سوڭعى جىلدارى وتاندىق تاعام ءوندىرىسى ىشكى سۇرانىستى قامتاماسىز ەتىپ قانا قويماي, سىرتقى نارىققا دا جول تاۋىپ كەلەدى. سولاردىڭ ءبىرى – كوپشىلىككە كۇندەلىكتى تۇتىنۋعا ارنالعان بالمۇزداق ءونىمى. جاز ماۋسىمىندا سۇرانىس ارتا تۇسەتىن بۇل ءتاتتى تاعام بۇگىندە شەتەلدىك تۇتىنۋشىلاردىڭ دا تالعامىنا ساي كەلىپ ءجۇر.
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتىنشە, 2025 جىلدىڭ العاشقى ءتورت ايىندا ەلىمىز 4,3 مىڭ توننا بالمۇزداق ەكسپورتتاعان. بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 41,6 پايىزعا ارتىق كورسەتكىش. دەمەك, بالمۇزداق وندىرىسىندەگى ەكسپورتتىق الەۋەت ارتىپ, وتاندىق ءونىم شەتەل نارىعىندا سۇرانىسقا يە بولا باستاعانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس.
بۇگىندە ەلىمىزدە وندىرىلگەن بالمۇزداقتىڭ نەگىزگى تۇتىنۋشىلارى – قىتاي مەن تمد ەلدەرى. گەوگرافيالىق ورنالاسۋ مەن لوگيستيكالىق تيىمدىلىك, سونداي-اق باعا مەن ساپا سايكەستىگى – ەكسپورت كولەمىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. بۇل باعىتتاعى ءونىمنىڭ ساپاسى مەن ەكولوگيالىق تازالىعى دا سىرتقى نارىق ءۇشىن ماڭىزدى ارتىقشىلىق رەتىندە باعالانىپ كەلەدى.
ايتا كەتەرلىگى, ەلىمىزدە بالمۇزداق تەك شەتەلگە جونەلتىلىپ قانا قويماي, ىشكى نارىقتاعى تۇتىنۋ كولەمى دە ارتىپ كەلەدى. بيىلعى قاڭتار مەن مامىر ايلارى ارالىعىندا قازاقستاندا جالپى كولەمى 23,8 مىڭ توننا بالمۇزداق پەن تاعامدىق مۇز وندىرىلگەن. بۇل 2024 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 17,1 پايىزعا جوعارى. ياعني, ءوندىرىس كولەمى جىل ساناپ ءوسىپ كەلەدى.
يمپورت پەن وتاندىق ءونىم ۇلەسى
سونىمەن قاتار, نارىقتاعى شەتەلدىك ونىمدەردىڭ دە ءوز ورنى بار. اتالعان بەس اي ىشىندە ەلىمىزگە 3 مىڭ توننا بالمۇزداق يمپورتتالعان. بۇل ىشكى نارىقتىڭ 15,4 پايىزىن قۇرايدى. دەمەك, نارىقتىڭ نەگىزگى بولىگىن وتاندىق وندىرۋشىلەر قامتاماسىز ەتىپ وتىر. بۇل – وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ قۋاتى مەن تۇتىنۋشىلار سەنىمىنىڭ ارتقانىنىڭ ايعاعى.
يمپورت گەوگرافياسىنا ۇڭىلسەك, بالمۇزداق ەلىمىزگە نەگىزىنەن رەسەي (1,5 مىڭ توننا), قىرعىزستان (1 مىڭ توننا) جانە تۇركيا (300 توننا) سىندى ەلدەردەن جەتكىزىلگەن. بۇعان قوسا, وتاندىق نارىقتا وزبەكستان, شۆەيتساريا, بەلارۋس جانە يتاليا ەلدەرىنىڭ دە بالمۇزداق ونىمدەرى كەزدەسەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە تۇتىنۋشى تاڭداۋىن كەڭەيتسە دە, وتاندىق وندىرۋشىلەرگە باسەكەلەستىكتىڭ كۇشەيگەنىن كورسەتەدى.
ماۋسىمدىق سۇرانىستان – تۇراقتى ەكسپورتقا
بالمۇزداق ءوندىرىسى ۇزاق ۋاقىت بويى ماۋسىمدىق سيپاتقا يە بولىپ كەلگەن ەدى. الايدا سوڭعى جىلدارى تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەر مەن ساقتاۋ ينفراقۇرىلىمىنىڭ دامۋىنىڭ ارقاسىندا بۇل ءونىم جىلدىڭ كەز كەلگەن مەزگىلىندە تۇتىنىلاتىن تاۋارعا اينالىپ كەلەدى. ال شەتەلگە ەكسپورت كولەمىنىڭ جىل ساناپ ارتۋى – وسى سالادا ناقتى ستراتەگيالىق باعىت قالىپتاسىپ كەلە جاتقانىن اڭعارتادى.
ءتيىستى قولداۋ مەن سەرپىندى ءوندىرىس بولعان جاعدايدا, بالمۇزداق سىندى تاعام تۇرلەرى ەلىمىزدىڭ اگروونەركاسىپتىك كەشەنىنىڭ ەكسپورتتىق قورجىنىندا ماڭىزدى ورىن الۋى مۇمكىن. ەڭ باستىسى – ساپا مەن قاۋىپسىزدىك تالاپتارىن ساقتاي وتىرىپ, تۇتىنۋشى سەنىمىنە يە بولۋ.