بيىلدىڭ وزىندە قازاقستان شىعىس پەن باتىس اراسىنداعى ستراتەگيالىق كوپىر مارتەبەسىن نىعايتا وتىرىپ, كوپتەگەن فورۋم, سامميتتەر مەن الەمنىڭ بىرقاتار كوشباسشىلارىن قابىلدادى.
ەۋروپالىق وداقتىڭ نەگىزگى سەرىكتەسى, تۇركى الەمىندەگى جەتەكشى ەل جانە دامىپ كەلە جاتقان ورتالىق ازيا دەرجاۆاسى – قازاقستان جاڭا جىبەك جولىنىڭ ەڭ ماڭىزدى تىرەگىنە اينالىپ كەلەدى.
ماۋسىم ايىندا قازاقستان سلوۆاكيا پرەمەر-ءمينيسترىن, بولگاريا پرەزيدەنتىن قارسى الىپ, بولگاريامەن عارىشتىق زەرتتەۋلەر, قورعانىس ونەركاسىبى جانە ت.ب. سالالاردا ىنتىماقتاستىقتى بەكەمدەي ءتۇستى. يتاليا پرەمەر-ءمينيسترى دجوردجيا مەلوني دە ەلگە كەلىپ, استانا حالىقارالىق فورۋمىنا قاتىستى. ەلدە ورتالىق ازيا-يتاليا ءسامميتى مەن ەكىنشى ورتالىق ازيا-قىتاي ءسامميتى ءوتتى. جۋىردا پرەزيدەنت ق.توقاەۆ انكارادا بولىپ, تۇركيامەن ەكىجاقتى 20 كەلىسىمگە قول قويدى.
قازاقستان – تەڭدەستىرىلگەن جانە پراگماتيكالىق كوپۆەكتورلى ديپلوماتيانىڭ ايقىن ۇلگىسىن كورسەتىپ وتىرعان ساناۋلى ەلدەردىڭ ءبىرى, ال بۇل ونى ايماقتىق جانە جاھاندىق دەرجاۆالارعا تاپتىرماس سەرىكتەس ەتىپ وتىر. ەۋروپاعا مۇناي, ۋران, ماڭىزدى شيكىزات پەن كومىردىڭ سەنىمدى جەتكىزۋشىسى جانە ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى ساۋدا سەرىكتەسى. سونىمەن قاتار قازاقستان قىتاي جانە تۇركيا ەلدەرىمەن بەرىك دامىپ كەلە جاتقان ارىپتەستىك قارىم-قاتىناستى ساقتاپ كەلەدى.
سونداي-اق قىتاي, تۇركيا جانە رەسەي سياقتى ەلدەر قازاقستانعا ستراتەگيالىق قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر, ەۋرووداق تا ايماقپەن بايلانىستاردى تەرەڭدەتۋدە ارتتا قالىپ قويماۋىن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. ال سي ءتسزينپيننىڭ جاقىندا استاناعا جاساعان ساپارى بارىسىندا قازاقستان ءوزىنىڭ العاشقى اتوم ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزەتىن كومپانيالاردى جاريالادى. ولار – رەسەيدىڭ «روساتوم» جانە قىتاي ۇلتتىق يادرولىق كورپوراتسياسى (CNNC). كەڭ اۋقىمدى ديپلوماتيالىق كۇش-جىگەرگە قاراماستان, فرانتسيانىڭ EDF كومپانياسى قىسقا تىزىمگە ەنگىزىلگەن ەۋروپالىق جالعىز ۇمىتكەر ەدى, بىراق ىرىكتەۋدەن وتە المادى.
قازاقستان الەمدە ءتيىمدى ديپلوماتيالىق تەپە-تەڭدىك ورناتۋدى جالعاستىرىپ كەلەدى. مۇنى 29 شىلدەدە قول قويىلعان ستراتەگيالىق كەلىسىمدەر تاعى ءبىر دالەلدەدى. انكارادا پرەزيدەنتتەر رەجەپ تايىپ ەردوعان مەن قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قاتىسۋىمەن بىرنەشە ماڭىزدى قۇجاتقا قول قويىلدى. سونىڭ ىشىندە تۇركيا مەن قازاقستان اراسىنداعى 5-جوعارى دەڭگەيدەگى ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنىڭ شەشىمى مەن بىرلەسكەن دەكلاراتسياسىنىڭ ماڭىزى زور. سونىمەن قاتار تۇرىك مۇناي كورپوراتسياسى مەن «قازمۇنايگاز» ۇك» اق اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم جاسالدى. بۇل قازاقستان جاھاندىق مۇناي ساۋداسىنداعى ماڭىزدى ويىنشى بولعاندىقتان وتە وزەكتى ماسەلە. وسى كەلىسىم ارقىلى قازاقستاننىڭ مۇناي ەكسپورتى ودان ءارى كەڭەيە تۇسپەك. بۇعان قوسا, لوگيستيكا جانە كولىك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ جونىندەگى كەلىسىمدەر دە بار.
