ەل ازاماتتارىنا كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك قولداۋ تەتىكتەرى قولجەتىمدى ءارى جاريالى بولعانى دۇرىس. «الەۋمەتتىك ءاميان» – وسىنى بارىنشا ۇيلەستىرىپ, جولعا قوياتىن جوبا. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بىلتىر «ادىلەتتى قازاقستان: زاڭ مەن ءتارتىپ, ەكونوميكالىق ءوسىم, قوعامدىق وپتيميزم» اتتى جولداۋىندا ۇكىمەتكە جوبانى مەرزىمىنەن كەشىكتىرمەي ورىنداۋدى تاپسىرعان ەدى.
حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى ەلدىڭ ەكونوميكالىق دامۋ دەڭگەيىندە ماڭىزدى كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى سانالادى. الەمدە حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋدىڭ بىرقاتار تانىلعان ەكونوميكالىق مودەلدەرى مەن تەتىكتەرى بار. ال مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى تسيفرلاندىرۋ – الەۋمەتتىك كومەك الۋشىلاردى جانە ولارعا كورسەتىلگەن قىزمەتتەردىڭ كولەمىن سايكەستەندىرۋگە سەپتەسەدى. سونىمەن قاتار ەڭ وڭتايلى ءارى ءتيىمدىسىن تاڭداپ, اشىقتىق قاعيداتىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قولدانىستاعى اقپاراتتىق جۇيەلەرىنىڭ رەسمي دەرەكتەرى نەگىزىندە وتباسىنىڭ تسيفرلىق كارتاسى ىسكە قوسىلدى. وندا 82 ەرەجە-تالاپ نەگىزىندە ەسەپتەلگەن ءال-اۋقات دارەجەسى بويىنشا جىكتەلگەن 6,3 ملن وتباسى, باس-اياعى 20 ملن استام ازامات تۋرالى اقپارات بار. ەندى «الەۋمەتتىك ءاميان» جوباسى ارقىلى الەۋمەتتىك كومەكتەردىڭ بارلىعىن بىرىزدىلەندىرىپ, جۇمىستى شيراتۋعا ابدەن بولادى. جوبا اياسىندا ەل ۇكىمەتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بازالارىن, ياعني دەرەكتەرىن بىرىكتىرۋ ارقىلى قاي تۇلعاعا قانداي مەملەكەتتىك جاردەمنىڭ ءتۇرى كورسەتىلۋگە ءتيىس ەكەنىن بىردەن انىقتاي الادى. جوبا تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ەسەبىنەن الەۋمەتتىك كومەك قۇرالدارىن ماقساتسىز پايدالانۋ فاكتىلەرىن بارىنشا جويۋعا, قاداعالاۋعا جانە قولما-قول اقشا پايدالانۋدى شەكتەۋگە باعىتتالعان.
پرەزيدەنت جولداۋدا حالىقتى قولداۋ تاسىلدەرىن جەتىلدىرە ءتۇسۋ قاجەتتىگىن ايتتى. «ۇكىمەتكە كەلەر جىلدىڭ باسىنان «الەۋمەتتىك ءاميان» جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدى تاپسىرامىن. مەملەكەتتىك قولداۋ شىن مانىندە, مۇقتاج ادامدارعا كورسەتىلۋى قاجەت. ءبىر سوزبەن, كەز كەلگەن الەۋمەتتىك كومەك ءادىل, اشىق جانە ءتيىمدى بولۋعا ءتيىس», دەلىنگەن جولداۋدا.
