مۇناي-گاز مۇناراسىنا سوعىلعان سامالدىڭ سىبىرى ما, الدە كارى كاسپيدىڭ تولقىنىنا قۇلاعان اقجايىق اعىسىنىڭ سىلدىرى ما, وسى بەتكەيگە جول شىقسام, مەنىڭ قۇلاعىما ءبىر عاجاپ ءاننىڭ اۋەنى كەلەدى, بۇل سان عاسىر سارسىلا كۇتكەن, بابالارعا ارمان بولىپ, ءبىزدىڭ ۇرپاققا عانا جەتكەن ەركىندىكتىڭ ءانى ەدى!
بەس عاسىر قويناۋىنان بالا كەزىمدە قۇلاعىما سىبىر بولىپ جەتكەن: “جايىقتى كەلىپ العانى – جاعاعا قولدى سالعانى”, دەگەن موڭكە اقىننىڭ وزەكتى جارار وكىنىشى تالايدىڭ ساناسىنا سالماق بولعانى تاريحتان ءمالىم. ال ەندى سول جايىق ءتيدى وزىڭە. ونىمەن قوسا بەس عاسىر اڭىز بولىپ كەلگەن, ءتىلىن ۇمىتقان ۇرپاق, قاسيەتىن دە ۇقپاي بارا جاتقان “قىز جىبەك” داستانىڭ دا, مۇحيت – ءان, قۇرمانعازى – كۇي, سىرىم باتىرىڭ, يساتاي-ماحامبەتىڭمەن عاسىر قويناۋىنان قايتا ءتىرىلىپ كەلگەندەي كۇي كەشەسىڭ. وزىندىك كۇتپەگەن وقيعاسىمەن, وزىندىك ەس جيماعان ساناسىمەن, قيىندىق-قاتەلىگى قۋانىشقا ارالاسقان ەركىندىك كەلدى دالاعا. باسقا ۇلت كولەڭكەسىندە جالتاقتاپ سويلەپ ۇيرەنگەن, وزگەنىڭ قالاسىن استانام دەپ, وزگەنىڭ دالاسىن وتانىم دەپ, وزگەنىڭ تاۋىن اسقاقتاتىپ جىرلاپ ۇيرەنگەن ۇرپاق وزىنە-ءوزى كەلە الماي, نەنى قايدان باستاۋىن بىلە الماي تۇرعاندا, كوگىلدىر اسپانعا جەلبىرەي كوتەرىلگەن كوك تۋعا تامساندى. جۇرەكتەردى شىمىرلاتقان تىلسىم ءبىر سەزىممەن قۋانىش ءانى قۇيىلدى. تاريح ساحناسىنا جاڭا دۇنيە ەسىگىن اشىپ, كونە قازاق ەلى شىقتى. ول ءوز ەركىندىگىن پاش ەتە شىقتى. بۇرىن نامىسشىل شاياحمەتوۆىن, قاجىماس قوناەۆىن ىشتەي تىنىپ, سۇيەنىش كورىپ, ماقتان تۇتقان ۇلت ەندى ءوز حالقىن ءوز ازاماتى باسقاراتىن كۇنگە دە جەتتى. ءوز انا تىلىندە ءسويلەپ, ءوز دالاسىنىڭ قۋرايىن جيىپ, جۋسانىن ءسۇيىپ, الاتاۋ باۋرايىندا بۇلاق سىلدىرىنان ءان تىڭداپ وسكەن قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاڭا عاسىر كوشىنىڭ تىزگىنىن ءوز قولىنا الدى, قازاق دالاسىنىڭ جاڭا ءداۋىرى باستالدى. وسىنشا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا الۋ, بۇل ەلدى بۇرىن بولماعان سۇرلەۋمەن جۇرگىزۋ, باردى جوعالتىپ, جوقتان بار جاساۋ, جاڭا قوعامعا جاڭا سانا قالىپتاستىرۋ نازارباەۆ ماڭدايىنا جازىلعان تاعدىر ەدى. ول جول وڭاي دا جول ەمەس ەدى, وعان ءوزىمىز دە كۋا بولدىق.
توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا مەنىڭ جىر داپتەرىمە مىناداي جولدار ءتۇزىلىپتى:
دالانىڭ ۋاقىت ەمدەر دەرتىن بۇگىن,
وقيتىن كەزەڭ تۋار سەرتىن, جىرىن,
وڭايعا قايدان ءتۇسسىن بىردەن الۋ,
كەڭ دالا جاس ۇرپاقتىڭ ەركىندىگىن.
