ەكولوگيانى قورعاۋ – ورتاق مىندەت

سۋ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, ترانسشەكارالىق ىنتى­ماقتاستىقتى دامىتۋ, سۋ پايدالانۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە تسيركۋليارلى ەكونوميكاعا كوشۋ شارالارى تالقىلاندى. سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ ەو-مەن ەكولوگيالىق تەحنولوگيالار ەنگىزۋ, ينۆەستيتسيالار تارتۋ جانە وزىق تاجىريبەلەر الماسۋ سالاسىنداعى ارىپتەستىگىنىڭ كەلەشەگى قارالدى.

پرەمەر-مينيستر ءوز سوزىندە ەلىمىزدىڭ سۋ بالانسىنا جۇكتەمەنىڭ كۇشەيۋى جاع­دايىندا سۋ رەسۋرستارىن ۇتىم­دى ءارى ورنىقتى باسقارۋدىڭ ماڭىز­دىلىعىن اتاپ ءوتتى. قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ الدىندا تۇرعان مىندەتتەردى ەسكەرە وتىرىپ, ونىڭ ىشىندە سۋ شارۋاشىلىعى ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ جانە سۋ پايدالانۋدىڭ تيىمدى­لىگىن ارتتىرۋ, اسىرەسە اۋىل شارۋاشىلىعىندا سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جۇيەسىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. قازاقستان مەن ەۋروپالىق وداق اراسىنداعى ترانسشەكارالىق ىنتىماقتاستىق اياسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جات­قان بىرقاتار باستاما وڭ باعالان­دى. وسىلايشا, Sustainable Energy Connectivity in Central Asia (SECCA) اياسىندا تۇراقتى سۋ پايدالانۋ جانە ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ سالاسىنداعى پيلوتتىق جوبالار ىسكە قوسىلدى. Team Europe Initiative on Water, Energy and Climate Change وڭىرلىك باعدارلاماسى قازاقستاننىڭ سۋ سەكتورىنا جەكە ينۆەستيتسيا تارتۋ قۇرالى رەتىندە قىزمەت ەتەدى. 

قالدىقتاردى باسقارۋ ماسە­لەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. كەيىنگى 10 جىلدا قازاقستاندا قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ ۇلەسى 1%-دان 25%-عا دەيىن ءوستى. 2030 جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىشتى 40%-عا دەيىن جەتكىزۋ جوسپار­لانىپ وتىر. ءوندىرۋشى جاۋاپ­كەر­شىلىگىنىڭ كەڭەيتىلگەن جۇيە­سىن ەنگىزۋدىڭ, قالدىقتاردى ەنەر­گەتيكالىق كادەگە جاراتۋ ينفراقۇرىلىمى مەن تەحنولو­گيا­لارىن دامىتۋدىڭ ءرولى ەرەكشە اتاپ ءوتىلدى.

پرەمەر-مينيستر قازاقستان مەن ەۋروپالىق وداق اراسىنداعى ارىپتەستىكتى نىعايتۋ ەكولوگيا­لىق يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋ, ينفرا­قۇ­رىلىمدىق جوبالاردى بىرلەسىپ جۇ­زەگە اسىرۋ جانە «جاسىل» كۇن ءتار­تىبىن ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن جاڭا مۇم­كىندىكتەر اشاتىنىنا توقتالدى.

«پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ سۋ رەسۋرستارىن ورنىقتى باسقارۋ جانە حالىقارالىق سەرىك­تەستەرمەن, اتاپ ايتقاندا, ەۋرو­پالىق وداقپەن ديالوگتى دامىتۋ ماسەلەلەرىنە ۇلكەن ءمان بەرەدى. بۇگىنگى كەزدەسۋ – بۇل جاي عانا پىكىر الماسۋ ەمەس, سۋدى ۇقىپتى ءارى ءادىل پايدالاناتىن بولاشاقتى بىرلەسىپ قالىپتاستىرۋعا ارنالعان پلاتفورما, قالدىقتار قۇندىلىق پەن جاڭا ەنەرگيانىڭ قاينار كوزىنە اينالادى, ال قازاقستان مەن ەو سەرىكتەستىگى وڭىردەگى «جاسىل» دامۋ مەن يننوۆاتسيالىق كوش­باسشىلىقتىڭ ۇزدىك ۇلگى­سىنە اينالادى. مۇددەلى تاراپ­تار­دى ناقتى جوبالاردى جۇزە­گە اسىرۋ, تەحنولوگيالاردى ەن­گىزۋ جانە ەكولوگيالىق مىنەز-قۇ­لىقتى ترانسفورماتسيا­لاۋ ءۇشىن كۇش بىرىكتىرۋگە شاقى­رامىن. قازاقستان ۇكىمەتى بۇل ماسەلە­لەردە سەنىمدى سەرىكتەس بولۋعا دايىن», دەپ اتاپ ءوتتى و.بەكتەنوۆ.

