بالا ەكى-ءۇش جاسقا تولعان كەزدە, اناسىنىڭ جۇمىسقا شىققىسى كەلەتىنى ءسان ءۇشىن ەمەس, زامان تالابى دەسەك تە بولادى. بىراق ۋايىم باقشادا دا بىتپەيدى, مەكتەپتە دە كوبەيمەسە, ازايمايدى. تاڭنان كەشكە دەيىن جۇمىستا جۇرگەن اتا-انا بالاسىنىڭ ساباقتان كەيىنگى بوس ۋاقىتىن ساپالى وتكىزۋىن ويلايدى. بالانىڭ مەكتەپتەن شىققان سوڭ قوسىمشا ساباقتار مەن ءتۇرلى ۇيىرمەلەرگە باراتىنى, سول ۋاقىتتى قالاي تولتىرامىز دەگەنگە ساياتىنىن دا كورىپ ءجۇرمىز.
وسىندايدا باستاۋىش سىنىپتىڭ وقۋشىسى بولسا, ونى ءارى-بەرى اپارىپ جۇرەتىن بولەك ءبىر ادام كەرەك. مىنە, سوندىقتان دا قازىر بالاسىن جەكە مەكتەپكە بەرگىسى كەلەتىندەر سانى ارتا باستادى. استانا مەن الماتى قالالارىندا جىل سايىن دەرلىك اشىلىپ جاتقان جاڭا مەكتەپتەر وسى سۇرانىستى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. ءوز تاجىريبەمنەن بيىل قانداي جەكە مەكتەپ اشىلار ەكەن دەپ كۇتىپ جۇرەتىن اتا-انالاردى دا بايقادىم. ويتكەنى جاڭادان اشىلعان مەكتەپتىڭ جاڭالىعىمەن بىرگە, جەڭىلدىگى دە بولادى دەپ ويلايدى. بىراق ونىڭ ءبارى دە ۋاقىتشا, ءبىر جىل وتپەي وزدەرى اياق تارتقان ماسەلە الدارىنان قايتا شىعادى. سوندىقتان اتا-انا ءۇشىن اۋەل باستان دۇرىس مەكتەپ تابۋ وتە ماڭىزدى دەر ەدىك.
ارينە, بۇل جەردە سۇرانىسپەن بىرگە, سوعان ساي وقۋ اقىسى دا ەسكەرىلمەي قالمايدى. جەكە مەكتەپتە وقۋدى تاڭداعان اتا-انانىڭ ءبىرىنشى قارايتىنى, بىلىمنەن بۇرىن باعا دەسەك تە قاتەلەسپەيمىز. سەبەبى ءبىلىم باعاسىنىڭ از-كوپ, ۇلكەن-كىشىلىگىنە اتا-انا ءالى تولىق دايىن ەمەس. وسى ورايدا جاڭادان اشىلىپ جاتقان مەكتەپتەردەگى وقۋ باعاسىن ءتورت توپقا بولۋگە بولادى:
– جىلدىق اقىسى 500 000 تەڭگەدەن, 1 700 000 تەڭگەگە دەيىن;
– 1 800 000 تەڭگەدەن, 3 000 000 تەڭگەگە دەيىن;
– 3 100 000 تەڭگەدەن, 9 000 000 تەڭگەگە دەيىن;
– 9 000 000 تەڭگەدەن جوعارى.
