قازىرگى قوعامدا ادام ءوزىن قالاي كورسەتكىسى كەلەتىنىن ەڭ اۋەلى الەۋمەتتىك جەلىدەن بايقاۋعا بولادى. بۇگىندە ءاربىر سۋرەتتى جاريالاۋ, پوست جازۋ, پىكىر قالدىرۋ – بارلىعى دا وي ەلەگىنەن ءوتىپ, ەسەپپەن جاسالادى. كوپشىلىك مۇنى جاي عانا «زامان تالابىنا بەيىمدەلۋ» دەپ تۇسىنەدى. الايدا پسيحولوگتار بۇل ءۇردىستىڭ تۇبىندە «نارتسيسسيزم» دەگەن ۇعىم جاتقانىن ايتادى. وسى ورايدا ءبىز ءوزىمىزدى تىم ارتىق ءسۇيىپ, وزگەلەردىڭ نازارىنسىز ءومىر سۇرە المايتىن دەڭگەيگە جەتكەن جوقپىز با دەگەن سۇراق تۋىندايدى.
ءنارتسيسسيزمنىڭ ءتۇپ-توركىنى
«نارتسيسسيزم» ۇعىمى ەجەلگى گرەك ميفولوگياسىنان باستاۋ الادى. نارتسيسس ەسىمدى جىگىت ءوز بەينەسىن سۋ بەتىنەن كورىپ, عاشىق بولىپ, ءومىرىن جوعالتقانى حاقىندا اڭىز – ادامزاتتىڭ ءوزىن-ءوزى شەكتەن تىس جاقسى كورۋىنىڭ رامىزىنە اينالدى. پسيحواناليز نەگىزىن قالاعان زيگمۋند فرەيد وسى ۇعىمدى عىلىمي اينالىمعا ەنگىزىپ, ءنارتسيسسيزمدى تۇلعانىڭ پسيحولوگيالىق ەرەكشەلىگى رەتىندە سيپاتتادى. ونىڭ باستى بەلگىلەرى – ءوزىن وزگەلەردەن جوعارى قويۋ, ماقتاۋعا قۇمارلىق, ەرەكشە قامقورلىققا لايىقپىن دەگەن سەنىم, ال كەيدە وزگەلەرگە دەگەن جاناشىرلىقتىڭ جوقتىعى.
بۇگىنگى زاماندا بۇل قۇبىلىس شىنايى ومىرمەن شەكتەلىپ قالماي, ۆيرتۋالدى كەڭىستىككە اۋىستى. الەۋمەتتىك جەلىلەر – نارتسيستىك مىنەز-ق ۇلىقتى ايقىندايتىن ەڭ قولايلى الاڭعا اينالدى.
الەۋمەتتىك جەلىدەگى بەينە – ءوزىن جارنامالاۋ ءتاسىلى
زەرتتەۋلەر كورسەتكەندەي, نارتسيسسيزم دەڭگەيى جوعارى ادامدار الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى پاراقشالارىن وزگەلەردىڭ نازارىن اۋدارتۋ ءۇشىن قولدانادى. ولار فوتوسۋرەتتەرىن ەرەكشە تارتىمدى ەتىپ تاڭدايدى, دوستارىنىڭ كوپتىگىمەن ماقتانادى, ءتىپتى لايك پەن پىكىردى وزدەرىنىڭ قۇندىلىعىنىڭ ولشەمى دەپ قابىلدايدى. ءبىر ەكسپەريمەنتتە ستۋدەنتتەرگە نەبارى 15 مينۋت ىشىندە پاراقشاسىن رەداكتسيالاۋ تاپسىرىلعان. ناتيجەسىندە بۇل از ۋاقىتتىڭ ءوزى ولاردىڭ وزىندىك باعاسىنا ىقپال ەتكەن: «مەندە جاقسى قاسيەتتەر بار» دەگەن ويى كۇشەيىپ, ءوزىن باسقالاردان بيىك سەزىنە باستاعان.