جاسىراتىنى جوق, وتپەلى كەزەڭ قيىندىقتارعا تولى بولدى. جۇمىسسىز قالعان ادامدار, ءوندىرىس ورىندارىنىڭ جابىلۋى, جەكەشەلەندىرۋدە كەتكەن قاتەلىكتەر تالايدىڭ كوكەيىنە شەرمەندە بولىپ قاتتى. حالىق بايلىعى ەڭبەگى سىڭبەگەن ەپتىلەردىڭ ۋىسىندا كەتكەنى دە از ەمەس ەدى. تابىس كوزى جوق اۋىلدار مالىن ساتتى, ۇدەرە كوشتى. ەڭ ۇلكەن قاتەلىكتىڭ ءبىرى – مەكتەپتەن تاجىريبەلى ۇستازداردىڭ جالاقى ىزدەپ كەتۋى بولدى. ەڭ ساۋاتتى دارىگەرلەر باسقا ەلدەرگە كوشتى. مۇنىڭ ءبارى ءولارا شاقتىڭ قيىندىعىن مولايتا ءتۇستى. سونشا قيىندىققا توتەپ بەرۋ, وسى كەزگە دەيىن وزگە مەملەكەتتەر قاتارىنا قوسپاعان, كولەڭكەدە قالىپ كەلگەن قازاق ۇلتى مەن ونىڭ كەڭ دالاسىن الەمگە تانىتۋداعى اتقارعان نازارباەۆ ساياساتى مەن ورلىگىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. مۇنىڭ ءبارىن وپ-وڭاي شارۋا دەپ كىم ايتا الادى؟!
ول شەتى مەن بۇل شەتىنە جەتۋدىڭ ءوزى قازىردە دە قيىنعا سوعاتىن بايتاق مەكەنىمىزدىڭ ءالى دە ادام باسپاعان شىڭدارى, ءالى دە ەل قونىس تەپپەگەن قىرلارى بارىن بىلەمىز. قۇمدارى قورقىتاتىن, ورمانى اداستىراتىن يگەرۋسىز جاتقان كەڭىستىگى بار بايتاق قازاقستاندى ءار ادىمى ساناۋلى ەۋروپا ەلىمەن سالىستىرۋ اسىعىستىق. بەيعام, بۇگىنگى شارۋانى ەرتەڭگە قالدىرىپ وسكەن, ءبىر-بىرىنە باعىنا بەرمەيتىن قازاقي مىنەزدى از ۋاقىتتا وزگەرتۋ دە وڭايعا سوقپايدى. ونىڭ ۇستىنە جاڭا قوعامنىڭ جاڭا زاڭى العاش الىپپەمىز سياقتى قايتا جازىلدى. العاشقى كونستيتۋتسيامىزدى قابىلدادىق, العاشقى ءانۇرانىمىزدى بەكىتتىك. ءبارىن-ءبارىن ءتاي-ءتاي باسقان جاس بالاشا باستادىق. سول كەزدە بۇل ەلدى ءتاي باستىرۋدىڭ قيىندىعىن دا كوتەرۋ, تىڭنان جول باستاۋ پرەزيدەنتكە وڭاي بولدى دەپ كىم ايتا الادى؟!
سارىارقا! تۇلپارلار تۇياعى ءدۇبىرى بوپ قۇرمانعازى كۇيىنەن قۇلاققا سىڭگەن كەڭ جازىق اتامەكەن ءتىل مەن دىننەن ايىرىلىپ قالا جازداعان ۇرپاق مەكەنىنە اينالىپ بارا جاتقانى راس ەدى عوي. سول جاققا جاڭا استانا سالۋ دا وپ-وڭاي ءىس ەمەس ەدى. بۇل ايماقتىڭ تىڭ كوتەرۋ ساياساتىنا ۇشىراپ, اقمولا تسەلينوگراد بولىپ كەتكەنى بارشاعا ايان. ول جەردەگى جەرگىلىكتى حالىق سانى ازايعانىن, تۋعان دالامىزدىڭ ەگىن مەن مالعا جايلى قونىسىندا سالت پەن سانا جويىلا جازداپ تۇرعانىن سوناۋ قاربالاس كەزەڭدە ويلاۋ دا كورەگەندىك ەمەس دەپ كىم ايتا الادى؟!
بۇل كۇندە استانامىز بۇكىل الەم كوز تىگىپ وتىرعان, بۇكىل دامىعان ەلدىڭ باسشىلارى ات باسىن تىرەگەن اتىشۋلى قالاعا اينالدى. از عانا جىل ىشىندە وسىنىڭ ءوزى ۇلكەن جەتىستىك, ۇلكەن كورەگەندىك ەكەنىن مويىنداۋىمىز كەرەك شىعار. ء“تۇرى ۇلتتىق, مازمۇنى سوتسياليستىك” سوناۋ كەزەڭدە ءبىزدىڭ ۇلت وكىلدەرى قازىرگى استانامىزدا سالىنعانداي ءزاۋلىم ۇيلەردە تۇرا العان جوق. بۇل دا ەگەمەندىكتىڭ ارقاسى ەكەنىن كەز كەلگەن قازاق ۇعىنۋ كەرەك. ارينە, عاسىرلاعان ءداستۇرى بار قالالارمەن ازىرشە سالىستىرۋ قيىنداۋ دا بولار. بىراق ءبىزدىڭ ۇلت ءوز ەسەيۋىنىڭ دەڭگەيىن دە سەزىنگەنى ءجون. بىزگە جاڭا داۋىرگە لايىق ساۋات پەن جاڭا عاسىرعا لايىق وي قورىتا الاتىن بيىك مادەنيەت قاجەت. ويتكەنى, كەي قازاققا تاپ-تازا تاس جولداردا ءجۇرۋ دە جاڭالىق, ول دالا شالعىنىن تاپتاپ وسكەنىن ءالى دە ۇمىتا الماي, كەڭ دالاداعى داليعان مىنەزىنەن ءالى دە ارىلا الماي وتىر. ەندەشە, جاڭا عاسىرعا ءومىر سۇرەتىن, جاڭا مەملەكەتتى قالىپتاستىراتىن ادام ساناسىن وياتۋدىڭ كوشباسشىسى بولۋ وپ-وڭاي ءىس دەپ كىم ايتا الادى؟!
