پرەزيدەنت بۇلجىماس زاڭداي ۇسىنعان «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتى ەلگە ءبىراز شاپاعاتىن تيگىزە باستادى. اسىرەسە بايىعان ۇستىنە باي تۇسكەن وليگاپوليامەن كۇرەس شارالارى ايتارلىقتاي ناتيجە كورسەتىپ كەلەدى.
مەملەكەت بايلىعىن مايشەلپەككە اينالدىرىپ العاندار حالىقتىڭ قازىناسى بولۋعا ءتيىس قاراجاتتاردى «قورجىنىنا» سالىپ, شەتەل اسىرعانىمەن, جىمىسقى جولمەن يەلەنگەن دۇنيە-م ۇلىكتەرىن جاسىرىپ-جاپقانىمەن ءتيىستى ورگاندار زاڭسىز تابىس يەلەرىن تاۋبەسىنە ءتۇسىرىپ جاتىر. مەملەكەتتىڭ مەنشىگىنە قايتارىلعان اكتيۆتەردىڭ الدى بۇگىندە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار نىساندارعا اينالىپ ۇلگەردى.
زاڭسىز شىعارىلعان اكتيۆتەردى قايتارۋ بۇگىندە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەتتىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ بىرىنە اينالعان.
ونىڭ ۇستىنە بۇل باعىتتاعى مىلتىقسىز مايدان مەملەكەت باسشىسىنىڭ «follow the money» قاعيداسى بويىنشا بەرىلگەن تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا جۇرگىزىلىپ جاتىر. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ كومەكشىسى ءارى اگەنتتىكتىڭ رەسمي وكىلى دانيار بيگايداروۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل جۇمىستار قوعامنىڭ مەملەكەتتىك ينستيتۋتتارعا دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس ستراتەگياسىنىڭ ماڭىزدى بولىگى سانالادى.
– 2022 جىلدان باستاپ قازىرگە دەيىن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەت مەملەكەت پەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىنە جالپى سوماسى 1,15 ترلن تەڭگەدەن اسا كولەمدەگى م ۇلىك اكتيۆتەر مەن قارجىنى قايتارۋدى قامتاماسىز ەتتى. ونىڭ ىشىندە 329 ملرد تەڭگەدەن اسا سوما تىكەلەي اقشا قاراجاتى رەتىندە بيۋدجەتكە قايتارىلدى. اتقارىلعان جۇمىستار بىرقاتار جوعارى داۋازىمدى تۇلعالارعا, وليگوپوليا سۋبەكتىلەرىنە جانە وزگە دە شەنەۋنىكتەرگە قاتىستى قىلمىستىق ىستەردىڭ ناتيجەلەرى ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. قايتارىلعان اكتيۆتەر قاتارىنا بيزنەس-ورتالىقتار, اكىمشىلىك عيماراتتار, ساۋدا ورىندارى, تۇرعىن ۇيلەر, پاتەرلەر, قۇرىلىسى تولىق اياقتالماعان نىساندار, جەر ۋچاسكەلەرى, ليۋكس ساناتىنداعى اۆتوكولىكتەر جانە قارجىلىق قاراجاتتار كىرەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەت ارقىلى قايتارىلاتىن بارلىق اكتيۆ تەك مەملەكەت مۇددەسىنە باعىتتالماق, – دەيدى د.بيگايداروۆ.
ەلدىڭ يگىلىگىنە جاراي باستاعان نىساندارعا توقتالساق. ماسەلەن, الماتى قالاسىنداعى «Maisat» بيزنەس-ورتالىعى ەلىمىزدىڭ «گەوگرافيا جانە سۋ قاۋىپسىزدىگى ينستيتۋتى» اق مەنشىگىنە بەرىلدى. ال قۇنى 7,9 ملرد تەڭگەدەن اساتىن «KaisarTower» بيزنەس-ورتالىعى قازاق ۇلتتىق قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنە تاپسىرىلىپ, بولاشاق ۇستازداردىڭ قاجەتىنە جاراپ وتىر.
سونداي-اق قۇنى 800 ملن تەڭگەدەن اساتىن اكىمشىلىك عيمارات ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ بالانسىنا وتكىزىلىپ, ونەر وقىتۋ ورداسىنىڭ دا تىنىسى اشىلا ءتۇستى.