ءبىرىنشى جانە ەكىنشى توپتى ايتار بولساق, بۇل مەكتەپتەردىڭ نەگىزىن قالاۋشىلار – كوبىنە كىشى جانە ورتا بيزنەس يەلەرى. ادەتتە مەكتەپتىڭ كولەمى ۇلكەن ەمەس, ىشىندە ارنايى سپورت زالى مەن ءماجىلىس زالى بولماۋى دا مۇمكىن. ءبىلىم ساپاسى بويىنشا مەملەكەتتىك مەكتەپتەردەن قاتتى ايىرماشىلىعى جوق. بىراق مەملەكەتتىك مەكتەپتەردەن باستى ايىرماشىلىعى, بالانى تاڭنان كەشكە دەيىن قالدىرىپ كەتە الۋ مۇمكىندىگى بار. اتا-انالار جۇمىستان سۇرانا بەرمەۋ ءۇشىن, ارادا ءارى-بەرى جۇگىرمەۋ ءۇشىن وسى جولدى تاڭدايتىن سياقتى. مۇعالىمدەردىڭ كوبى مەملەكەتتىك مەكتەپتەن اۋىسىپ كەلگەندىكتەن, بۇل توپتاعى مەكتەپتەردىڭ ءبىرازىندا, ۇبت-عا دايىنداۋدىڭ اكادەميالىق بازاسى جامان ەمەس. الايدا سول مۇعالىمدەردىڭ تۇراقتاماۋى, ءجيى اۋىسىپ جاتۋى ويلانتپاي قويمايدى. وعان جالاقىنىڭ ۋاقتىلى تولەنبەۋى, رەسمي جالاقى مەن قولعا بەرىلەتىن جالاقىنىڭ ەكى ءتۇرلى بولۋى اسەر ەتەدى. ودان بولەك, مۇعالىم نەگىزگى ساباقتاردان بولەك, قوسىمشا ۇيىرمەلەردى دە جۇرگىزەدى. مىسالى, ەڭبەك ساباعىنان بەرەتىن اعاي تۇستەن كەيىن سول مەكتەپتە ءبىر ۇيىرمەنى جۇرگىزەدى دە, كەشكە مەكتەپ اۆتوبۋسىنىڭ جۇرگىزۋشىسى بولىپ شىعا كەلەدى.
جىلىنا تولەنەتىن 500 000-1 700 000 تەڭگەگە ادەتتە وقۋ اقىسى, وقۋلىقتار, ۇيىرمەنىڭ ەكى ءتۇرى جانە كۇندەلىكتى تاماق كىرەدى. مەكتەپ فورماسى بەرىلمەيدى, وقۋشىلار كوبىنە مەملەكەتتىك مەكتەپتەگىدەي كيىمدەردى كيەدى.
ءۇشىنشى توپتاعى باعاسى 3 100 000 تەڭگەدەن باستالاتىن مەكتەپتەردە, «مەكتەپكە كىرۋ قۇنى» بولادى. ول وقۋ اقىسىنان بولەك تولەنەتىن ءبىر رەتتىك, قايتارىلمايتىن سوما. بۇل مەكتەپتەردە زاماناۋي كوزقاراس دەگەن ويمەن جۇمىسقا جاستاردى كوبىرەك الادى. كەيدە ارالارىندا تىم جاس ماماندار دا كەزدەسەدى. بۇل مەكتەپتەردە ءتۇرلى ادىستەمەلەر قولدانىلادى. ءبىرى – سينگاپۋر مەتوديكاسىمەن وقىتامىز دەپ جاتسا, ەكىنشىسىندە – حالىقارالىق باكالاۆريات باسىمدىققا يە بولىپ جاتادى. ءجيى كەزدەسەتىن حالىقارالىق باكالاۆريات دەگەنى كوپ جەردە قىسقارتىلىپ, IB دەپ كورسەتىلىپ تۇرادى, بۇل – شۆەيتساريادا ازىرلەنگەن 3 جاستان 19 جاسقا دەيىنگى بالالارعا ارنالعان ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى. IB اعىلشىن, فرانتسۋز جانە يسپان تىلدەرىندە وقىتىلادى. ءبىزدىڭ ەلدەگى IB دەپ جۇرگەنى قازاق, ورىس تىلىنەن بولەك, اعىلشىن تىلىندە وقۋدى ۇسىنادى. بۇل جەردە ءبىلۋ كەرەك نارسە ماركەتينگ ماقساتىندا IB دەپ جازىلعانىمەن, ءتىپتى استانانىڭ وزىندە ءبىراز مەكتەپتە ول IB باعدارلاماسىمەن وقىتۋ رۇقساتى الىنباعان, ولار سول رۇقساتتى ەندى الۋ جولىندا بولۋى دا مۇمكىن. سول سەبەپتى باعدارلامانىڭ كەي تالاپتارى تولىق ساقتالمايدى. مىسالى, تالاپقا سايكەس اعىلشىن ءتىلدى سىنىپتا قازاقستان تاريحى, قازاق ءتىلى سىندى پاندەر تەك قازاق تىلىندە وتكىزىلۋى كەرەك. الايدا ءىس جۇزىندە بۇل پاندەر ورىس تىلىندە وتكىزىلە بەرەدى.