بۇگىن ءبىز انا تىلگە ءوز ۇرپاعىمىزدى ورالتا الماي شىرىلداساق, اتا-بابامىزدىڭ ادام سىيلاۋ ءداستۇرىن قايتا جاڭعىرتىپ اۋرەگە ءتۇسىپ جۇرسەك, ول سوناۋ ءبىر جىلداردىڭ ساياساتى ەكەنىن دە ويلاۋىمىز كەرەك. عاسىرلاپ بۇزىلعان جۇيەنى از ۋاقىتتا قالپىنا كەلتىرۋ قايدان وڭايعا ءتۇسسىن؟! ءبىز بۇگىن كوك تۋعا, انا تىلگە دەگەن ماحابباتتى دا بالاباقشا مەن مەكتەپتەن قايتا باستاپ وتىرمىز. ءناتيجەسىنە ۋاقىت كەرەك. ەلىمىز تىنىش, ءسابي ۇيقىسى بۇزىلماعان بەيبىت كۇن ءبىزدىڭ اتا-بابادان كەلە جاتقان ارمان, سول ەلدى تىنىش جولمەن الىپ ءجۇرۋ, قيىن-قىستاۋ كەزەڭنەن الىپ شىعۋ ۇلەسىنە تيسە, ونداي جۇك كوتەرۋ وپ-وڭاي دەپ كىم ايتا الادى؟ بۇل تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ ەرلىگى ەمەي نەمەنە؟!
ءيا, ەگەمەندىك تىزگىنىن ۇستاۋ تاعدىرى جازىلعان نازارباەۆتىڭ دۇنيەگە كەلۋى جايلى اڭگىمەگە قۇلاق ءتۇرىپ, ءسال شەگىنىس جاساساق.... ءبىزدىڭ ۇلت – جاراتىلىسىنان ۇل تىلەيتىن ۇلت. ونىڭ ۇستىنە بالا ءسۇيۋ ءۇشىن اۋليە كەزەتىنى بار, تۇنەيتىن قاسيەتتى اۋليەسى بار ۇلت. سوناۋ ءبىر ەستە جوق ەسكى زامان جۇمباقتارى كەيدە ءبىزدىڭ ۇلتتىڭ عاجايىپ قاسيەتتەرىن دە اشا تۇسەدى. وعان دالەل ءبىزدىڭ ماڭگىدەن جاتتاپ كەلگەن داستاندار مەن ەرتەگىلەرىمىز ەمەس پە؟ ء“بايبورى وسىلاي دەپ ءجۇردى جىلاپ, قۇدايدان كۇنى-ءتۇنى بالا سۇراپ”, دەگەندى بىلمەيتىن قازاق از. سودان اۋليە كەزىپ, تۇنەي-تۇنەي “تەمىر ەتىكتەن تەڭگەدەي قالعاندا, تەمىر تاياقتان تەبەندەي قالعاندا” ءتۇس كورىپ, ۇيىنە ورالىپ, اقىرىندا ۇل سۇيەدى. ارۋاققا تابىنىپ, قۇدايعا جالىنىپ سۇيگەن پەرزەنت ەرەكشە قاسيەتتى بولادى, ونىڭ تاعدىرى دا, ءومىر جولى دا وزگەلەرگە ۇقسامايتىن وزىنشە بولادى. مىنە, ءبىزدىڭ پرەزيدەنت تە سونداي سۇراپ العان ۇل ەكەنىن ءومىربايانى اراسىندا ءسوز ەتكەنى ەسىمدە. ەندەشە, سول ەرەكشە ۇلدىڭ تاعدىرى بولىپ قازاق ەلىنىڭ ەركىندىگىنە قىزمەت ەتۋ بۇيىرعان. وعان ءبىز كۋا بولدىق, ول – شىندىق.
