتتى. پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتقا قاتىستى كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەر تۋرالى ايتا كەلە, قۇقىقتانۋشى پرەزيدەنت ءوز وكىلەتتىگىن جۇزەگە اسىرۋ كەزەڭىندە ساياسي پارتيادا بولماۋعا ءتيىس دەگەن نورماعا توقتالدى.
– بۇل باستامانى مەملەكەت باسشىسى ءوزى كوتەردى, ءبىز ونى كونستيتۋتسيالىق ەرەجەگە اينالدىردىق. پرەزيدەنتتىڭ پارتيادان تىس ءارى ساياسي تۇرعىدان بەيتاراپ بولۋى ساياسي جۇيەدە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ قورعالۋىن كۇشەيتەدى. وسى جاڭاشىلدىقتار ەنگىزىلگەننەن كەيىن, بىزدە كوپتەگەن باعىت بويىنشا ءادىل ءارى ادامنىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە باسىمدىق بەرەتىن قوعام مەن مەملەكەتتى قالىپتاستىراتىن جاڭا باعدارلار ايقىندالدى, – دەدى ي.اۋباكىروۆا.