ەۋروپالىق وداقتىڭ ديالوگ­تىك پلاتفورماسىنىڭ وتىرىسىندا ەو ەلشىسى الەشكا سيمكيچ, گەرمانيا ەلشىسى مونيكا يۆەرسەن, فينليانديا ەلشىسى ياننە حەيسكانەن, نيدەرلاند ەلشىلىگىنىڭ ۋاقىتشا سەنىمدى وكىلى مارتين ۆان بيۋرەن; ەۋرو­پالىق كومپانيالاردان – كاۆ­كازداعى جانە ورتالىق ازيا­داعى Aqualia بيزنەستى دامىتۋ جونىن­دەگى ديرەكتورى يراكلي بابۋحاديا, «SOIL SOLUTION» جشس قۇرىل­تايشىسى جانە قازاقستانداعى Water&Soil كومپانياسىنىڭ رەسمي وكىلى دانيەل رەپاسسي, ورتا­لىق ازيا جانە كاۆكاز ايماعى­نىڭ «Xylem» باسقارۋشى ديرەكتورى لەۆ اپپاكوۆ, MicroStep-MIS Slovak Consortium Solution for Water Management  ايماقتىق مەنەدجەرى ابدۋللا ابدۋل-رازاكوۆ ۇسىنىستارىن ايتىپ, پىكىر قوستى.

ەۋروپالىق وداقتىڭ ەل­شىسى الەشكا سيمكيچ ەو-نىڭ قازاق­ستاننىڭ قالدىقتاردى باسقارۋ سالاسىنداعى نەگىزگى جوبالارىن قولداۋعا دايىن ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, جەرگىلىكتى ينستيتۋتتاردى Horizon Europe زەرتتەۋلەر مەن يننوۆاتسيالار باعدارلاماسىنا بەلسەندى قاتىسۋعا شاقىردى.

ەلشى مونيكا يۆەرسەن «جاسىل ورتالىق ازيا» باستاما­سى اياسىندا جانە Team Europe قولداۋىمەن گەرمانيا سۋ رەسۋرستارى, ەنەرگەتيكا جانە كليمات سالاسىنداعى وڭىرلىك ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدى جالعاستىراتىنىن اتاپ ءوتتى. نەگىزگى جوبالاردىڭ قاتارىندا ترانسشەكارالىق وزەندەردى باسقارۋ بويىنشا تاجىريبە الماسۋ, تابيعي اپات­تاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن كليمات­تىق پروفيلدەردى دايىنداۋ جانە سۋ شارۋاشىلىعى كومپا­نيالارىنىڭ قازاقستانعا بيزنەس – ميسسياسىن ۇيىمداستىرۋ بار.

فينليانديا ەلشىسى ياننە حەيس­كانەن قازاقستاندا ونەر­كاسىپتىك جانە مۋنيتسيپالدىق نىسان­داردا اعىندى سۋدى تازارتۋ­دىڭ ەنەر­گيا­لىق ءتيىمدى تەح­نولوگيا­لارىن ەن­گىزىپ جاتقان بىر­قاتار فين كومپا­نيا­لار­ىنىڭ تاجىريبەسىمەن تانىستىردى.

نيدەرلاند وكىلى مارتين ۆان بيۋرەن نيدەرلاند پەن بەنيليۋكس ەلدەرىنىڭ كومپانيالارى كونسور­تسيۋمىنىڭ اقتاۋدا قۋات­ى تاۋلىگىنە 150 مىڭ تەكشە مەتر بولاتىن سۋ تۇششىتۋ قوندىرعىسىن سالۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋعا دايىندىعى تۋرا­ل­ى حابارلادى. سونداي-اق گول­لان­ديالىق DRRS توبى وتاندىق ما­مان­دارمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەي­­تىن سۋ تاسقىنى تۋرالى ۇلت­تىق ەرتە حابارلاۋ جۇيەسىن قۇرۋ جونىندەگى باستاماعا قولداۋ ءبىلدىرىلدى.

ەۋروپالىق كومپانيا وكىل­دەرىنىڭ ايتۋىنشا, سۋدى قايتا پايدالانۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ, شىعىنداردى ازايتۋ جانە سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋدا تسيفرلىق پلات­فورمالاردى پايدالانۋ ماسە­­لەلەرى وزەكتى. وندىرىستەردى لوكا­­­ليزاتسيالاۋ, تەحنيكالىق ورت­ا­­لىقتار قۇرۋ, تازارتۋ قۇرى­لىس­تارىن ماتەماتيكالىق مودەلدەۋ تاجىريبەسىن كەڭەيتۋ بو­يىنشا ۇسىنىستار ايتىلدى.

قويىلعان سۇراقتارعا قاتىس­تى مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى نۇرلان الدامجاروۆ, ەكولوگيا جانە تابي­عي رەسۋرستار ۆيتسە-ءمينيسترى جومارت اليەۆ, «بايتەرەك» حول­دينگى باسقارما توراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ەرسايىن حاميتوۆ جاۋاپ بەردى.