الياسكا ءسامميتى بەيبىتشىلىككە باستاۋ بولسا يگى

جالپى, اقش پەن رەسەي پرەزي­دەنت­تەرىنىڭ كەزدەسۋى ۋكراينا­داعى قاقتىعىس پەن بىتىمگەرشىلىك كەلىسىمدى تالقىلاۋعا باعىتتالعان. ترامپ بيلىككە كەلگەننەن بەرى ماسكەۋمەن ۋكرايناداعى قاقتىعىستى توقتاتۋ تۋرالى كەلىسىمگە كەلۋگە تىرىسىپ جاتىر.

6 تامىزدا پۋتين اقش پرەزي­دەنتى­نىڭ ارنايى وكىلى ستيۆ ۋيتكوف­فپەن ماسكەۋدە كەزدەسكەن ەدى. رەسەي اقپارات اگەنتتىكتەرى حابارلاعانداي, رەسەي فەدەراتسياسى پرەزيدەنتى­نىڭ كومەكشىسى يۋري ۋشاكوۆ قوس تاراپتىڭ سوزتالقىسى پايدالى ءارى سىندارلى بولعانىن ايتقان.

ايتا كەتسەك, 7 تامىزدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين­مەن تەلەفون ارقىلى سويلەستى. ساياساتتانۋشى قازبەك مايگەل­دينوۆ­تىڭ ايتۋىنشا, كرەمل باسشى­سى­نىڭ الدىمەن ق.توقاەۆپەن سويلە­سۋى حالىقارالىق ارەنادا ءبىزدىڭ پرەزي­دەنتتىڭ بەدەلى جوعارى, ماڭىزدى سايا­ساتكەر ەكەنىن بىلدىرسە كەرەك.

«اڭگىمە بارىسىندا پۋتين اقش-تىڭ ۋكراينا قاقتىعىسىن رەتتەۋ جونىندەگى ارنايى وكىلىمەن ارادا بولعان كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەسىن حابارلاعان ەكەن. ەستۋىمىزشە, كرەمل باسشىسى تەلەفون ارقىلى ق.توقاەۆقا بۇكىل جوسپارىن جەت­كىز­گەن. ياعني ءبىزدىڭ پرەزيدەنت قابىل­دانعان شەشىم تۋرالى حاباردار. تەك كەلىسىمگە قول قويىلعانشا ەشتەڭەنى اشىپ ايتپايتىنى تۇسىنىكتى.

نەگىزى, قازاقستان تاراپى ۋكراي­نا­داعى سوعىس باستالعالى بەرى بەيبىتشىلىككە شاقىرىپ كەلەدى. ەشقاشان سوعىسپەن ماسەلە شەشىلمەيتىنىن العا تارتىپ, تاراپتاردى كەلىسسوزدەر ۇستەلىنە وتىرۋعا ۇندەدى. رەسەيمەن دە, ۋكراينامەن دە قارىم-قاتىناسىن ۇزگەن جوق. رەسەي باسىپ العان تەرريتوريالاردى مويىندامايتىنىن ق.توقاەۆ سانكت-پەتەربۋرگتە اشىپ ايتتى. سويتە تۇرا, كرەملمەن بايلانىستى بەكەم ۇستاپ قالدى», دەدى ق.مايگەلدينوۆ.

ساياساتتانۋشىنىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, ق.توقاەۆ بىلتىر جەل­توقساندا ترامپپەن سويلەسكەن كەزدە ۋكرايناداعى قاقتىعىستىڭ وڭاي شەشىلمەيتىنىن, اۋماقتىق داۋدىڭ وتە «نازىك» تاقىرىپ ەكەنىن جەتكىزگەن. سول سەبەپتى ترامپتى ماسەلەگە ءاتۇستى قاراماۋعا شاقىرىپ, ءبىر تاۋلىك ىشىندە شەشىلمەي­تىنىن تۇسىندىرگەن. سونىمەن قاتار قاقتىعىستى توقتاتۋعا شاقىرۋدى جالعاستىرا بەرۋىن ايتقان.

«ق.توقاەۆتىڭ ءسوزىنىڭ راستىعىنا ترامپتىڭ كوزى ەندىگى جەتكەن دە شىعار. قالاي دەگەنمەن, قازىرگى حا­لىق­­ارالىق ساياساتتا ءدال ق.توقاەۆ سەكىل­­­دى تەرەڭىنەن ويلاناتىن ساياسات­كەر­­لەر كوپ ەمەس», دەپ قوستى ساراپشى.

ۆۆس مالىمەتىنە سۇيەنسەك, پۋتينمەن كەزدەسۋىنەن سوڭ ستيۆ ۋيتكوفف ماسكەۋ الدىمەن دونەتسك وبلىسىنان ۋكراين اسكەرلەرىن شىعارىپ, ونداعى قاقتىعىستى توقتاتۋدى ۇسىنىپ وتىرعانىن ايتقان. ەكىنشى پۋتين مەن ترامپ بىتىمگەرشىلىك جوسپارىمەن كەلىسىمگە كەلەدى, سودان كەيىن ول زەلەنسكيمەن تالقىلانادى.

سونداي-اق رەسەي سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى سەرگەي ريابكوۆ «يزۆەستيا» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا رەسەي مەن اقش كوشباسشىلارى ۆلاديمير پۋتين مەن دونالد ترامپتىڭ كەزدەسۋى ەلدەر اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى قالىپقا كەلتىرۋگە كومەكتەسەتىنىن ايتتى. ول الداعى سامميت «ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردى قالىپقا كەل­تىرۋگە سەرپىن بەرەدى», دەدى. بۇل الدىمەن اۋە قاتىناسىن قالپىنا كەلتىرۋ سياقتى ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋ­عا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ ەسەپتەيدى ديپلو­مات. سونىمەن قاتار س.ريابكوۆ پرە­زي­دەنتتەردىڭ «مۇلدەم باسقا تاقى­رىپتارعا» توقتالاتىنىن باسا ايتتى.