پرەزيدەنتىمىزدىڭ كوپتەگەن باعدارلاماسى اراسىندا تاريحىمىزعا بەت بۇرعىزعان “مادەني مۇرا” باعدارلاماسى سول اۋليە رۋحتار اسەرى مە دەپ قالاسىڭ. ازداعان ۋاقىتتا, قاربالاس كەزەڭدە بۇرىن ۇمىت بولعان قانشاما ەرلەردىڭ ەسىمى ءتىرىلىپ, قالا مەن دالا بابالار ەسكەرتكىشىنە تولدى. دانالار ەسكەرتكىشى مەن اۋليەلەر كەسەنەسى تاريح كولەڭكەسىنەن بوي كوتەرىپ, ەرتەڭگى ۇرپاققا مۇرا بولىپ قالماق. اق جايىق بويىندا بۇرىن ءوز ۇلتىمىزدىڭ مارتەبەسىن كوتەرەتىن شارالار وتە از وتسە, ساحنادان دومبىرامەن ءان سالۋعا جاسقانىپ قالعان قۇرمانعازى مەن مۇحيت ۇرپاعى ەگەمەندىكتىڭ العاشقى اۋىر جىلدارىندا قازاق دراما تەاترىنىڭ ىرگەتاسىن قالاپ, سالتاناتتى تەاتر عيماراتىن سالدى. ءارى باتىر, ءارى شەشەن سىرىم بابا قالانىڭ قاق ورتاسىندا تۇلپارىن قارعىتىپ تۇر. اقيىق اقىن جۇبان مولداعاليەۆ: “مەن قازاقپىن – وسىنداي بايتاق ەلمىن, قايتا تۋدىم, ومىرگە قايتا كەلدىم, مىڭ ءبىرىنشى ءتىرىلدىم ماڭگى ولمەسكە, ايتا بەرگىم كەلەدى, ايتا بەرگىم”, – دەپ جاس ۇرپاعىنا ماقتانا قاراپ تۇر. وسىنىڭ ءبارى ەركىندىكتىڭ باقىتى ەكەنىن, مۇنىڭ ءبارى وڭايلىقپەن كەلمەيتىنىن كىم جوققا شىعارا الادى؟
پرەزيدەنتىمىزدىڭ سوناۋ ءبىر جىلدارى مادەنيەت قىزمەتكەرلەرىمەن كەزدەسۋدە سويلەگەن سوزىندە: ء“بىزدىڭ قالامگەرلەر حالىق اراسىنا بارسىن, الماتىدا ءيىرىلىپ وتىرا بەرمەي, جاڭا استاناعا قونىستانسىن, جاڭالىق جىرىن ايتسىن, ەلگە سۇيەنىش بولار سوزدەرىن ايتسىن, ارتىق-كەمدى بولجاپ كەڭەستەرىن بەرسىن”, دەگەن پىكىرىن ايتقان بولاتىن. مەنىڭ جۇرەگىمە بۇل ءسوز قونعانى سونشا, وزىمە اق جايىق جەكە تيگەندەي قۋانىپ, ونى ءوز جىرىمدا جەكەشەلەپ العانداي سەزىنىپ, ونىڭ ۇستىنە سول كەزگى باتىس قازاقستانعا اكىم بولعان قىرىمبەك كوشەرباەۆ تا شاقىرىپ, ەلىمىزدەگى ءوسىپ كەلە جاتقان جاس قىز بەن سىڭلىلەرىڭىزگە كورگەن-بىلگەن انالىق اقىلىڭىزدى ايتۋعا كەرەكسىز دەگەن ءسوزى ءۇشىن ويلانباستان ارۋ الماتىدان مەن دە ءوز كوشىمدى اق جايىققا بۇردىم:
كورگەن بىلگەنىمدى ايتا قالايىن دەپ,
كوڭىلدەر سىرىن بايقاپ قالايىن دەپ
جالعان كۇلكىلەر شارشاتقان جاناردى
ءمولدىر ايدىنعا شايقاپ الايىن دەپ
ورالدىم ساعان, اق جايىق.
دوسىم بوپ كەلسە, قارسى الۋ ءۇشىن,
قوسىلىپ بىرگە ءان سالۋ ءۇشىن,
كوگىلدىر تۋعا, ەگەمەن ەلگە
تۋعان جەرىمدە تامسانۋ ءۇشىن
ورالدىم ساعان, اق جايىق.
ءيا, وزگە ءتىل, وزگە ءدىننىڭ ىقپالى كوبىرەك تيگەن بۇل جاعالاۋ قازاق ەلىنىڭ وزگە وڭىرىنەن ەرەكشەلەۋ ەدى. تەك بابالار رۋحىنىڭ مىقتىلىعىنان ءوز كەلبەتىن, ءوز سالتىن ساقتاپ, ءبىرىن تاپسا, ءبىرىن جوعالتىپ وتىرعانى راس قوي. ەلىكتەگىش, سەنگىش, اڭعالداۋ دا بولاتىن قازاق ۇرپاعىن, اسىرەسە, ۇلت ۇرپاعىنا انا بولاتىن قازاق قىزىنىڭ باتىسقا قاتتى ەلىكتەيتىن ءوڭىرى دە وسى جەر. بۇل – مەنىڭ كوكەيىمدەگى ءومىر بويى باستى ماسەلەم, تاقىرىبىم دا.