بۇل توپقا ارنايى باعىتتاعى جەكە مەكتەپتەردى دە قوسۋعا بولادى. ولار كوبىنە ساباقتى مەملەكەتتىك ستاندارتقا ساي بەرەدى دە, تۇستەن كەيىنگى ۋاقىتتا باعىتقا سايكەس ارنايى مامانداندىرىلعان ساباقتار وتكىزەدى. وسى سەبەپپەن دە مەكتەپ جىل سوڭىنا قاراي وقۋشىنىڭ قولىنا ەكى رەسمي قاعاز ۇستاتادى. ءبىرى مەملەكەتتىك ستاندارتقا ساي ءبىلىم الدى دەگەن بولسا, ەكىنشىسى مۋزىكا, ونەر, IT سالاسىن مەڭگەردى دەگەن دالەل قاعاز.
كورسەتىلگەن وقۋ اقىسىنا ساباق, وقۋلىقتار, تاماق جانە مەكتەپ فورماسى كىرەدى. مەكتەپ فورماسىنىڭ ءوزى ساباققا جانە سپورتقا كيەتىنى دەپ بىرنەشەۋى بەرىلەدى. كەي مەكتەپتە ءتىپتى ۇستايتىن سومكەڭە دەيىن الىپ, قۋانىپ قالاسىڭ.
بالاسىن بۇل مەكتەپكە بەرگەن اتا-انانىڭ ويىندا, كەيىن بالانى شەتەلگە وقۋعا جىبەرۋ دە بولۋى ابدەن مۇمكىن. دەگەنمەن بۇل ءۇشىنشى توپتاعى مەكتەپتەردە اعىلشىن ءتىلىن بەرۋ ساپاسى ورتاشا, مەملەكەتتىك مەكتەپتەردەن كوپ ايىرماشىلىعى جوق. ءپاندى شەتەلدىك مۇعالىمدەردىڭ وتكىزۋى سيرەك. ونىڭ وزىندە كوبىندە اكتسەنت ەستىلەدى, ءارى دامۋشى ەلدەردەن جۇمىس ىزدەپ كەلگەن مۇقتاج جان ەكەنى سەزىلىپ قالادى.
قاراجاتتان قىسىلمايتىن, ءوزىمىزدىڭ ەلدە ءجۇرىپ-اق بالاسىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە ساپالى ءبىلىم الۋىن قالايتىن اتا-انا ءتورتىنشى توپتاعى مەكتەپتەرگە نازار اۋدارسا بولادى. باعاسى 9 ميلليوننان اساتىن مەكتەپتەردەگى مۇعالىمنىڭ بىلىكتىلىگى دە, ءوزىن ۇستاۋى دا ەرەكشە. تاڭنان كەشكە دەيىن بالا مەكتەپتە بولسا, جانىندا پەداگوگيكالىق ءبىلىم مەن ۇلكەن تاجىريبەسى بار مۇعالىمدەر جۇرەدى.