قازاقستاننىڭ ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى كوپىر رەتىندەگى گەوگرافيالىق جانە گەوساياسي ءرولى – ەردوعاننىڭ ق.توقاەۆتى انكارادا قابىلداۋ تۋرالى باستاماسىنىڭ نەگىزگى ءبىر سەبەبى. ەۋروپانىڭ دا ايماقتا, اسىرەسە رەسەيدى اينالىپ وتەتىن ورتالىق ازيا, كاسپي تەڭىزى, كاۆكاز جانە تۇركيا ارقىلى ازيانى ەۋروپامەن بايلانىستىراتىن مۋلتيمودالدى ساۋدا جولىنىڭ (تەمىرجول, تەڭىز جانە اۆتوموبيل جولدارى) ورتا ءدالىزدى دامىتۋدا كۇشتى ستراتەگيالىق مۇددەلەرى بار.
جالپى, تۇركيا مەن قازاقستاننىڭ تىعىز ىنتىماقتاستىعى قىتايداعى ليانيۋنگاننان ىستانبۇلعا دەيىن سوزىلىپ, قازاقستان, كاسپي تەڭىزى, ازەربايجان جانە گرۋزيا ارقىلى وتەتىن ورتا ءدالىزدى ىلگەرىلەتۋدەگى ماڭىزدى قادام بولىپ وتىر. ساراپشى يۋ.ماك-گلانديەر اتاپ وتكەندەي, اقتاۋ پورتى ەجەلگى جىبەك جولىنىڭ وسى زامانعى قايتا جاڭعىرۋىندا ورتالىق ءرول اتقارادى دەگەن ءۇمىت بار.
سونداي-اق قازاقستان ءوزىن ايماقتىق تەحنولوگيالىق حاب رەتىندە دە تانىتىپ وتىر. تۇركيانىڭ يندۋستريا جانە تەحنولوگيالار مينيسترلىگى مەن قازاقستاننىڭ تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى اراسىندا جاساندى ينتەللەكت, يننوۆاتسيا جانە عارىش قىزمەتى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا جانە باسقا دا بىرقاتار كەلىسىمگە قول قويىلدى.
قازاقستان تسيفرلىق ترانسفورماتسيا بويىنشا جاھاندىق كوشباسشى رەتىندەگى پوزيتسياسىن دا نىعايتتى, ەلەكتروندىق ۇكىمەتتى دامىتۋ بويىنشا الەمدەگى 25 ۇزدىك ەلدىڭ قاتارىنا ەندى. تسيفرلىق ءداۋىردىڭ جيىرما جىلىنان سوڭ ەل قازىر ەڭ وزىق مەملەكەتتەرمەن باسەكەلەسۋگە قابىلەتتى. ماسەلەن, وتكەن جىلى قازاقستانداعى تسيفرلاندىرۋ جاڭا بەلەسكە جەتتى, مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ 92 پايىزى ەلەكتروندىق تۇردە كورسەتىلدى, ال IT سەكتورى 18 600-دەن استام تەحنولوگيالىق كومپانيانى قامتىپ, ءۇش جىل ىشىندە 16 پايىزعا ءوستى.
قورىتىندىلاي كەلە, قازاقستان قازىر ەۋروپا, تاياۋ شىعىس, قىتاي جانە تۇركيا ءۇشىن ورتالىق جانە ستراتەگيالىق سەرىكتەس بولىپ وتىر. كوپۆەكتورلى ديپلوماتيانىڭ ناعىز كوشباسشىسى رەتىندە ول ستراتەگيالىق تەپە-تەڭدىكتى ساقتاي وتىرىپ, ءتۇرلى جاھاندىق دەرجاۆالارمەن بايلانىس ورناتا الدى. ونىڭ ءبىر مىسالى ەۋروپالىق وداقتىڭ قازاقستاننان رەسەيدىڭ بەلگىلەنگەن پورتتارى ارقىلى كومىر ترانزيتىنە رۇقسات بەرۋى ەۋروپانىڭ قازاقستاندىق ەكسپورتقا تاۋەلدىلىگىن كورسەتەدى.
قازاقستان ەۋروپالىق وداقپەن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگىن ساقتاي وتىرىپ, تۇركيامەن, قىتايمەن, تاياۋ شىعىسپەن جانە رەسەيمەن بايلانىسىن نىعايتىپ كەلەدى. وسىلايشا قازىرگى گەوساياسي شيەلەنىسكەن, ءارى باسەكەگە قابىلەتتى الەمدە قازاقستاننىڭ نەگىزگى ويىنشى بولىپ وتىرعان الەۋەتىن ەسكەرە وتىرىپ, ەۋروپا بۇل ەلمەن ىنتىماقتاستىعىن كەڭەيتۋدى جەدەلدەتۋى كەرەك.
دەريا سويسال,
جۋرناليست (بريۋسسەل), «EU Reporter» جانە «Bruxelles Korner»-ءدىڭ ورتالىق ازيا بويىنشا ساراپشىسى