مىنە, سول پىكىرىمدى ءالىم جەتكەنشە ايتۋ ءۇشىن, انالىق, اقىندىق پارىزدى وتەۋ ءۇشىن ەلگە ورالعانىما دا سەگىز جىلدان اسىپ بارادى. كىندىگىن اشقان قىزداردى كەرى بۇرۋدىڭ وڭاي ەمەسىن سەزەمىن.
ال پرەزيدەنت جاستارىمىز وقىسىن دەپ “بولاشاق” باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىردى. الەمنىڭ بارلىق قالالارىندا جوعارى وقۋ ورىندارىندا قاراكوز قازاقتىڭ قانشاما ۇل-قىزى ءبىلىم الىپ, ەلگە ورالدى. ولارعا قىرۋار قارجى ءبولىنىپ وتىرعانىنا دا ءبارىمىز كۋامىز. العاشىندا كوكەلەرىنىڭ قولداۋىمەن وقۋعا تۇسكەن جايتتەر دە بولماي قالعان جوق. ال سوڭعى جىلدارى ءوز ساۋاتىمەن بايگەدەن وزعاندار وقىپ, ءبىلىم الىپ, ساۋاتتى جاستار قاتارىن كوبەيتۋدە. ارينە, مۇنىڭ ءبارىن ءبىر ادام قاداعالاي المايدى. ۇلتىمىزدىڭ ەرتەڭگى ۇرپاعى ساۋاتتى, سالاۋاتتى بولسىن دەپ جاعداي جاساپ وتىرعان باسشىنى قوستاۋشىلار دا سونداي سەزىمدە بولعانى دۇرىس. ۇرپاق ءىسىن سەنىپ تاپسىرعاندار بۇل جولى دا جاۋاپكەرشىلىكپەن ەڭبەك ەتكەندەردى ەلگە ۇلگى ەتسە دەر ەدىم. تاپسىرمانى دا, زاڭدى دا ورىنداۋ ەلباسى سەنگەن باسشىلارعا بايلانىستى جانە ول ولاردىڭ ازاماتتىق بورىشى.
ءيا, تىڭنان سالعان جولدىڭ قيىندىعى مەن قاتەلىگى بولاتىنى زاڭدى. جاسىراتىنى جوق, اقشاعا قۇرىلعان جاڭا كەزەڭ ءبىزدىڭ جىرىمىزدى دا, كىتابىمىزدى دا, بەدەلىمىزدى دە ارزانداتتى. تابىسسىز, جۇمىسسىز, قوبالجىپ قالعان تالانت يەلەرى بۇل كەزدە قاتتى قينالدى, قاجىدى. وڭاي ولجا تاپقاندار وزدەرىن ويشىلداردان اقىلدى سانادى. ويلاپ وتىرسام, ونداي كەز بۇرىن دا بولعانعا ۇقسايدى. ايتقىش بابالار ايتىپ-اق كەتكەن ەكەن. “نەشە مىقتى بولسا دا, جاۋعا مىنبە جالسىزدى, نەشە شەشەن بولسا دا, داۋعا سالما مالسىزدى”. ءيا, داۋدا اقشالىنىڭ ايتقانى دۇرىس, ءالسىز كىنالى بولعانىن دا كورمەدىك ەمەس, كوردىك, كوندىك. قاعازعا ءتۇسىپ ۇلگەرگەنمەن, ومىردە قولدانىسقا جەتپەي جاتقان زاڭدار مەن ورىندالماعان تاپسىرمالار ءار جەردە نارازى سويلەۋگە سەبەپشى بولعانىن دا جاسىرا المايمىن.
ءبىز ءۇشىن بارىنەن قىمباتى وسى ەگەمەندىك, وسى بوستاندىق, وسى ەركىندىك. ونىڭ قادىرىن ءبىلىپ, باعاسىن سەزىنۋدى ءار قازاق اتا-باباسى تاپسىرىپ كەتكەن وسيەتىندەي قاستەرلەۋ كەرەك. تىنىشتىق پەن ىنتىماق, بىرلىك پەن تىرلىك ادامزات عۇمىرى ءۇشىن ەڭ قىمبات نارسە ەكەنىن كورشى قىرعىزداردان كورىپ وتىرمىز. وزدەرى ساۋساقپەن ساناۋعا بولاتىن ءبىر اتانىڭ بالاسى ءبىرىن-ءبىرى قانعا بوياۋى دەگەن نە سۇمدىق. اقىماقتىققا از ۋاقىت تا جەتەدى. ال ءبىزدىڭ قۇشاعى كەڭ قازاق دالاسىنا سوناۋ جىلدارى كىمدەردى اكەلمەدى. ءالى دە ءۇي ىشىنەن ءۇي تىككىسى كەلەتىن توپ جوق ەمەس, ءالى دە كەڭ جەرىمىزگە الا كوزبەن قارايتىندار جوق ەمەس. ۇلى ماقسات ءۇشىن كەيدە شىداۋ كەرەك كەزدە شىدامدىلىقتىڭ دا ماڭىزى زور بولماق. پرەزيدەنت بويىنداعى تالاي باسشىعا كورسەتكەن شىدامدىلىق تا ونىڭ ءوز تاعدىرىن مويىنداۋ, ءوز جۇگىن نار تۇلعامەن كوتەرە ءبىلۋ قابىلەتىنىڭ زور ەكەنىنە دالەل.
