«ستەپنوگورسك پودشيپنيك زاۋىتى» اي سايىن ورتا ەسەپپەن تەمىرجول, ۆاگون جوندەۋ, تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا وندىرىستەرىنە قاجەتتى 100 مىڭ پودشيپنيك وندىرەدى. ىرگەلى كاسىپورىننىڭ قابىرعاسى 1972 جىلى قالانىپ, 1977 جىلى العاشقى ءونىمىن شىعاردى.
سودان بەرى ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەپ تۇر. العاش كەلگەن ادام كاسىپورىننىڭ 32 گەكتار جەردى الىپ جاتقان اۋماعىنا قاراپ تاڭعالار ەدى. قاي تۇستا دا ءوندىرىس مادەنيەتى, جۇمىس ورىن تازالىعى, قالىپتاسقان تىنىمسىز ىرعاق, مۇلتىكسىز قيمىل, ماشىقتى جۇمىس ءساتى كوزگە تۇسەر ەدى.
بۇل جەردە تابانى تاستان تايماعان تارلانبوزداي قاۋىرت ەڭبەك ەتىپ جاتقان جۇمىسشىلارعا ءتاپ-ءتاۋىر جاعداي تۋعىزىلعان. 2 500 ادام ەڭبەك ەتەدى. ورتاشا جالاقى – 375 مىڭ تەڭگە كولەمىندە. مۇنتازداي تازا تۇرمىس كورپۋسىندا تەحنيكالىق كىتاپحانا ورنالاسقان. جاعىمدى جاڭالىقتاردى جەتكىزىپ تۇراتىن راديو ستۋديا بار.
كيىم شەشەتىن, جۋىناتىن بولمەلەرى تالاپقا ساي. اسحانا ءىشى كىرسە شىققىسىز. جۇمىسشىلار كەزەكتى اۋىسىمنان كەيىن سپورت زالعا جينالىپ, ءوزارا جارىس وتكىزەدى.
باس ديرەكتور الەكسەي كۋكۋشكيننىڭ ايتۋىنشا, ءونىمنىڭ 15%-ى وتاندىق تۇتىنۋشىلارعا ۇسىنىلسا, قالعانى ەكسپورتقا (ەۋروپا ەلدەرى مەن سوناۋ افريكاعا دەيىن) جونەلتىلەدى. 2023 جىلى زاۋىت بارلىق ساراپتامادان ءساتتى ءوتىپ, ەۋروپالىق ستاندارتقا ساي ءونىم وندىرەتىنى تۋرالى سەرتيفيكات العان. ءونىمدى وتكىزۋ ءۇشىن گەرمانيا مەن پولشادا كەڭسەلەرىن اشقان. 2024 جىلى 2 ملرد تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا قۇيىلسا, بيىل جاڭا ينۆەست-باعدارلاما اياسىندا 1,5 ملرد تەڭگە باعىتتاۋ كوزدەلىپ وتىر.
قازىر كاسىپورىندا ءونىمنىڭ ونداعان ءتۇرى وندىرىلەدى. شيكىزات ەلىمىزدەن جانە قىتايدان جەتكىزىلەدى. ۇيىمشىل ۇجىمنىڭ جىلىنا 2 ملن-نان استام ءونىم وندىرۋگە قۋاتى قاپتال جەتىپ تۇر. 2024 جىلى 1 ملن 616 پودشيپنيك وندىرىلسە, بيىل ناۋرىزعا دەيىن 52 ملن ءونىم شىعارىلعان.
ونىمدەر ءبىر-بىرىمەن بايلانىسىپ جاتقان 6 تسەحتا دايىندالادى. اۋەلدە بولاشاق پودشيپنيككە اينالاتىن مەتالدى قالىپتايدى. ودان سوڭ مەتالل توكارلىق تسەحقا جەتكىزىلەدى. قالىپتاۋ اياقتالعان سوڭ كەلەسى تسەحتا جونىپ-قىرىپ, تەگىستەپ دايىندايدى. قۇيۋ تسەحىندا 99 ادام جۇمىس ىستەيدى. ولار دايىن ونىمدەردى سىرلاپ, ارقايسىسىن ءوز ۇياشىقتارىنا قوندىرىپ, بەكىتەدى. تسەح باسشىسى دميتري كوربماحەر بىزگە وسى زامانعى قۇرىلعىلاردى كورسەتىپ, ولار-دىڭ اتقاراتىن شارۋاسىن ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىندىردى. بۇل جەردەگى بار جۇمىس كورەيانىڭ قۇرىلعىلارى ارقىلى اتقارىلادى ەكەن. توكارلىق جۇمىستار تۇگەلدەي قىتاي ستانوكتارى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. وڭدەۋدەن وتكىزىلگەن بولشەكتەر جيناقتاۋ تسەحىنا جولداما الادى.
ولەگ اداديموۆ باسشىلىق ەتەتىن ينسترۋمەنتالدى وندىرىستىك قىزمەت تەحنولوگيالىق جاڭعىرتلارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن نەگىزگى تسەحتىڭ ءبىرى. بۇل جەردەگى 155 ادامنىڭ 33-ءى ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەر. مايتالمان مامان, توكار الەكسەي ۆولودين بولاشاق پودشيپنيكتى تازالاۋ ۇستىندە. ستانوكتى قوسپاس بۇرىن باعدارلاماعا قاجەتتى ولشەم بىرلىكتەردى تۇسىرەدى. قۇرىلعىنى قالىپقا كەلتىرىپ العاننان كەيىن كىشكەنتاي تەتىكتى باسسا, توكارلىق جۇمىس ءوز-وزىنەن قالىپتى ىرعاقپەن جۇمىس ىستەي جونەلەدى.