استانا قالاسىندا دا مۇنداي جۇمىستار قارقىن العان. قۇنى 5 ملرد تەڭگەدەن اساتىن ءۇش جەكە تۇرعىن ءۇي استانا قالاسى اكىمدىگىنىڭ مۇگەدەكتىگى بار بالالارعا ارنالعان №1 «پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق تۇزەتۋ كابينەتى» كمم-نە بەرىلدى. اتالعان كابينەتتىڭ ادىسكەرى ءارى پەداگوگ-پسيحولوگى باقىتگۇل ەلۋباەۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇعان دەيىن قاتارداعى قاراپايىم عيماراتقا قونىستانىپ, اۋپىرىممەن امالداپ كەلگەن تۇزەتۋ ورتالىعىنىڭ قىزمەتىن الۋشىلاردىڭ كەزەگى ماسەلەسى دە شەشىمىن تاۋىپ وتىر.
– بۇل ورتالىق – استانا قالاسى بويىنشا ەڭ العاش اشىلعان تۇزەۋ كابينەتتەرىنىڭ ءبىرى. وسى عيماراتقا كوشكەلى مۇندا بالالارمەن جۇمىس ىستەۋ وتە جايلى ءارى ىڭعايلى بولا ءتۇستى. اينالاسى دا اعاشتارمەن قورشالىپ, اسەم تابيعات پەن تازا اۋانىڭ دا اسەرى كەرەمەت. باستىسى, كەڭ عيماراتتا بالالاردىڭ ءتيىستى كومەگىن دۇرىس الىپ, بەيىمدەلۋىنە بارلىق جاعداي قاراستىرىلعان. تەحنيكالىق جانە ديداكتيكالىق ماتەريالدارىمىز دا جەتكىلىكتى. كابينەتتەر سانى دا كوپ. ءبىزدىڭ ماماندارعا دا وسى جەردە جۇمىس ىستەگەن ۇناپ وتىر. بيىل ءبىز 200-دەن اسا بالا قابىلدادىق. ولارعا 8 باعىت بويىنشا پەداگوگيكالىق-پسيحولوگيالىق قولداۋ قىزمەتىن كورسەتەمىز. كەيىنگى جىلدارى كابينەتكە دەگەن كەزەك تە كوبەيىپ كەتكەن ەدى. ءبىزدىڭ وسى كەڭ سارايداي عيماراتقا كوشكەنىمىزدىڭ دە پايداسى ءتيىپ جاتىر, ياعني ءبىز ەندى بۇرىنعىدان كوبىرەك بالا قابىلدايتىن مۇمكىندىكتەرگە قولىمىز جەتىپ وتىر. كەزەكتەگى بالالار سانى دا ازايدى, – دەيدى ب.ەلۋباەۆا.
سونىمەن قاتار اگەنتتىك بەرگەن مالىمەتكە سۇيەنسەك, ءبىلىم ينفراقۇرىلىمىن قولداۋ قورىنىڭ جۇمىسى دا باقىلاۋدا تۇر ەكەن. ونىڭ ارنايى شوتىنا 153,3 ملرد تەڭگە (نەمەسە 329 ملن دوللار) قارجى اۋدارىلعان. قوردىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن بارلىعى 100 مىڭ وقۋشىعا ەسەپتەلگەن 89 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى قارجىلاندىرىلعان. ونىڭ ىشىندە 61 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلىپ قويعان, جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 28 جاڭا مەكتەپ سالۋ جوسپارلانىپتى.
قايتارىلعان اكتيۆتەردىڭ قاتارىندا اكىمشىلىك عيماراتتار, بيزنەس ورتالىقتارى, كوممەرتسيالىق نىساندار, اياقتالماعان قۇرىلىستار, ەكسكليۋزيۆتى زەرگەرلىك بۇيىمدار, جەر ۋچاسكەلەرى, ليۋكس ۇيلەر, پاتەرلەر جانە اۆتوكولىكتەر, كومپانيالارداعى اكتسيالار مەن قاتىسۋ ۇلەستەرى, تەمىرجول جولدارى جانە شەتەلدەن قايتارىلعان اقشالاي قاراجاتتار بار. اكتيۆتەردىڭ ەداۋىر بولىگى شەتەلدەن قايتارىلعان. مۇنداي اكتيۆتەردىڭ جالپى قۇنى 670 ملن دوللاردان اسادى (شامامەن 300 ملرد تەڭگە). اتاپ ايتقاندا, اۋستريادان 82 ملن, ليحتەنشتەيننەن 260 ملن-نان استام, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنەن 14 ملن, تۇركيادان 13,9 ملن دوللار قايتارىلعان.