نۇرەكەڭ اق جايىققا ات باسىن تىرەگەن سايىن ءوزى تاعايىنداعان اكىمگە مول تاپسىرما جۇكتەپ كەتەتىنى ءسوزسىز. سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە وبلىسقا باقتىقوجا ءىزمۇحامبەتوۆ اكىم بولعالى اتاقتى قاراشىعاناق گازىنىڭ ۇستىندە توڭىپ وتىرعان تالاي ەلدى مەكەن كوگىلدىر وتىنعا قول جەتكىزدى. 500 شاقىرىم گاز قۇبىرى تارتىلىپ, سوناۋ سىناق ايماعى بولعان بوكەي ورداسى اۋدانى گاز جاعىپ وتىر, بۇل كۇندە ول اۋىلدار قۇم بەتكەيگە مىڭعىرتىپ مالىن باعىپ, ءانىن سالىپ دەگەندەي كۇن كەشىپ جاتىر. جاقىندا سىرىم, قاراتوبە اۋداندارىنا دا گاز قۇبىرى جەتتى.
گاز بەن مۇناي داڭقىن اسىرعان اق جايىق بويى سوڭعى جىلداردا ءبىراز جاقسىلىقتى باستان كەشىپ وتىر. ءۇستىمىزدەگى جىلى 49 جوبا بەكىتىلىپ, وعان 271,5 ملرد. تەڭگە ءبولىنىپتى. سونىڭ ءىشىندە 9 جوبا رەسپۋبليكالىق يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوباعا ەنىپ, 4-ءۋى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا بىتپەك. وبلىس ءوز تۇرعىندارىن ازىق-ت ۇلىكپەن تولىق قامتىپ, بولاشاقتا ارتىق ونىمنەن تابىس تابۋدى كوزدەپ وتىر, ونى ۇنەمدەۋگە وزىنەن شىعاتىن ارزان گاز كومەگىن تيگىزەتىن بولادى.
پرەزيدەنت بۇل جاعالاۋ جاعدايىن ءبىلىپ, قاداعالاپ وتىرعانى دا اقيقات. كەلگەن كەزدە اق جارىلىپ سويلەپ, اڭقىلداپ ك ۇلىپ جۇرگەنمەن, تالاي قيىندىق بارىن سەزەدى. ۇلتتار دوستىعى, رەسەيمەن قاتىناس, كەدەن ماسەلەسى دە وسى جاقتا كوپ كوڭىل بولەتىن شارۋا. تىلىنە جەتىك, ەجەلدەن كورشى ەلمەن كەدەن قاتىناسىن كۇردەلەندىرۋگە بولمايدى عوي. ەۋروپا مەن رەسەي قازاقستانعا كوبىنە ورال ارقىلى كىرەدى. دوستىق قاتىناس بىزگە ساقتالۋ ءۇشىن, ساقتانۋ ءۇشىن قاجەت. باياعى ابىلقايىردى دا دوستىق ءۇشىن قول قويدى دەپ ءالى كۇنگە كىنالايتىندار بار. ول كەزدە دە كەڭ دالادا شاشىراعان ۇلت ۇرپاعىن امان ساقتاپ قالۋ ءۇشىن باسقا شارا قالماسا قايتپەك؟ وتىرىپ الىپ اقىل ايتۋ – ەڭ وڭاي شارۋا. جاۋ جاعادان, ءبورى ەتەكتەن تالاعان قازاقتىڭ تۇقىمىن امان ساقتاپ قالۋ ءۇشىن تالاي دانىشپان ۇلدار وت پەن سۋعا تۇسپەپ پە ەدى؟ قازىر دە تىنىشتىق پەن دوستىقتىڭ تيگىزەر پايداسى از بولماسا كەرەك. اتتەڭ, بۇل كەزدە دە جاعاعا جارماسىپ, ەتەكتەن تارتۋشىلار جوق ەمەس. ء“بىرىڭدى قازاق, ءبىرىڭ دوس, كورمەسەڭ – ءىستىڭ ءبارى بوس”, دەگەن ابايدىڭ پىكىرىن ءالى دە ۇقپاعاندار بىزدە جەتكىلىكتى ەكەنى راس.