ونلاين-ساحنادا نارتسيستەردىڭ باستى ماقساتى – ۇلكەن اۋديتوريا جيناپ, ءوزىنىڭ «ەرەكشە» ەكەنىن دالەلدەۋ. بىراق مۇنداي بەلسەندىلىك شىنايى دوستىقتىڭ ورنىنا ۋاقىتشا قىزىعۋشىلىق تۋدىراتىن تانىستاردىڭ كوبەيۋىنە اكەلەدى. ال ەموتسيالىق جاقىندىق پەن جاناشىرلىقتىڭ تاپشىلىعى ولاردىڭ جالعىزدىعىن تەرەڭدەتە تۇسەدى.
نارتسيسسيزم ىندەت پە؟
امەريكالىق زەرتتەۋشى جان تۋەنج سوڭعى ونجىلدىقتاردا جاستار اراسىندا ءنارتسيسسيزمنىڭ ءوسىپ كەلە جاتقانىن العا تارتادى. ونىڭ پىكىرىنشە, ينتەرنەتتىڭ دامۋى, وزىندىك باعالاۋدى كوتەرۋگە باعىتتالعان تاربيەلىك مودەلدەر جانە تانىمال تۇلعالار مادەنيەتى بۇل قۇبىلىستىڭ ورشۋىنە جول اشقان. اسىرەسە 1980 جىلدان كەيىن تۋعان «مىڭجىلدىق بۋىن» ءوزىن جوعارى باعالاپ, وزگەلەردەن ماقۇلداۋ كۇتەتىن ۇرپاققا اينالدى.
الايدا بۇل پىكىرگە قارسى كوزقاراستار دا بار. كەيبىر پسيحولوگتار تۋەنجدىڭ زەرتتەۋلەرىن سىناپ, الىنعان دەرەكتەردىڭ بەلگىلى ءبىر توپپەن شەكتەلگەنىن ايتادى. دەگەنمەن ءبىر نارسە انىق: جاستاردىڭ نازارعا قۇمارلىعى, سەلفي مادەنيەتىنىڭ ءورشۋى جانە الەۋمەتتىك جەلىدەگى ءوزىن كورسەتۋدىڭ ءتۇرلى تاسىلدەرى بۇل ءۇردىستىڭ ويدان شىعارىلماعانىن كورسەتەدى.
مەدالدىڭ ارعى بەتى
الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ ادام پسيحولوگياسىنا اسەرى بىرجاقتى ەمەس. Instagram سەكىلدى پلاتفورمالار ءوزىن جارنامالاۋعا كوبىرەك مۇمكىندىك بەرسە, Facebook دوستىق پەن قارىم-قاتىناسقا باعىتتالعان ورتاعا اينالدى. دەمەك, كەيبىر جاعدايدا الەۋمەتتىك جەلى ءنارتسيسسيزمدى كۇشەيتسە, باسقا ءبىر جاعدايدا ءوزىن-ءوزى باعالاۋدى ارتتىراتىن وڭ قۇرال بولا الادى.
بىراق ماسەلەنىڭ تۇپكى ءمانى – ءبىز ءوزىمىزدى قالاي قابىلدايمىز دەگەن ساۋالعا تىرەلەدى. ەگەر ءار لايك پەن پىكىردى سىرتقى ماقۇلداۋدىڭ ولشەمى رەتىندە قاراساق, ءبىز ءوزىمىزدىڭ شىنايى بولمىسىمىزدان الىستاپ, تەك ۆيرتۋالدى بەينەمىزبەن ءومىر سۇرۋگە بەيىمدەلەمىز.
تۇپتەپ كەلگەندە...
الەۋمەتتىك جەلىلەر بىزگە تاڭداۋ ۇسىنادى: ءبىر جاعىنان, ولاردى قارىم-قاتىناس قۇرالى رەتىندە پايدالانىپ, بايلانىستاردى نىعايتا الامىز; ەكىنشى جاعىنان, ءوزىن دارىپتەۋ قۇرالىنا اينالدىرىپ, نارتسيستىك تاۋەلدىلىكتىڭ تورىنا ءتۇسۋىمىز مۇمكىن. بارلىعى ءوز قولىمىزدا.