بۇعان دەيىن ترامپ ەگەر «اۋماق الماسۋىن» تالقىلايتىن بولساق, پۋتين بەيبىت كەزدەسۋگە كەلىسىم بەرۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى. كيەۆ بولسا, بۇل ماسەلەگە قاتىستى ءوز ۇستانىمىن بىرنەشە رەت ءبىلدىردى.

«ۋكراينانىڭ اۋماقتىق ماسە­لەسىنىڭ جاۋابى ۋكراينا كونس­تيتۋ­تسياسىندا تايعا تاڭبا باس­قان­­داي جازىلعان. بۇدان ەشكىم شەگىن­­بەيدى دە, شەگىنە دە المايدى. ۋكرايندار ءوز جەرلەرىن بەرمەيدى. ەلى­مىز بەيبىتشىلىك اكەلەتىن ناقتى شە­شىم­دەرگە دايىن. ال ۋكرايناسىز كە­لى­­سىلگەن كەز كەلگەن شەشىم – بەيبىتشىلىككە قارسى شەشىم. ولار ناتيجە بەرمەيدى», دەگەن ۋكراينا پرەزيدەنتى ءوز ۇستانىمىنان تايمايتىنىن جەتكىزدى.

ەۋروپا كوشباسشىلارى دا زەلەنسكيدى قولداپ وتىر. ولار كەلىسسوزدەر مەن كونسۋلتاتسيالار قورىتىندىسى بويىنشا شىعارىلعان بىرلەسكەن مالىمدەمەدە «ۋكراينا­نىڭ بولاشاعى تۋرالى كەلىسسوزدەر تەك ونىڭ قاتىسۋىمەن, اتىستى توقتاتۋ جاعدايىندا عانا ءوتۋى مۇم­كىن» ەكەنىن ايتتى. مۇنداي مالىم­دەمەگە فرانتسيا, گەرمانيا, ۇلى­بريتانيا, يتاليا, فينليانديا, پولشا باسشىلارى, سونداي-اق ەۋروكوميسسيا باسشىسى قول قويدى.

سونىمەن قاتار ەۋروپا كوشباس­شىلارى «اۋماق الماسۋىنا» قارسى­لىق تانىتپايتىنىن جەتكىزدى, بىراق بۇل تەپە-تەڭدىك جاعدايىندا عانا بولۋ قاجەت. «Wall Street Journal»-دىڭ حا­بار­لاۋىنشا, ەۋروپا ەلدەرى مەن ۋكراينا قارسى ۇسىنىس جاساعان, ول تۋ­رالى اقش ۆيتسە-پرەزيدەنتى دجەي دي ۆەنس, مەملەكەتتىك حاتشى ماركو رۋبيو جانە ترامپتىڭ ارنايى وكىلدەرى ستيۆ ۋيتكوفف پەن كيت كەللوگ تولىق حاباردار. قارسى ۇسىنىستا بىرىنشىدەن, اتىستى توقتاتۋ, سودان كەيىن عانا اۋماقتار الماسۋ, ەكىنشىدەن, كونتسەسسيالار ءوزارا بولۋى كەرەك – ۋكراينا رەسەيگە قانداي دا ءبىر اۋماقتاردى بەرسە, رەسەيدەن وزگە اۋماقتاردى دا الۋعا ءتيىس. ماسەلەن, ەگەر ۋكراينا دونەتسك وبلىسىنان كەتسە, ونىڭ ورنىنا رەسەيلىك اسكەرلەر زاپوروجە مەن حەرسون وبلىستارىنان كەتۋى كەرەك. بۇعان قوسا, ەۋروپا كوشباسشىلارى مەن ۋكراينا «كيەۆتىڭ كەز كەلگەن اۋماقتىق كونتسەسسياسى, سونىڭ ىشىندە ۋكراينانىڭ ناتو-عا ىقتيمال مۇشەلىگىن قوسا العاندا, تەمىردەي قاۋىپسىزدىك كەپىلدىكتەرىنە باعىنۋى كەرەك», دەپ تالاپ قويىپ وتىر. ناتو باس حاتشىسى مارك ريۋتتە دە ABC News-كە بەرگەن سۇحباتىندا اۋماقتارمەن الماسۋعا قارسى ەمەستىگىن مالىمدەدى.

ايتا كەتسەك, جۇما كۇنى رەسەي مەن اقش كوشباسشىلارى ءتورت جىلدان كەيىن كەزدەسكەلى تۇر. بۇعان دەيىن ۆلاديمير پۋتين مەن اقش-تىڭ سول كەزدەگى پرەزيدەنتى دجو بايدەن 2021 جىلى جەنەۆادا وتكەن ەكىجاقتى سامميتتە كەزدەسكەن. الياسكا شتاتىنىڭ بۇرىنعى لەيتەنانت-گۋبەرناتورى لورەن لەماننىڭ ايتۋىنشا, پۋتين مەن ترامپتىڭ كەلىسسوزدەرى انكوريدج جانىنداعى ەلمەندورف-ريچاردسون نەمەسە فەربەنكس جانىنداعى ەيەلسون اۋە كۇشتەرىنىڭ بازاسىندا ءوتۋى مۇمكىن.