تىنىش كۇن, تىنىش ۇيقى, سابىرلى كەش. كوگىلدىر ەكران الدىندا وتىرىپ, الەمنىڭ جاڭالىعى اراسىنان ءوز قازاقستانىڭ جايلى ماقتانىشقا تولى كورىنىسكە دە كوزىڭ ۇيرەنگەندەي. الەم باسشىلارى اراسىنان ماڭدايى جارقىراپ, جىميا ك ۇلىمدەپ, اياعىن باتىل باسىپ كەلە جاتقان, داۋسىن بيىك الىپ, سابىرلى دا سالماقتى ءسوز باستايتىن مىنبەلەردەن ءوز پرەزيدەنتىڭدى كورەسىڭ, ءوز ەلىڭنىڭ بارىن سەزەسىڭ. كەۋدەڭدى كەرنەگەن ەركىندىك باقىتىنىڭ باعاسىن ايتىپ جەتكىزۋگە دە قينالاسىڭ. ول – ءار جۇرەك تۇكپىرىندە جاتقان عاجايىپ سەزىم, اسىل ارمان, ۇلى ماقسات.
پرەزيدەنت شەتەلدە ءجۇرىپ تە وسى حالىقتىڭ ەرتەڭىن ويلايدى. وسى ەلدىڭ كوركەيۋى ءۇشىن كەلىسسوز جۇرگىزەدى. ونىڭ جۇرەگىندە قازاقستان مەن قازاق تاعدىرى, سولارعا جاۋاپ بەرۋگە جارالعان ءوز تاعدىرى تۇرادى. ەلىنە كەلىپ سويلەگەن سوزىندە: “قازاقتار ءبىر-بىرىمەن قازاقشا سويلەسسىن”, دەدى پرەزيدەنت. ونى تىڭداپ وتىرعاندار از, ونىڭ ۇستىنە بيزنەس ءتىلى, ينتەرنەت ءتىلى, تەحنيكا مەن ەكونوميكا, مەديتسينا ءتىلى ءالى قازاقشا ەمەس. قازاقشا سويلەۋ – ءار وتباسىنىڭ بورىشى, نامىسى. ءبىزدىڭ قازاقتار قازىر بالالارىن شەتەل تاسىپ, تىپتەن قازاقشا سويلەمەگەنگە ماقتانىپ تا وتىر, قىزىن شەتەلدىككە كۇيەۋگە ءتيدى دەپ قۋانىپ جۇرگەندەر دە جوق ەمەس. ءوز قازاعىن “مامبەت” دەيتىن جاستار دا جەتىپ جاتىر. وسىنىڭ ءبارى ۇلتتىق ءداستۇرلى تاربيەنىڭ بۇزىلۋىنان كەتكەن قاتەلىك. شىعىس تاربيەسى – ەڭ مادەنيەتتى تاربيە, وعان دالەل – جاپون حالقىنىڭ ايەلدەرىنىڭ مادەنيەتى مەن وتباسىندا بەرەتىن اتا-بابا داستۇرىندەگى ساقتالعان ونەگە. ءبىز ونى جوعالتىپ الدىق. وعان دا نازارباەۆ كىنالى ەمەس, قوعام, ساياسات, ءبىز ءومىر سۇرگەن كەزەڭ كىنالى.
تاربيە سالاسىنا قالامگەر مەن ونەرلىلەر, تالانتتار جەگىلمەي قالدى. ولاردى اقشالى قوعام ىسىرىپ تاستاعانى دا ۇلكەن قاتەلىك بولدى. ەڭ ۇلكەن ناسيحاتشى سولار ەدى عوي, ولاردى جاۋتاڭداتىپ قويۋ, ارينە, قاتەلىك. ءالى دە قوعامداعى وقىستان بايىعاندار ونەرلىگە وقشىرايا قارايدى, سىرتقى كيىمگە قاراپ باعالايتىن دا كەز بولادى. ال وندايدى دا ءبىزدىڭ دانالىق ەسكەرتكەن ەدى. قوجاناسىر ءبىر جيىنعا كەلسە, جاندايشاپتار ونى بيلىكشى مەن باي-ماناپ وتىرعان ورتاعا جىبەرمەيدى عوي, سودان قوجەكەڭ ءبىر مىقتى تانىسىنىڭ زەرلى شاپانىن كيىپ كەلسە, ءبارى تورلەڭىز دەپ ءيىلىپ-بۇگىلىپ قارسى الادى. سوندا قوجەكەڭ تاباققا جەڭىن مالىپ: “جە, شاپانىم, جە”, دەمەي مە. قازىر دە سونداي جاعداي جوق ەمەس, بار.