بۇل توپتاعى مەكتەپتەردىڭ سانى قاتتى كوپ تە ەمەس. بىلتىر سولاردىڭ قاتارىنا بريتان ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىمەن ساباق بەرەتىن «Ardingly» مەكتەبى دە قوسىلدى. مەكتەپكە ءتۇسۋ ءۇشىن دە ەمتيحان تاپسىرۋ كەرەك. مۇعالىمدەردىڭ ءبىلىم سالاسىنداعى تاجىريبەسى سول العاشقى سىناقتان-اق بايقالادى. ايتەۋىر وتكىزە سالۋ, الا سالۋ ەمەس, ورتا قالىپتاستىرۋ ءۇشىن جاناشىرلىق پەن جاۋاپكەرشىلىك بارىن سەزىنەسىز. مەكتەپ ۇجىمى ادامي قۇندىلىقتارعا كوپ كوڭىل بولەدى. مىسالى, ءار اپتاعا ادالدىق, جاۋاپكەرشىلىك سياقتى بەلگىلى ءبىر تاقىرىپ قويىلادى. اپتا سوڭىندا ءدال سول قاسيەت بويىنشا ءوزىن كەرەمەت كورسەتكەن بالا مىندەتتى تۇردە ماراپاتتالادى. وقۋشىلار ءبىر-بىرىنە قىزىعا وتىرىپ, ءبىلىم جاعىنان ۇنەمى جارىسقا تۇسەدى.
جوعارىدا اتالعان مەكتەپتە ءبىلىم نارىعىنا كىرۋ دە ساتىلاپ باستالدى. العاشقىدا 1-6-سىنىپ وقۋشىلارى قابىلدانسا, بيىل 7-8-سىنىپ وقۋشىلارىنا قابىلداۋ جاريالانعانىن وقىدىق. الداعى ۋاقىتتا تاعى دا جوعارى سىنىپتار قوسپاق نيەتتەرى بار. بۇرىن تويحانا سالىپ جارىسقان اعايىن, قازىر مەكتەپ عيماراتتارىن زامانعا ساي ەتىپ سالۋدا جارىسقا تۇسكەن سياقتى. جوعارىدا اتالعان مەكتەپ باسشىلىعىنا ءبىز وسى سۇراقتى دا قويدىق. ولاردىڭ سول جاعالاۋداعى ۇلى دالا كوشەسىنەن جاڭا عيمارات سالىپ جاتقانىن ەستىدىك. مەكتەپ اۋماعىنا كامپۋس تا سالىنباقشى ەكەن. ول باسقا وڭىرلەردەگى وقۋشىلارعا استانادا تۇرىپ وقۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل جوسپارمەن دە مۇقيات تانىستىق تا, باسقا جەكە مەكتەپتەرگە دە ۇلگى ەتۋگە بولادى ەكەن دەستىك.
«Ardingly» مەكتەبىنىڭ وسى ءتورتىنشى توپتاعى باسقا مەكتەپتەردەن ەڭ باستى ايىرماشىلىعى, مۇندا بالالاردىڭ بويىنا قازاقتىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن ءسىڭىرۋ, سونداي-اق ولاردىڭ قازاق تىلىندە ەركىن سويلەۋلەرىنە مۇمكىندىك تۋدىرۋ باعىتىندا بىرقاتار ءىس-شارا جاسالىپ وتىر. وقۋشىلار ءوزارا اعىلشىنشا سويلەسسە دە, قازاقستاننىڭ ءانۇرانىن دا, ۇلتتىق مەرەكەلەرىن دە بىلەدى, ەشبىرىن قالدىرماي اتاپ وتەدى.
بۇل – مەنىڭ كوپبالالى انا رەتىندە كورگەن, بىلگەنىمنەن جازىلىپ وتىرعان اقپارات. باسقا دۇنيەگە ۇنەمدەسەك تە, ەلىمىزدىڭ بولاشاعىن وسى بالالاردىڭ قۇراتىنىن ەسكەرىپ, بىلىمگە ينۆەستيتسيا رەتىندە قاراعان وزىمە دۇرىس سياقتى.
اسەم جۇسىپبەك,
حالىقارالىق ساۋدا جانە قۇقىق مامانى