پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ مانجەروك قالاسىندا (التاي رەسپۋبليكاسى) وتكەن ءى حالىقارالىق ەكولوگيالىق كونفەرەنتسيادا كاسپي تەڭىزىنىڭ تايازدانۋ ماسەلەسىن ايماقتىڭ نەگىزگى سىن-قاتەرلەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە اتاپ ءوتتى.
پلەنارلىق وتىرىستا سويلەگەن سوزىندە ولجاس بەكتەنوۆ ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك الەمدىك «جاسىل» كۇن ءتارتىبىنىڭ ءبىر بولىگى عانا ەمەس, كەز كەلگەن ەلدىڭ ورنىقتى دامۋى ءۇشىن ماڭىزدى شارت ەكەنىن ايتتى.
ەلىمىزدە قورشاعان ورتانى قورعاۋ جونىندەگى شارالار جۇيەلى تۇردە قابىلدانادى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسى اياسىندا «تازا قازاقستان» باعدارلاماسى قارقىندى تۇردە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بۇگىندە ول اۋقىمدى ەكولوگيالىق قوزعالىسقا جانە وتانداستارىمىزدىڭ كۇندەلىكتى ءومىرىنىڭ اجىراماس بولشەگىنە اينالدى. تابيعاتقا, تۋعان جەرگە ۇقىپتى قاراۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان بۇل باستاما اياسىندا تابيعي اۋماقتاردى, سۋقويمالارىنىڭ جاعالاۋلارىن تازارتۋ جانە اعاش وتىرعىزۋ بويىنشا ەكواكتسيالار تۇراقتى تۇردە ۇيىمداستىرىلىپ تۇرادى.
سونداي-اق ۇكىمەت ەكولوگيالىق زاڭنامانى جاڭعىرتۋدا, تابيعات قورعاۋ سالاسىنا وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدە, ەكولوگيالىق باقىلاۋدى تسيفرلاندىرىپ جاتىر. بيوالۋانتۇرلىلىكتى قورعاۋ قورى قۇرىلۋدا, ەرەكشە قورعالاتىن اۋماقتار جەلىسى دامىتىلۋدا, توعاي بۇعىسى, قۇلان, ارقار, قاراقۇيرىق جانە قار بارىسى سياقتى سيرەك كەزدەسەتىن جانە جويىلىپ بارا جاتقان جانۋارلار تۇرلەرىنىڭ پوپۋلياتسياسى قالپىنا كەلتىرىلىپ جاتىر. تۇران جولبارىسى مەن پرجەۆالسكي جىلقىسىن رەينترودۋكتسيالاۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
ولجاس بەكتەنوۆ كاسپي تەڭىزى دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋىنە نازار اۋدارتىپ, كاسپي ماڭى مەملەكەتتەرى اراسىنداعى ايماقتىق ءوزارا ءىس-قيمىلدى جانداندىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
«2000 جىلداردىڭ باسىنان بەرى كاسپي تەڭىزى دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋ ءۇردىسى بايقالادى. وسى جانە وزگە دە ماسەلەلەردى زەرتتەۋگە كاسپي تەڭىزى قازاق عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى قۇرىلدى. عالىمداردىڭ بولجامدارى كوڭىل كونشىتپەيدى. وسىناۋ بىرەگەي سۋ ايدىنىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن بارلىق كاسپي ماڭى مەملەكەتتەرىنىڭ باتىل ۇيلەستىرىلگەن ءىس-قيمىلى قاجەت», دەدى پرەمەر-مينيستر.
سۋ تاقىرىبىنا قاتىستى سويلەگەن سوزىندە ولجاس بەكتەنوۆ ارال ماڭىنداعى جاعدايعا دا نازار اۋداردى. بۇگىندە قازاقستان حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىن باسقارادى. ەلىمىزدە ونى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە, كوكارال بوگەتى نىعايتىلىپ, سىرداريا ساعاسى قايتا قالپىنا كەلتىرىلىپ جاتىر, بالىق سالاسىن قولداۋ جانە بۇرىنعى تەڭىزدىڭ كەۋىپ قالعان ءتۇبىن كوگالداندىرۋ بويىنشا جوبالار ىسكە اسىرىلىپ جاتىر.
پرەمەر-مينيستر سونداي-اق مۇزدىقتاردى ساقتاۋعا باعىتتالعان جۇمىستاردىڭ دا ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. ساراپشىلاردىڭ بولجامىنشا, 2100 جىلعا قاراي ورتالىق ازيا مۇزدىقتارىنىڭ كولەمى ايتارلىقتاي كىشىرەيەدى. وسىعان بايلانىستى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ باستاماسىمەن ەر-رياد سامميتىندە مۇزدىقتاردى زەرتتەۋ جانە قورعاۋ بويىنشا كۇش-جىگەردى بىرىكتىرەتىن «سۋ مۇنارالارى سەرىكتەستىگىن» قۇرۋ ۇسىنىلدى. الماتىدا يۋنەسكو قامقورلىعىمەن قۇرىلىپ, وڭىرلىك زەرتتەۋلەردىڭ جەتەكشى پلاتفورماسىنا اينالعان ورتالىق ازيا وڭىرلىك گلياتسيولوگيالىق ورتالىق جۇمىس ىستەپ تۇر.
بۇل رەتتە قازاقستاننىڭ سۋقويمالارىن رەتتەۋدەن باستاپ سۋدى ەسەپكە الۋدى اۆتوماتتاندىرۋعا دەيىنگى بىرلەسكەن گيدروتەحنيكالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا دايىن ەكەندىگى اتاپ ءوتىلدى.
پرەمەر-مينيستر فورۋم ءوتىپ جاتقان ورىننىڭ سيمۆولدىق مانىنە دە نازار اۋدارتتى. التاي ولكەسى – تۇركى وركەنيەتىنىڭ بەسىگى ءارى مادەني-گۋمانيتارلىق ءوزارا ارىپتەستىكتىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتى.
پلەنارلىق وتىرىسقا رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتىنىڭ توراعاسى ميحايل ميشۋستين, ارمەنيا پرەمەر-ءمينيسترى نيكول پاشينيان, بەلارۋس پرەمەر-ءمينيسترى الەكساندر تۋرچين, قىرعىزستان پرەمەر-ءمينيسترى ادىلبەك كاسىماليەۆ, تاجىكستان پرەمەر-ءمينيسترى كوحير راسۋلزودا, وزبەكستان پرەمەر-ءمينيسترى ابدۋللا اريپوۆ, سونداي-اق تۇرىكمەنستان مينيسترلەر كابينەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى نوكەرگۋلى اتاگۋلىەۆ قاتىستى. جيىندا كاسپيدىڭ تايازدانۋى, مۇزدىقتاردىڭ ەرۋى جانە بيوالۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋ ماسەلەلەرىمەن قاتار قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىندا زاماناۋي تەحنولوگيالاردى قولدانۋ, سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋعا يننوۆاتسيالىق شەشىمدەردى ەنگىزۋ جانە ترانسشەكارالىق ەكوتۋريزمدى دامىتۋ جايى تالقىلاندى.