– بۇل ءبىر كۇردەلى گەومەتريا, – دەيدى توكار, – ولشەم بىرلىگى وتە نازىك بولعاندىقتان, قولمەن ىستەي الماس ەدىڭىز. وندىرگەن ءونىمىمىز كىناراتسىز بولۋ ءۇشىن دالدىك كەرەك.
كەلەسى تسەحتا 8 جۇمىسشى وندىرىسكە قاجەتتى شيكىزات دايىنداۋدا. قىپ-قىزىل بوپ بالقىعان مەتاللدان شىققان ىستىق لەپ اپشىڭدى قۋىرارداي. ال جۇمىسشىلار ىستىق-سۋىققا ابدەن ۇيرەنىپ, قايىڭنىڭ بەزىندەي قاتىپ العان. ەڭ قاجەتتى ماماندىق يەلەرى دە وسى تسەحتا جۇمىس ىستەيدى ەكەن. ولاردىڭ اراسىندا بەرەكەنىڭ بالعاسىن سولقىلداتىپ سوعىپ جاتقان ۇستا, قالىپتاۋشى, مەتالل بالقىتۋشىلار دا بار. وتە اۋىر, ايتسە دە, قاجەت ءىس. تسەح باسشىسى ەۆگەني گراچەۆتىڭ مالەمدەۋىنە قاراعاندا, تسەحتا دايىندالاتىن 78 ءتۇرلى ءونىمنىڭ سالماعى 3 كيلودان 40 كيلوعا دەيىن جەتەدى. مۇنداعى جۇمىس ءۇشىن وسى زامانعى جاپون قۇرىلعىلارى ورناتىلعان. ەۆگەني بىزگە قىتاي قازاندىعىن كورسەتتى. قازاننىڭ قىزۋى 780-790 گرادۋسقا دەيىن جەتەدى. بيىل جاڭا سورعىلار ورناتىلىپتى. كاسىپورىننىڭ باس مەحانيگى سەرگەي گولوۆاستيكوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ۇستا تسەحى – زاۋىتتىڭ جۇرەگى. بۇل جەردە جاڭا سورعىمەن قوسا جاڭا كومپرەسسور ورناتىلعان.
سوڭعى كەزەڭ – جيناۋ تسەحى. وندا ءونىم تاعى ءبىر مارتە تەكسەرىلىپ, قوراپتارعا سالىنادى. بۇل ارادا روبوتتار جوق. تەك تاجىريبەلى جۇمىسشىلاردىڭ قۋاتتى سەزىمتال قولدارى بار. كوزدەرى ۇيرەنگەلى قاشان. پودشيپنيكتىڭ بارلىق بولشەگى ءبىر-بىرىنە قۇراستىرىلىپ, ءونىم دايىن بولادى. قۇراستىرىلعان ءونىم جەلى ارقىلى رادياتسيالىق زياندىلىعىن باقىلايتىن ۋچاسكەگە جەتكىزىلەدى. ودان سوڭ تاعى ءبىر تەكسەرىلىپ, قويماعا جونەلتىلەدى.
زەرتحانا باسشىسى ليليا ونيسكونىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى كەزەڭدە قاتال سىناق كۇتىپ تۇر. زەرتحانا ءونىمنىڭ قانشالىقتى بەرىك ەكەنىن سىنايدى. ارينە, جاڭا قۇرىلعى ارقىلى. مۇندايدا نەمىس قۇرىلعىسى كومەككە كەلەدى. ينجەنەر-تەحنولوگ فارحات كۋماكوۆ زاۋىتتىڭ ورتالىق زەرتحاناسىندا 4 جىلدان بەرى ەڭبەك ەتەدى. نەگىزى مىندەتى – ونىمگە باقىلاۋ جاساۋ.
كاسىپورىننىڭ «دۆيجەنيە» دەپ اتالاتىن ءوز گازەتتەرى بار ەكەن. وقىپ كوردىك. ادال ەڭبەككە ۇندەيدى. ەڭبەك ادامدارىنىڭ قادىر-قاسيەتىن دارىپتەيدى. وسىدان 15 جىل بۇرىن مۋزەي اشىپتى. قىزىلدى-جاسىلدى كوركەم سۋرەتتەر عانا ەمەس, كاسىپورىننىڭ ءار جىلداعى تابىسى, سول تابىستى ورالتىپ, يگىلىكتى ءۇيىرىپ جاتقان قاراپايىم جۇمىسشىلاردىڭ قاجىر-قايراتى, ارداقتى ەسىمدەرى ايگىلەنگەن. ءوندىرىس وزاتتارىنىڭ جارقىن بەينەسى التىن قورعا ەنگىزىلگەن. كاسىپورىندا جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان 40-تان استام ەڭبەك اۋلەتى بار. داڭقتى ەڭبەك جولىنىڭ دىڭگەگى دە سولار ەمەس پە؟