«الەۋمەتتىك ءاميان» وتكەن جىلدان باستاپ قولعا الىنا باستاعان جوبا. ول پاندەميا تۇسىندا اشىلعان «الەۋمەتتىك شوتتان» بولەك. جوبا اياسىندا ەل ۇكىمەتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بازالارىن, ياعني دەرەكتەرىن بىرىكتىرۋ ارقىلى قاي تۇلعاعا قانداي مەملەكەتتىك جاردەمنىڭ ءتۇرى كورسەتىلۋگە ءتيىس ەكەنىن بىردەن انىقتاي الادى. بۇل تسيفرلاندىرۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى بولسا, ەكىنشى كەزەڭدە الەۋمەتتىك كومەكتىڭ سول كومەكتى قاجەت ەتەتىن ازاماتقا جەتكەن-جەتپەگەنى, ياعني اشىقتىق قامتاماسىز ەتىلەدى. بيىلدان باستاپ زاڭعا «الەۋمەتتىك ءاميان» تۋرالى تۇسىنىك ەنگىزىلىپ, بەكىدى. قازىر جوبانىڭ قاناتقاقتى رەجىمدەگى العاشقى قادامى رەتىندە بالالارعا ىستىق تاماق ۇلەستىرۋ جاعى پىسىقتالىپ جاتىر.
جۋىردا وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى جاسلان ماديەۆ جوبا تۋرالى بىلاي دەدى:
«مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ نىسانالى ءارى اشىق بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قاناتقاقتى رەجىمدە «الەۋمەتتىك ءاميان» جوباسى ەنگىزىلدى. اتالعان جوباداعى العاشقى باعىت – وقۋشىلاردى تەگىن جانە جەڭىلدەتىلگەن تاماقپەن قامتاماسىز ەتۋ. 6 943 مەملەكەتتىك ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتىڭ ىشىندە قازىر 2 369 مەكتەپ زاماناۋي اۆتوماتتاندىرىلعان باقىلاۋ پۋنكتتەرىمەن (ابپ) تولىق جابدىقتالدى. ال 3 950 مەكتەپتە, جوبالىق قۋاتتىلىقتى ەسكەرە وتىرىپ, «بيزنەس ءاميان» ەنگىزىلدى – بۇل وقۋشىلارعا ىستىق تاماق جەتكىزىلۋىن ەسەپكە الۋ جانە باقىلاۋ ءۇشىن قوسىلعان ارنايى قوسىمشا. وسىلايشا, eGov Mobile قوسىمشاسىنداعى «الەۋمەتتىك ءاميان» سەرۆيسى ارقىلى اتا-انالار بالاسىنىڭ ىستىق تاماق العانىن ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە تەكسەرىپ, ءمازىردى كورە الادى جانە پىكىر قالدىرا الادى».
ەلىمىزدە مەكتەپتە ءبىلىم الاتىن 1-4 سىنىپ وقۋشىلارى ىستىق تاماقپەن قانداي دا ءبىر شارتسىز, تۇگەل قامتىلادى. سول سەكىلدى الەۋمەتتىك كومەك الاتىن وتباسىدا تاربيەلەنەتىن 5-11-سىنىپ وقۋشىلارىنا تەگىن ىستىق تاماق قاراستىرىلعان. جاڭا جۇيەنىڭ ارتىقشىلىعى – اتا-انالار قاعاز قۇجات جيناپ سەندەلمەيدى. كومەك الۋ قۇقىعى مەملەكەتتىك دەرەكتەر بازاسى ارقىلى اۆتوماتتى تۇردە انىقتالادى. «الەۋمەتتىك ءاميان» تسيفرلىق شەشىمىنىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى جۇيە مەملەكەتتىك قولداۋدى الدىن الا ءوزى انىقتايدى. كومەكتى اۆتوماتتى تۇردە كورسەتەدى. وسى جونىندە تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى مەملەكەتتىك كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر كوميتەتىنىڭ توراعاسى اينۇر يۋسۋپوۆادان سۇراپ بىلدىك.