جالپى, قايتارىلعان اكتيۆتەر «قايتارىلعان اكتيۆتەردى باسقارۋ كومپانياسى» جشس-نا بەرىلەدى. اتالعان كومپانياعا قازىردىڭ وزىندە استانا مەن الماتى قالالارىنداعى جىلجىمايتىن م ۇلىك نىساندارى, رەسەي مەن فرانتسياداعى پاتەرلەر, تۇركياداعى جىلجىمايتىن م ۇلىك تاپسىرىلعان. وسى رەتتە قارجىلاندىرۋدىڭ تاعى ءبىر كوزى – «ارنايى مەملەكەتتىك قوردىڭ» دا بار ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. ول مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلعان م ۇلىكتىڭ ساتىلىمىنان تۇسكەن قاراجاتتار مەن باسقا تۇسىمدەر ەسەبىنەن تولتىرىلىپ وتىرادى.
ال بۇل اكتيۆتەردى ىزدەۋ, تابۋ, قايتارۋ جۇمىستارى دا وڭاي ءىس ەمەس. شەتەلدىك ارنالار مەن كۇشتىك قۇرىلىمداردىڭ دا كومەگىنە جۇگىنۋگە تۋرا كەلەدى.
– اكتيۆتەردى ىزدەستىرۋ قىلمىستىق ىستەر فيگۋرانتتارىنىڭ قارجىلىق اعىمدارى مەن ءال-اۋقاتىن تالداۋ ارقىلى جۇرگىزىلەدى. تەكسەرۋ كۇدىكتىلەرگە عانا ەمەس, ولاردىڭ سەنىمدى ادامدارىنا, تۋىستارىنا جانە باسقا تۇلعالارعا دا قاتىستى قولدانىلادى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستى «ەگمونت» توبىنىڭ بەيرەسمي بايلانىس ارنالارى, ۇكىمەتارالىق ەۋروپالىق Carin, ازيا-تىنىق مۇحيتى ەلدەرى اراسىنداعى اكتيۆتەردى قايتارۋ باعىتىنداعى Arin-ار, بۇۇ-نىڭ قولداۋىمەن جۇمىس ىستەيتىن ساياسي جەمقورلىقپەن كۇرەس جانە اكتيۆتەردى قايتارۋعا كومەكتەسەتىن GlobE Network سياقتى جاھاندىق جەلىلەر پايدالانىلادى. ولار شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن اقپارات الماسۋ ۋاقىتىن ايتارلىقتاي قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار ينتەرپول مۇمكىندىكتەرى مەن حالىقارالىق قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋگە ارنالعان رەسمي تەرگەۋ تاپسىرمالارى دا كەڭىنەن قولدانىلىپ كەلەدى, – دەيدى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس اگەنتتىگىنىڭ رەسمي وكىلى د.بيگايداروۆ.
سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەت مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ اياسىندا اكتيۆتەردى قايتارۋ جانە كەلتىرىلگەن زالالدى وتەۋ باعىتىنداعى جۇمىستى جالعاستىرىپ كەلەدى. جۋىردا عانا كەزىندە قىرۋار قاراجات جىمقىرىپ, ءىز سۋىتىپ ۇلگەرىپ, 2022 جىلدان بەرى حالىقارالىق ىزدەۋدە جۇرگەن جانە اقشانى زاڭداستىرۋعا قاتىسى بار دەگەن كۇدىككە ىلىنگەن ازاماتتىڭ اقشالاي قاراجاتى مەن م ۇلىكتىك اكتيۆتەرىنىڭ قىلمىستىق جولمەن الىنعانى دالەلدەندى. ول جىلجىمالى جانە جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ قىمبات نىساندارىن, ونىڭ ىشىندە جۇبايىنىڭ اتىنا رەسىمدەلگەن نىسانداردى ساتىپ الۋ ءۇشىن شامامەن 1,5 ملرد تەڭگە زاڭعا قايشى اقشانى پايدالانعان. ولار ءسويتىپ, الماتى قالاسى مەن الماتى وبلىسىندا ليۋكس اۆتوموبيل, پاتەر, جەر ۋچاسكەلەرى, تۇرعىن ۇيلەر مەن قۇرىلىس نىساندارىن مەنشىكتەگەن. وتكەن ايدا سوت قاۋلىسىمەن اتالعان ازاماتتان الىنعان اقشالاي قاراجات پەن م ۇلىكتىك وبەكتىلەر مەملەكەت كىرىسىنە تاركىلەندى.
جالپى, جىل باسىنان بەرى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەت قىلمىستىق جولمەن الىنعان اقشانى جانە وزگە دە م ۇلىكتى زاڭداستىرۋ (جىلىستاتۋ) فاكتىلەرى بويىنشا وتىزعا جۋىق قىلمىستىق ءىستى تەرگەۋدى باستادى. ءىستىڭ ءبىر بولىگى سوتقا جىبەرىلىپ, ايىپتاۋ ۇكىمى شىعارىلدى.