وسىنداي قوعامداعى الالىقتى تۇزەتۋ دە پرەزيدەنت شارۋاسى ەمەس, ول ءار پەندەنىڭ ىشكى مادەنيەتى مەن تاربيە دەڭگەيىنە بايلانىستى. “دۇنيە وتەرىندە شىر اينالدى, باي بولماق, كەدەي بولماق قۇدايدان-دى”, دەگەن سال-سەرىلەر ايتقان ءسوزدى اجەم قايتالايتىنى جادىمدا قالىپتى. ءبارىنىڭ ءادىل-تورەلىگىن سول كىسى رەتتەيتىن كورىنەدى. اجەمنىڭ ايتۋىنشا, بايلىعىن بەرسە, قايتادان دەنساۋلىعىن الادى, قايىرىمسىز بولسا, ۇرپاعى قاسىرەت شەگەدى, ايتەۋىر ادامزات عۇمىرى جاتقان ءبىر جۇمباق.
بۇگىنگى ەگەمەن قازاقستان حالقى تاريح دوڭگەلەگىنىڭ وسى ءبىر تۇسىندا ءومىر ءسۇرىپ وتىرمىز. الەم تانىدى, كوك تۋ بيىكتە, كوك تولقۇجات بۇكىل شەت مەملەكەت ەسەپتەسە قارايتىن يەلىگىمىزگە اينالدى. الەمدى شارلاپ قازاقتىڭ جاستارى كەتتى. جەر بايلىعى جاعىنان ءبارى-ءبارى قىزىعاتىن قاسيەتتى مەكەن بار بىزدە. ەندى سوعان يە بولاتىن نامىستى ۇرپاق كەرەك. سول جولدا بەيبىت كۇندەردىڭ قادىرىنە جەتىپ, ەلباسىنىڭ ساياساتىنا ءۇن قوسىپ, ەرتەڭگى بولاشاقتى نۇرلاندىرۋ ءۇشىن ەڭبەكتەنۋ بارشامىزدىڭ بورىشىمىز دەپ بىلگەن ءجون.
ەگەمەندىك العالى الەمنىڭ قاي تۇكپىرىنە بارساڭ دا جول اشىق. كەدەن قىزمەتكەرلەرى ءتىلىڭدى ۇقپاسا دا, تۇرىڭە قاراپ, تولقۇجاتتى اشىپ جاتىپ-اق “قازاقستان – نازارباەۆ” دەگەندى قوسىپ ايتىپ, جىلى قاباق تانىتادى. ەندەشە, الەم تانىپ وتىرعان ەلباسىمىز ءبىزدىڭ بۇگىنگى ماقتانىشىمىز بولۋعا ابدەن لايىق.
تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ ازاماتتىقتىڭ قادىرىن, دوستىقتىڭ ماڭىزىن, سىيلاستىقتىڭ ءباسىن ءبىلىپ, ەلىن ءسۇيىپ, ونىڭ ونەرىن قاستەرلەيتىن قاسيەتىن جوعارى قويۋىمىز كەرەك. بۇل – كەز كەلگەننىڭ بويىندا كەزدەسە بەرمەيتىن سيرەك قۇبىلىس, ەرەكشە قاسيەت. ول – اتا-بابا قانىنان سىڭگەن ۇلتتىق ەرەكشە مىنەزىمىزدىڭ ءبىرى. بۇل دا كەز كەلگەننىڭ ماڭدايىنا جازىلمايتىن, بويىنا دارىمايتىن ەرەكشەلىك. ەندەشە, ونداي پرەزيدەنتپەن ماقتانۋ – ءبىز ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك. سۇيەر ۇلىڭ بولسا, سۇيە ءبىل دەمەي مە قازاق!
اق جايىق بويىندا “امانعاليدىڭ ءانى” دەيتىن مىناداي جولدار بار.
جىگىتكە قيىن ەكەن جۇرتقا جاقپاق
كوڭىلىن باي, كەدەيدىڭ بىردەي تاپپاق,
قاق جارىپ قارا قىلدى جۇرسەم-داعى
كەتەدى بىرەۋ ماقتاپ, بىرەۋ داتتاپ.
وسى ءاندى سوناۋ قازان توڭكەرىسىنەن بەرى نەگە ۇمىتپايدى, ول نەسىمەن كوكەيلەردە قالادى دەسەك, ونىڭ ىشىندە ءومىر شىندىعى بار. ال شىندىق قاشان دا جوعالمايدى. ءبىزدىڭ بۇگىنگى تاريحي كەزەڭنىڭ تىزگىنىن ۇستاۋ نازارباەۆ ماڭدايىنا جازىلعانى دا تاريحي شىندىق, ونى ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. ال تاريح باسقا شىندىقتارىن دا تەڭىز تولقىنى سياقتى تەربەپ, ەكشەپ جاعاعا شىعارارى ءسوزسىز. ايتەۋىر كوش باسىنداعى ءوزىنىڭ نازارباەۆىمەن قازاق دالاسى جاڭا ءبىر داۋىرگە قادام باسىپ بارا جاتىر, قۇتتى قادامى بولعاي دەپ تىلەيىك.
اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆا.
ورال.