– ءبىز الدىمەن تالداۋ جاساپ, الەۋمەتتىك قورعالاتىن توپقا جاتاتىن ازاماتتاردى ناقتىلايمىز. سوسىن اتا-انالارعا مەملەكەت تاراپىنان بالاسىنىڭ ىستىق تاماق الۋعا قۇقىعى بار ەكەنى تۋرالى حابارلاما جىبەرەمىز. اتا-انا «كەلىسەسىز بە» دەگەن سۇراققا ء«يا» دەپ جاۋاپ قايتارعان جاعدايدا «الەۋمەتتىك ءامياندا» ۆاۋچەر پايدا بولادى. وسىدان باستاپ بالا اسحانادان تەگىن تاماقتانا الادى. ول ءۇشىن ۆاۋچەردى اتا-انا eGov مobile قوسىمشاسى ارقىلى ىسكە قوسۋعا ءتيىس. سوندا وقۋشى مەكتەپ اسحاناسىندا QR-كود, كارتا نەمەسە Face ID ارقىلى ىستىق تاماق الا باستايدى. بالانىڭ اسحاناعا كىرگەنى, تاماقتى العانى ءبارى-ءبارى ەسەپكە الىنادى. وسىلايشا, جۇيە مەملەكەتتىك قولداۋعا قۇقىعى بار وتباسىلاردىڭ بالالارىنا تەگىن ىستىق تاماق بەرۋ ۇدەرىسىن اۆتوماتتاندىرىپ قانا قويماي, ىستىق تاماق وقۋشىعا تيگەنىن اشىق باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر, – دەيدى ا.يۋسۋپوۆا.
ەندى بۇرىنعىداي قاپتاعان قاعاز جيناۋدىڭ قاجەتى جوق. ەشكىمگە ارتىق سالماق تۇسپەيدى. بۇل اۋەلى بالا ءۇشىن, سوسىن اتا-انا, مەكتەپ ۇجىمى, تاماقتى جەتكىزۋشى كاسىپكەرگە, مەملەكەتكە ءبارى-بارىنە ءتيىمدى شەشىم بولىپ وتىر. وسى ۋاقىتقا دەيىن جوباعا قاناتقاقتى رەجىمدە استانا قالاسىنداعى 10 مەكتەپ جانە قوستاناي وبلىسىنداعى 10 ءبىلىم بەرەتىن ۇيىم قوسىلعان. ناتيجەسىندە, ىستىق تاماققا ءبىر ايدا تولەنەتىن اقىنىڭ شامامەن 15 پايىزى ۇنەمدەلگەنى بايقالعان. وسى قادام جۇيەنى ءىس جۇزىندە قاراپ-تەكسەرۋگە, اتا-انا, مۇعالىمدەر مەن جەتكىزۋشىلەردىڭ كەرى بايلانىسىن ناقتىلاۋعا تاپتىرماس مۇمكىندىك بولىپ وتىر. قاناتقاقتى رەجىمدەگى جۇمىستار كوڭىلدەن شىققان. ەندى قىركۇيەكتەن باستاپ جۇيەگە ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىنداعى مەكتەپتەر قوسىلعالى تۇر.
بۇرىن ەل ازاماتتارىنىڭ كوبى ءوزىنىڭ مەملەكەتتەن الەۋمەتتىك كومەك الاتىنىن بىلە بەرمەيتىن. ەندى «الەۋمەتتىك ءاميان» ارقىلى تۇرعىندارعا بىردەن الەۋمەتتىك قىزمەت تاعايىندالعانى تۋرالى حابارلاما كەلەدى. وعان تۇتىنۋشى ء«يا» نەمەسە «جوق» دەپ قانا جاۋاپ قايىرادى. «الەۋمەتتىك اميانداعى» قىزمەتتەردى پايدالانۋ ءۇشىن تۇرعىندار Play Market, App Store دۇكەندەرىنەن eGov مobile قوسىمشاسىن جۇكتەپ الۋى قاجەت. قوسىمشاعا قوسىلۋ كوپ ۋاقىت المايدى, ءتىلى دە حالىققا ۇعىنىقتى, جەڭىل. سوزىلمالى سىرقاتى بار پاتسيەنتتەرگە مەملەكەتتەن تەگىن بەرىلەتىن ءدارى-دارمەكتەر بار. ونى الۋ ءۇشىن eGov Mobile قوسىمشاسىندا «الەۋمەتتىك ءامياننىڭ» ء«دارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ» ءبولىمىن پايدالانۋعا بولادى. ماسەلەن, پاتسيەنت دارىگەردىڭ الدىنا بارىپ, ءجىتى تەكسەرۋدەن وتكەن سوڭ تەگىن ءدارى-دارمەك تاعايىندالدى دەلىك. وسى كەز اقپارات ەلەكتروندى تۇردە بىردەن «الەۋمەتتىك اميانعا» تۇسەدى. پاتسيەنت قوسىمشا ارقىلى سول بولىمگە وتسە QR-كود شىعا كەلەدى. سوسىن پاتسيەنت مەملەكەتتىك دارىحاناعا بارىپ, الگى QR-كودتى كورسەتسە, فارماتسەۆت قانداي ءدارى تاعايىندالعانىن بىردەن كورىپ, بەرەدى. سول كەزدە عانا ءدارى ەسەپتەن شىعارىلادى. اشىقتىق قاعيداتى ساقتالىپ, مەملەكەتتەن ۇسىنىلاتىن تەگىن ءدارى-دارمەكتەردىڭ باعىتى تۇگەل باقىلانادى. وسىعان دەيىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى جوبا ارقىلى ءدارى-دارمەكتەردى ۇلەستىرۋ 700-دەن استام مەديتسينالىق ۇيىمدا ىسكە اساتىنىن حابارلادى. «الەۋمەتتىك ءامياننىڭ» ارقاسىندا ەندى ناۋقاستار وزىنە قاجەت ءدارىنى الۋ ءۇشىن بۇرىنعىداي دارىگەردىڭ قابىلداۋىنا كەزەككە تۇرىپ, ەمحاناعا قايتا-قايتا بارمايدى.
جوبانىڭ تاعى ءبىر تارماعى بالالارعا قوسىمشا ءبىلىم بەرەتىن ۇيىمدارعا قاتىستى بولىپ وتىر. كەلەشەكتە ول ۇيىرمەلەردەگى بالالارعا دا ۆاۋچەر تاعايىندالىپ, بالانىڭ ۇيىرمەگە بارعان-بارماعانى باقىلاۋدا بولادى. وسىعان دەيىن مەملەكەت قوسىمشا ءبىلىم بەرەتىن ۇيىمداردى باقىلاي الماسا, ەندى وسى ولقىلىقتىڭ ورنى تولعالى تۇر. كەلەشەكتە جۇيە ارقىلى تاعايىندالاتىن الەۋمەتتىك كومەكتەردىڭ قاتارىنا بالالاردىڭ لاگەرى, جاتاقحانامەن قامتۋ, بالاباقشا كەزەگى سەكىلدى باسقا دا قىزمەتتەر جوسپارعا سايكەس ەنگىزىلۋى بەك مۇمكىن. قازىردىڭ وزىندە الەۋمەتتىك توپتاعى تۇرعىنداردىڭ كوگىلدىر وتىن شىعىنىنىڭ ءبىر بولىگىن مەملەكەت تولەپ بەرەدى. مۇندا دا تۇرعىندار QR-كودتى كورسەتۋ ارقىلى شىعىننىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىن تولەيدى. وسىعان قوسا, الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىلارعا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردى جەڭىلدىكپەن بەرەتىن جوبا پىسىقتالىپ جاتىر. بۇل بويىنشا قاناتقاقتى جوبا قازىر اقمولا وبلىسى اقكول قالاسىندا ىسكە اسىپ جاتىر. ونىڭ ناتيجەسى جاقسى بولسا, تاجىريبە ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرىنە دە جەتەدى.